Kłodzko (tuż po wojnie Kładzko; , , ; , dial. Glooz; ) – miasto w województwie dolnośląskim, siedziba powiatu kłodzkiego i gminy wiejskiej Kłodzko.
Według danych GUS z 30 października 2025 r. miasto miało 24 363 mieszkańców (173. miejsce w kraju). Gęstość zaludnienia wynosiła 981 osób/km² (21. miejsce w województwie)Ludność Kłodzka na podstawie Banku Danych Lokalnych Głownego Urzędu Statystycznego z dnia 30 października 2025 r. [on-line] [dostęp 2025-11-03]..
Środowisko naturalne
Geografia Główne miasto ziemi kłodzkiej. Leży w północno-wschodniej części Kotliny Kłodzkiej, u południowo-zachodnich podnóży Gór Bardzkich na wysokości 280–431 m n.p.m. Najniższy punkt położony jest w pobliżu ujścia Ścinawki do Nysy Kłodzkiej, na północy Ustronia, a najwyższym jest wzgórze Szyndzielnia w północno-wschodniej części miasta.
Granice administracyjne miasta wyznaczają: na północy ujście Ścinawki do Nysy Kłodzkiej, na wschodzie schodzą w dolinę Jodłownika na granicy Mariańskiej Doliny i Wojciechowic, a następnie przez grzbiet odchodzący od Kłodzkiej Góry w Górach Bardzkich, a ciągnący się po Owczą Górę, schodzą przez kulminację do doliny Jaszkówki, na granicy z Jaszkową Dolną, na południu biegną wzdłuż skraju wyraźnej terasy Doliny Nysy Kłodzkiej, aż do ujścia Białej Lądeckiej. Stąd na południowym zachodzie zboczem Czerwoniaka przechodzi w dolinę Bystrzycy Dusznickiej na granicy Starego Wielisławia i Książka. Potem w górę Bystrzycy Dusznickiej do Zagórza, na zachodzie ciągną się przez rozległy płaskowyż obok Mikowic do Leszczyn.
Warunki naturalne Rozciągłość zabudowań miejskich w kierunku południkowym wynosi ok. 7,6 km, a w kierunku równoleżnikowym ok. 6,4 km. Oś całego zespołu miejskiego wyznacza Nysa Kłodzka wraz z dopływami. W samym mieście od Nysy oddziela się Młynówka, obejmująca dużą wyspę, na której leży dawne Przedmieście Piasek oraz nowe osiedle.
Kłodzko leży na klimatycznej strefie przejściowej, z niewielką przewagą klimatu kontynentalnego. Średnia temperatura roku wynosi +, z kolei roczna amplituda sięga +. Opady atmosferyczne zamykają się w granicach 599 mm.
Kłodzko rozwinęło się nad Nysą Kłodzką. W obrębie miasta uchodzą do niej tylko małe cieki o charakterze potoków: Jodłownik i Jaszkówka. Powyżej niego do Nysy Kłodzkiej wpływa Bystrzyca Dusznicka, przed samym Kłodzkiem Nysa zasilana jest jeszcze przez Białą Lądecką, a poza miastem na północy przez Ścinawkę.
Specyfika położenia Kłodzka oraz zbieg kilku ważniejszych cieków przyczynia się czasem do znacznych szkód wskutek spiętrzenia wód Nysy Kłodzkiej. Do największych powodzi należały te w latach: 1310, 1938, 1997 oraz 2024. Nysa zasila Młynówkę, zasilającą kiedyś dwa młyny i wydzielającą Wyspę Piasek.
Przyroda Flora Roślinność naturalna Kłodzka należy do Działu Sudeckiej Krainy Podgórza Okręgu Środkowosudeckiego.
Przy intensywnym zagospodarowaniu rolniczym już w średniowieczu Kotlina Kłodzka została pozbawiona w większości zadrzewienia, które zostało zastąpione przez pola uprawne. Świadectwem po tych dawnych zespołach leśnych są nieliczne okazałe drzewa o charakterze pomnikowym, jak np. 400-letni cis na Jurandowie o 14 m wysokości i obwodzie 1,5 m oraz 300-letni klon o wysokości 16 m i obwodzie 4,38 m.
W niektórych rzadkich dolinkach zachowały się fragmenty łęgu jesionowego Caricii remotae-Fraxinetum z licznymi skrzypami olbrzymimi, śledziennicą naprzeciwlistną, przetacznikiem górskim i bodziszkiem żałobnym.
Na łąkach użytkowanych w sposób mniej intensywny spotkać można wiele roślin, takich jak: rdest wężownik, pełnik europejski zwany różą kłodzką oraz jaskier.
W samym mieście jedyne większe zespoły drzewiaste zachowały się na terenach Fortecznej Góry i Owczej Góry, głównie od północy i zachodu. Są to drzewostany dębowo-lipowe z bukiem i grabem o charakterze parkowym, podobnie jak nad Młynówką, nad którą malowniczy akcent tworzą wierzby płaczące. Poza centrum występują głównie przy ulicach klony i lipy.
