εἶπον ()
eîpon
czasownik (1.1) powiedzieć, rzec, mówićHenry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, red. Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie, hasło „εἶπον”, Scaife ATLAS, Perseus Digital Library (1.2) recytować wiersze (1.3) zwrócić się do kogoś, zagadnąć (1.4) wymienić, wspomnieć, nazywać, określać; powiedzieć o kimś, że… (1.5) poetycko opiewać, sławić (1.6) nakazać, polecić, kazać (1.7) na zgromadzeniu zgłosić, przedłożyć, zaproponować wniosek lub uchwałę (1.8) w kontekście sądowym przedstawiać, prowadzić sprawę sądową (1.9) obiecać, zaoferować
(1.1-1.9) czasownik nieregularny; εἶπον, jest formą aorystu drugiego i reprezentuje jego cały system odmiany. Aoryst oznacza przeszłość zasadniczo w trybie oznajmującym; jego formy w innych trybach mogą odnosić się także do teraźniejszości lub przyszłości. Poszczególne czasy czasownika „mówić” tworzą się od różnych tematów, m.in. λέγω (czas teraźniejszy), ἐρῶ (czas przyszły), εἶπον (aoryst), εἴρηκα (perfectum).Greek Core Vocabulary, hasło „λέγω, ἐρῶ, εἶπον, εἴρηκα, λέλεγμαι, ἐλέχθην and ἐρρήθην”, Dickinson College CommentariesHerbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§ 544–549, Alpheios ProjectThomas Dwight Goodell, A School Grammar of Attic Greek, §§ 347–351, Dickinson College Commentaries
(1.1) ὣς εἰπὼν → tak powiedziawszyHomer, Ἰλιάς 1.68, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.1) ἀλλ᾽ ἄγε μοι τόδε εἰπὲ → ale chodź, powiedz mi toHomer, Ἰλιάς 10.384, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.1) ἐπεὶ κατὰ μοῖραν ἔειπες → skoro powiedziałeś jak należyHomer, Ἰλιάς 9.59, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.2) ὅταν εὖ εἴπῃς ἔπη → gdy dobrze recytujesz wersyPlaton, Ἴων 535b, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.3) δὴ τότε Πουλυδάμας θρασὺν Ἕκτορα εἶπε παραστάς → wtedy Polydamas, stanąwszy obok, zwrócił się do śmiałego HektoraHomer, Ἰλιάς 12.210, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.3) μέγα δ᾽ Ἕκτορα εἶπε βοήσας → głośno zawoławszy, zwrócił się do HektoraHomer, Ἰλιάς 17.334, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.3) καὶ τότ᾽ ἄρ᾽ Ἕκτορα εἶπε παραστὰς Φοῖβος Ἀπόλλων → i wtedy Febus Apollo, stanąwszy obok, zwrócił się do HektoraHomer, Ἰλιάς 20.375, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.4) Ἀγαμέμνονα εἴπῃς → Agamemnona wymieniszHomer, Ἰλιάς 1.90, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.4) πολλοί τε μιν ἐσθλὸν ἔειπον → wielu nazywało go szlachetnymHomer, Ὀδύσσεια 19.334, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.4) καί ποτέ τις εἴποι „πατρός γ᾽ ὅδε πολλὸν ἀμείνων” → i kiedyś ktoś powie: „ten jest znacznie lepszy od ojca”Homer, Ἰλιάς 6.479, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.5) καὶ τὰν Αἴαντος ναύμαχον εἶπε βίαν → i opiewał męstwo Ajaksa walczącego przy okrętachAntypater z Sydonu, Anthologia Graeca 7.2.6, Anthologia Graeca Project (1.6) εἴπω δὲ γυναιξὶ δεῖπνον ἐνὶ μεγάροις τετυκεῖν → ja zaś nakażę kobietom przygotować posiłek w pałacuHomer, Ὀδύσσεια 15.76–77, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.6) Ἀρήτη δὲ μετὰ δμῳῇσιν ἔειπεν ἀμφὶ πυρὶ στῆσαι τρίποδα μέγαν → Arete zaś nakazała służącym ustawić wielki trójnóg przy ogniuHomer, Ὀδύσσεια 8.433–434, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.6) εἶπον … τὰς παῖδας ὡς τάχιστα δεῦρ᾽ ἄγειν τινά → nakazałem komuś jak najszybciej przyprowadzić tu dziewczętaSofokles, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ 932–933, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.7) τίς εἰπὼν τὰ βέλτισθ᾽ ὑπὲρ ὑμῶν → kto przedstawi najlepszą propozycję dla wasDemostenes, Ὀλυνθιακὸς γ΄ 12, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.7) εἰπεῖν τὰ δέοντα → przedstawić to, co należyDemostenes, Ὀλυνθιακὸς γ΄ 15, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.7) Λάχης εἶπε … ποιεῖσθαι τὴν ἐκεχειρίαν → Laches zaproponował zawrzeć rozejmTukidydes, Ἱστορίαι 4.118.11, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.8) ὃς μετὰ τοῖσι δίκην ἰθύντατα εἴποι → kto spośród nich przedstawiłby sprawę najbardziej sprawiedliwieHomer, Ἰλιάς 18.508, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.8) εἴ που δικίδιον εἶπας εὖ κατὰ ξένου μετοίκου → jeśli kiedyś prowadziłeś dobrze drobną sprawę przeciw cudzoziemskiemu metojkowiArystofanes, Ἱππῆς 347, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.9) Αἴγισθος … χρυσὸν εἶφ᾽ ὃς ἂν κτάνηι → Ajgistos obiecał złoto temu, kto zabijeEurypides, Ἠλέκτρα 33, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
(1.1) εἶπον + + → powiedzieć komuś coś (1.1) εἶπον περί + → mówić o kimś / czymś (1.1) εἶπον ὅτι … / εἶπον ὡς … → powiedzieć, że … (1.2) εἶπον ἔπη → recytować wersy (1.3) εἶπον + → zwrócić się do kogośD.B. Monro, A Grammar of the Homeric Dialect, § 140.2–140.3, Dickinson College Commentaries (1.4) εἶπον + → wymienić / wspomnieć kogoś (1.4) εἶπον + + → nazwać / określić kogoś czymś (1.5) εἶπον βίαν → opiewać męstwo (1.6) εἶπον + + bezokolicznik → nakazać / polecić komuś coś zrobić (1.6) εἶπον + + bezokolicznik → nakazać komuś coś zrobić (1.7) εἶπον ψήφισμα → zgłosić / przedłożyć uchwałę (1.8) εἶπον δίκην → przedstawiać / prowadzić sprawę sądową (1.9) χρυσὸν εἶφ᾽ → obiecać / zaoferować złoto
ἔπος
ὡς ἔπος εἰπεῖν → że tak powiem
reduplikowany aoryst drugi od rdzenia ϝεπ- „mówić”; por. ἔπος
w funkcji czasu teraźniejszego używane są przede wszystkim φημί, λέγω i ἀγορεύω; forma przyszła to ἐρέω / ἐρῶ, a perfektum czynne εἴρηκα w epice i liryce występuje wariant ἔειπον występuje również aoryst pierwszy εἶπα; w attyckim preferowane są niektóre formy tego szeregu, m.in. εἶπας oraz rozkaźnik εἶπον