Utwór powstał w 1851 roku, rok po śmierci generała Józefa Bema. Akcja liryczna nie jest relacją z rzeczywistego, skromnego pochówku bohatera, lecz stanowi symboliczną, ponadczasową wizję stylizowaną na uroczysty, rycerski pogrzeb. Poeta osadza wydarzenia w przestrzeni mitycznej i historycznej, łącząc tradycję antyczną, średniowieczną oraz biblijną.
Główni bohaterowie Józef Bem – generał, uczestnik powstania listopadowego i bohater narodowy, który w utworze zostaje poddany mitologizacji (procesowi nadawania postaci cech legendarnych i nadludzkich). Przedstawiony jako „cień” wielkiego wodza, wierny przysiędze danej ojczyźnie, uosabia ideał rycerza i niezłomnego patrioty. Kondukt żałobny – zbiorowy bohater utworu, w skład którego wchodzą panny żałobne, pachołkowie bijący w tarcze oraz chłopcy uderzający w topory. Jest to korowód, który z czasem zmienia się w dynamiczny pochód idący ku przyszłości.
Zarys najważniejszych wydarzeń fabularnych Utwór otwiera obraz wyruszenia konduktu żałobnego, który przypomina dawną ceremonię rycerską. Opisane zostają atrybuty zmarłego wodza: miecz opleciony wawrzynem, tarcze oraz koń. Pochodowi towarzyszą panny żałobne niosące snopy roślin i zbierające łzy do konch. Uroczystość pełna jest dymów, świateł i dźwięków uderzanej broni. W dalszej części wiersza korowód nie zatrzymuje się przy grobie, lecz rusza dalej, wkraczając do wąwozów i budząc narody ze stanu odrętwienia. Finał utworu ukazuje armię, która swoim marszem kruszy mury oddzielające ludzkość od wolności.
Najważniejsze tematy i problemy poruszane w utworze Upamiętnienie bohatera narodowego – wiersz służy utrwaleniu pamięci o generale Bemie i nadaniu jego postaci wymiaru uniwersalnego. Poczucie patriotycznego obowiązku – motyw wierności ojczyźnie, podkreślony mottem o dotrzymaniu przysięgi. Wpływ idei na historię – poezja Norwida sugeruje, że duch wielkiego człowieka i wyznawane przez niego wartości mogą oddziaływać na świat długo po jego śmierci. Przebudzenie narodów – nawiązanie do murów Jerycha (fortyfikacji, które upadły dzięki sile ducha i wierze) symbolizuje wiarę w upadek tyranii i odzyskanie niepodległości dzięki niezłomnej postawie. Ciągłość tradycji – połączenie różnych epok (antyku, średniowiecza, współczesności) wskazuje na trwałość wartości rycerskich i żołnierskich.
Dominujące emocje i refleksje Lektura utworu wywołuje podniosły nastrój, powagę oraz poczucie uczestnictwa w wielkim, sakralnym rytuale. Wykorzystanie polskiego heksametru (miary wierszowej opartej na antycznych wzorcach) nadaje całości uroczyste brzmienie. Czytelnik może odczuć dynamizm i siłę, zwłaszcza w końcowych partiach, gdzie smutek po stracie jednostki ustępuje miejsca nadziei na zbiorowe wyzwolenie. Refleksja koncentruje się na tym, że śmierć wielkiego człowieka nie kończy jego misji, lecz staje się początkiem nowego ruchu ideowego.
Aktualność utworu Problematyka budowania tożsamości narodowej poprzez szacunek dla wybitnych postaci historycznych oraz wiara w zwycięstwo wartości nad fizyczną przemocą pozostają ważnymi elementami kultury i pamięci zbiorowej.