Antiguu Réxime (en francés: Ancien régime) foi'l términu que los revolucionarios franceses utilizaben pa designar peyorativamente al sistema de gobiernu anterior a la Revolución francesa de 1789 (la monarquía absoluta de Lluis XVI), y que s'aplicó tamién al restu de les monarquíes europees que'l so réxime yera similar. El términu opuestu a este foi'l de Nuevu Réxime (n'España, Réxime Lliberal).
Puede aplicase tamién como equivalente a una dómina que, práuticamente, coincidiría colo que se conoz como Edá Moderna.
Orixe de la espresión
Anque'l so usu ye contemporánea a la Revolución, la mayor responsabilidá de la so fixación nel ámbitu lliterariu pertenez-y a Alexis de Tocqueville, autor del ensayu L'Antiguu Réxime y la Revolución.TOCQUEVILLE, Alexis (1856) L'ancien régime et la Révolution. Foi apocayá reeditáu n'español: (2005) L'Antiguu Réxime y la Revolución, Madrid, Alianza Editorial. ISBN 8420658618 Nesi testu indica precisamente que «la Revolución francesa bautizó lo qu'abolía» («la Révolution française a baptisé ce qu'elle a aboli»); Tocqueville opunxo confuso esti conceutu al periodu medieval, oposición que se fixo común na historiografía mientres los sieglos XIX y primer metá del XX y qu'historiadores posteriores aldericaron, especialmente François Furet.François Furet tien numberoses obres dedicaes a la tema, dende La Révolution française, en collaboración con Denis Richet (Fayard, París, 1965)
Dende'l puntu de vista de los reaccionarios enemigos de la revolución, el términu Antiguu Réxime foi reivindicáu con un puntu de señardá, siguiendo'l tópicu lliterariu del «paraísu perdíu» (o'l manriqueño «cualesquier tiempu pasáu foi meyor»). Talleyrand llegó a dicir que «los que nun conocieron l'Antiguu Réxime nunca van poder saber lo que yera la dulzura del vivir» («ceux qui n'ont pas connu l'Ancien Régime ne pourront jamais savoir ce qu'était la douceur de vivre»).
L'aplicación del términu a les estructures económiques y sociales atribuyir a Ernest Labrousse,Célebre pola so concepción de la historia en trés planos: económicu, social y políticu. Dende'l so Crise de l'économie française à la veille de la Révolution (1944), que-y fixo ganar la so cátedra na Sorbona, dedicar a construyir la historia económica y social del Antiguu Réxime. y foi espublizáu pola contemporánea Escuela de Annales, con gran aceptación n'España al traviés d'hispanistes como Pierre Vilar o Bartolomé Bennassar. El so usu con esti sentíu, que nun yera avezáu antes, fíxose habitual polos autores del tercer cuartu del sieglu XX, como Antonio Domínguez Ortiz, Gonzalo Anes o Miguel Artola, que terminaron per afitar el conceutu na historiografía española. L'aplicación del términu a la historia de les instituciones españoles ye bien anterior, pero paez que tamién s'anició por influyencia francesa, como ye'l casu de la obra del hispanista de finales del XIX Georges Desdevises du Dézert,L'Espagne de l'Ancien Régime. les institutions, París, 1899, traducción al castellán La España del Antiguu Réxime, Madrid, FOI, 1989. recoyida por Antonio Rodríguez Villa en 1897.RODRÍGUEZ VILLA, Antonio La España del Antiguu Réxime, en Boletín de la Real Academia de la Historia, informe VII, cuadiernos I al III, xunetu-setiembre, Tomu 31, añu 1897
Definición thumb|350px|Mapa d'Europa de Herman Moll (1703). Los colores utilizaos pol cartógrafu nun designen entidaes polítiques esistentes, sinón más bien l'alcordanza de les antigües divisiones xeográfiques de dómina romana (Galia, Italia, Germania), xunto con otres que sí son efectives (Imperios Turcu y Rusu, Confederación Helvética, Reinos de Portugal, Suecia o Polonia). Dende'l puntu de vista del materialismu históricu, l'Antiguu Réxime puede definise como una formación económicu social, esto ye, la combinación peculiar de maneres de producción y rellaciones sociales pa un ámbitu espaciu-temporal más o menos ampliu, que constrúi la so fayadiza superestructura política y que se xustifica pol so correspondiente ideoloxía. En tal sentíu son trés les carauterístiques d'una sociedá d'Antiguu Réxime, a saber:
1º sistema económicu: en transición del feudalismu al capitalismu;El términu quedó acuñáu nel célebre alderique qu'a mediaos del sieglu XX caltuvieron personalidaes de la historiografía y la economía más o menos cercanes al paradigma del materialismu históricu, na so versión inglesa o francesa (revistes Past and Present y Annales), como Maurice Dobb, Karl Polanyi, R. H. Tawney, Paul Sweezy, Kohachiro Takahashi, Christopher Hill, Georges Lefebvre, Giuliano Procacci, Eric Hobsbawm y John Merrington ente otros. Una escoyeta de los artículos coles sos respuestes facer en HILTON, Rodney (ed.) (1976, 1977 n'español) La transición del feudalismu al capitalismu, Barcelona, Crítica, ISBN 84-7423-017-9
2º rellaciones sociales: determinaes pola oposición ente la sociedá estamental y una burguesía que nun puede aportar al papel de clase dominante qu'ocupen los estamentos privilexaos;
3º sistema políticu: monarquía absoluta o, como pocu, monarquía autoritaria. La tensión fundamental nesti ámbitu ye la que se produz ente la centralización del poder y el respetu a los privilexos de too tipu (personales, estamentales y territoriales), que calteníen una gran multiplicidá de xurisdicciones y fueros.
Estensión thumb|350px|Recreación moderna que presenta les efectives divisiones polítiques dempués del Tratáu de Westfalia (1648), que cierra la Guerra de los Trenta Años con un nuevu equilibriu européu sobre'l naciente conceutu de rellaciones internacionales de pies d'igualdá. El conceutu d'Antiguu Réxime puede aplicase con propiedá a los reinos d'Europa occidental que tienden a definise como Monarquíes autoritaries y más tarde como monarquíes absolutes dende finales de la Edá Media. El primer exemplu foi, ensin dulda, Portugal. Pa finales del sieglu XVI namái Francia, Inglaterra y la Monarquía Hispánica pueden añadíse-y. Inglaterra va superar el conceutu a lo llargo de los sieglos XVI y XVII derivando escontra lo que se denominó como Nación-Estáu. Los demás, mientres la crisis del Antiguu Réxime (1751-1848). Pal restu d'Europa'l conceutu ye d'usu problemáticu (ver apartáu otros países europeos nesti mesmu artículu). Pal restu del mundu, namái América, mientres el periodu que foi colonizada poles potencies europees, podría (forzando enforma'l conceutu) considerase en daqué asemeyáu al modelu vixente nos sos metrópolis.Aun así, esiste dalgún usu del conceutu pa l'América española: GUERRA, Francois Xavier (1988) Méxicu: del Antiguu Réxime a la Revolución, Méxicu, FCE. ISBN 9681629728 La Independencia americana coincide col final del Antiguu Réxime; ello ye que contribúi decisivamente a él. Los otros continentes son colonizaos darréu, yá en dómina industrial o Nuevu Réxime. El casu de Xapón representa una formación económicu social que, de dalguna manera, amuesa semeyances coles occidentales, polo que dellos autores aplicáron-y el conceutu de feudalismu o'l de monarquía absoluta (non tantu l'Antiguu Réxime), y sería esa semeyanza (frente a la diferencia de China, un imperiu hidráulicu) xunto cola non sumisión colonial lo qu'esplicaría la posibilidá del so accesu aceleráu a la modernidá na Dómina Meiji.Ente otros, Perry Anderson y Kohachiro Takahasi trataron la tema mientres los alderiques historiográficos ente historiadores materialistes de mediaos del sieglu XX.