Klimat (1979–2013)
Pomniki przyrody W mieście Kłodzku rośnie 5 drzew, uznanych za pomniki przyrody. Są to: jesion wyniosły – w parku miejskim przy ul. Armii Krajowej, obwód 424 cm, topola czarna – w parku miejskim przy ul. Daszyńskiego, obwód 505 cm, topola biała – w parku miejskim ul. Daszyńskiego przy murze klasztoru franciszkanów, obwód 340 cm, cis pospolity – na prywatnej posesji przy ul. Rajskiej, obwód 220 cm, tulipanowiec amerykański – w parku miejskim przy ul. Daszyńskiego, obwód 200 cm.
Fauna W samym mieście występują wróble domowe i gołębie domowe.
Toponimia Nazwa miejscowości gramatycznie utworzona została poprzez dodanie do słowa kłoda przyrostka -sk, który jest formantem produktywnym dla nazw topograficznych i dzierżawczych, stanowiąc charakterystyczną cechę słowiańskich oraz polskich geograficznych nazw miejscowych i przestrzennych.
Kłodzko po raz pierwszy pojawia się na kartach historii w 981 r. po łacinie jako castellum Kladsko. Nazwa ta wywodzi się od surowca drzewnego do budowy obiektów architektonicznych drewnianych kłód (czes. kláda), której źródłosłowem jest słowo kłaść. Słowo kłoda literalnie oznacza położony pień ściętego drzewa. Z surowca tego budowano mosty, domy oraz umocnienia obronne grodu na Górze Fortecznej. Od nazwy kłód przerzucanych przez rzekę powstało używane w obecnej polszczyźnie słowo kładka oznaczające prowizoryczny bądź niewielki mostek.
W 1613 r. śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Glocium. Heinrich Adamy w dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako starszą od niemieckiej wymienia nazwę – Kladsko, podając jej znaczenie Holzburg aus Baumstämmen, czyli „Drewniany gród (zamek) zbudowany z pni”.
W późnym średniowieczu, w wyniku kolonizacji niemieckiej, nazwa miasta została zgermanizowana na Glatz (1291). W późniejszych wiekach niemieccy badacze tworzyli na jej podstawie pozbawione lingwistycznego uzasadnienia teorie o możliwości założenia miasta przez Rzymian. Dowodem miały być znalezione monety rzymskie czy rzekome pochodzenie nazwy Glatz od łacińskiego wyrazu glacies (lód). Jeszcze w XIX w. próbowano dowodzić, że twórcą miasta był Henryk I Ptasznik lub nawet Karol Wielki.
Polską nazwę Kładzko oraz Klacko i niemiecką Glatz w książce Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.
Na mapach z XIX i XX wieku polską nazwą miasta było najczęściej Kładzko. Po włączeniu miasta do Polski najpierw przyjęto nazwę Kładzko, a ostatecznie spolonizowaną formę Kłodzko.
Symbole miasta thumb|Herb Kłodzka nadany przez Przemysła Ottokara II w 2 poł. XIII w. thumb|Kamienna rzeźba lwa na ratuszu
Herb Kłodzka
Herbem Kłodzka jest biały lew na czerwonym polu, ze złotą koroną i rozdwojonym ogonem. Tradycja przypisuje nadanie herbu miastu królowi Przemysłowi Ottokarowi II w połowie XIII w. Jest najstarszym symbolem miasta, który pojawia się już w średniowieczu.
Flaga Kłodzka Flaga miejska w postaci dwóch poziomych pasów: żółtego i czerwonego. Barwy te wywodzą się z herbu hrabstwa kłodzkiego. Flaga została ustanowiona uchwałą rady miejskiej w 1990 r. Wywieszana jest z okazji lokalnych uroczystości, spotkań miast partnerskich.
Hejnał Kłodzka Jest to melodia odtwarzana z wieży ratuszowej codziennie w samo południe. Pierwszy kłodzki hejnał skomponował Tadeusz Kaszczuk, a po raz pierwszy został odegrany 10 maja 1962 r. Autorem kolejnej melodii był Stanisław Dąbrowski.
Historia
Na dzieje i znaczenie miasta wpłynęło jego położenie w północno-wschodniej części Kotliny Kłodzkiej na pograniczu polsko-czeskim.
W okolicy Kłodzka istniało skupisko starego osadnictwa wczesnośredniowiecznego, a nawet wcześniejszego. Przez miasto przechodziła jedna z odnóg tzw. szlaku bursztynowego. Pod koniec X wieku gród należał do suwerennego państwa libickiego, którego władcą był Sławnik, ojciec św. Wojciecha. Data śmierci Sławnika – 981 zanotowana przez czeskiego kronikarza Kosmasa jest pierwszą wzmianką historyczną o Kłodzku.
Przez cały XI w. ziemia kłodzka była terenem uporczywych walk między Piastami a Przemyślidami. W 1003 r. Kłodzko zostało na krótko opanowane przez Bolesława Chrobrego. W 1114 r. gród został zdobyty przez księcia Sobiesława I, który w 1137 r. zawarł z Bolesławem Krzywoustym pokój zielonoświątkowy, potwierdzający przynależność ziemi kłodzkiej do Czech.
W 2 połowie XII w. położone u stóp kasztelańskiego zamku podgrodzie zaczęło przekształcać się w osadę o charakterze rzemieślniczo-targowym, zamieszkiwaną przez ludność słowiańską. Rejon na północ od rynku kolonizowany był przez Niemców. Kolonizacja niemiecka wzmogła się po przybyciu w 1169 r. do Kłodzka joannitów.
Rozwinięta z podgrodzia osada targowa przekształciła się w miasto, zanim nastąpiła oficjalna lokacja. Niestety nie zachował się dokument lokacyjny, ale niektórzy historycy uważają, że mogło to nastąpić już w 1223 r. Natomiast herb przedstawiający lwa z rozdwającym się ogonem został nadany miastu dopiero za panowania Przemysła Ottokara (1253–1278). Pierwsza wzmianka o wójcie kłodzkim pochodzi z 29 marca 1275 r. W miejsce kasztelanów władzę w mieście objęli wójtowie. W zamku wybudowanym po 1129 r. na Górze Zamkowej rezydowali starostowie – namiestnicy królewscy, zarządzający całą ziemią kłodzką.
thumb|upright|left|Arnoszt z Pardubic, mecenas Kłodzka, pomnik w Kolegiacie Wniebowzięcia NMP w Kłodzku Na zasadzie dożywotniego lenna ziemią kłodzką władali Piastowie śląscy: Henryk IV Prawy (Probus) (1278–1290), Henryk VI Dobry (1327–1335) i Bolko II ziębicki (1337–1341).
W wyniku lokacji uformował się nowy układ przestrzenny miasta, który z niewielkimi zmianami przetrwał do dzisiaj. W 1324 r. miasto wykupiło wójtostwo. Od 1310 r. joannici prowadzili w mieście szkołę parafialną, której najwybitniejszym uczniem był późniejszy arcybiskup praski Arnoszt z Pardubic. W 1349 do Kłodzka za sprawą Arnoszta przybyli kanonicy regularni, którym arcybiskup ufundował klasztor i kolegiatę na Górze Zamkowej. W jego skryptorium mógł powstać Psałterz floriański.
Rozwój Kłodzka został częściowo zahamowany przez wojny husyckie; do ponownego ożywienia doszło dzięki królowi Jerzemu z Podiebradów, który ustanowił miasto w 1458 r. siedzibą hrabstwa. W 1472 r. w Kłodzku zatrzymał się królewicz polski Władysław II Jagiellończyk przed koronacją na króla Czech w Pradze.
W 1501 r. Kłodzko i całe hrabstwo odkupił od Podiebradów Ulrich von Hardeck. Wiek XVI rozpoczął korzystny okres w dziejach miasta, trwający do wojny trzydziestoletniej.
thumb|upright|Czarna Brama z grupą rzeźbiarską (XVIII w.) W 1526 r. Kłodzko wraz z Czechami przeszło pod panowanie Habsburgów. Okres ten naznaczony był konfliktami społeczno-religijnymi związanymi z reformacją. W 1562 r. luteranie stanowili większość mieszkańców Kłodzka, przejmując kościół parafialny. Reformacja przyczyniła się również do upadku klasztorów bernardynów i franciszkanów w mieście. Budynki klasztorne zamieniono na szpitale, a ogrody na cmentarze dla mieszkańców przedmieść.
Na początku wojny trzydziestoletniej Kłodzko opowiedziało się po stronie Fryderyka V, elektora Palatynatu. W 1622 r. miasto zostało zdobyte przez Austriaków. Zniszczeniu uległ zamek, który Austriacy postanowili zamienić w twierdzę. Pracami fortyfikacyjnymi kierował w latach 1680–1702 Jakob Carova według projektu Saebischa. W czasie I wojny śląskiej Kłodzko na mocy pokoju wrocławskiego (1742 r.) przeszło pod panowanie Prus. Fryderyk II Wielki, doceniając strategiczne położenie miasta, przystąpił do modernizacji fortyfikacji poaustriackich i rozbudowy Twierdzy Kłodzko. W czasie wojny siedmioletniej Austriacy zdobyli miasto w 1760 r., ale musieli je zwrócić Prusom na mocy pokoju w Hubertusburgu (1763 r.). Ostatni raz twierdza oblegana była podczas wojen napoleońskich w 1807 r.