La imposibilidá de retrotrayer el conceutu a entidaes polítiques d'un periodu anterior, inclusive n'Europa, vien del fechu de que les formes polítiques medievales yeren de calter feudal, dependientes en dalguna midida del Imperiu o del Papáu, o bien yeren dalguna forma de ciudá-estáu; per otru llau, el naciente comerciu yera entá daqué marxinal, y la sociedá estamental (yá definida) entá nun produxera los sos mecanismos y instituciones finales. En nengún casu respuenden a los requisitos propuestos.
La duración temporal del Antiguu Réxime coincidiría colo que llamamos Edá Moderna: del sieglu XV al XVIII. Esto ye válidu tantu pa Francia (dende'l fin de la Guerra de los Cien Años hasta la Revolución francesa) como pa España (de 1492 a 1808). Sicasí, dalgún autor, como Arno Mayer, argumenta la persistencia de traces propies del Antiguu Réxime na Europa de finales del sieglu XIX y hasta la Primer Guerra Mundial.MAYER, Arno (1983) The Persistence of the Old Regime: Europe from 1848 to the Great War
El modelu francés
thumb|250px|La reconciliación d'Enrique III y Enrique de Navarra, por Rubens (1628). Un episodiu de la guerra de los trés Enriques, que terminó ganando'l de Navarra, futuru Enrique IV. L'Antiguu Réxime tomáu como modelu desenvolver en Francia al remanecer la monarquía francesa de la dinastía Valois del so enfrentamientu con Inglaterra na Guerra de los Cien Años, marxinando a la rival casa de Borgoña y sometiendo a la mayor parte de los "estaos nobiliarios" más o menos llevantinos (Normandía, Provenza...). La vuelta de la sede pontificia d'Avignon a Roma tres la resolución del Cisma d'Occidente supunxo un amenorgamientu del control que llegara a algamar la monarquía francesa sobre la Ilesia, ya Italia va pasar a ser el principal tableru de xuegu na disputa de la hexemonía europea. Nesi contestu Lluis XI sería un bon exemplu de rei autoritariu pal sieglu XV. Francisco I, na primer metá del XVI, nun consiguió prevalecer sobre'l so enemigu Carlos V, nin nes guerres europees nin na espansión colonial, pero consiguió asitiar un poder interior indiscutible. L'aturbolináu periodu que va llevar a los sos socesores a les Guerres de relixón de la segunda metá del sieglu XVI va terminar col curtiu pero decisivu reináu d'Enrique IV qu'inaugura la dinastía de Borbón. Nel reináu de Lluis XIII y la minoría d'edá de Lluis XIV, valíos como Richelieu y Mazzarino van dir hábilmente concentrando'l poder real metanes una complicada coxuntura europea ya interior (Guerra de los Trenta Años y Fronda). Nun se va algamar el so paradigma más acabáu hasta la monarquía absoluta de Lluis XIV, que pudo faese llamar el rei Sol.
Identificaos, siquier en teoría, l'interés del Estáu, el del Pueblu y el del Rei, avanzar na construcción d'un mercáu de dimensiones nacionales, col respaldu d'un imperiu colonial (que sufre grandes altibaxos al albur de les continues guerres); modernízase l'alministración y los impuestos (la gabela, la tallación) tou lo que los privilexos estamentales o territoriales dexen; consíguese la imposición del catolicismu (revocación del Edictu de Nantes) y el control de la Ilesia (galicanismu); o se prestigia el francés como la llingua común (y la culta d'Europa, en sustitución del llatín) y el vehículu d'una puxante cultura (Molière, Racine, Corneille) que destrona al Sieglu d'Oru español, institucionalizada na Académie Française.
Sicasí, l'acumuladura de contradicciones ente la zarrada sociedá estamental y la pujanza de la burguesía llevó a la Revolución francesa de 1789, que foi modelu de les demás revoluciones burgueses que tresformaron los sistemes políticos europeos en monarquíes constitucionales a lo llargo del sieglu XIX o repúbliques nel horizonte de la Primer Guerra Mundial.
El casu español
thumb|right|El méndigu, de Murillo. A pesar d'individuos ya instituciones caritativas que víen nel probe una imaxe de Xesucristu, l'Antiguu Réxime acomuñaba la probeza estrema y públicamente exhibida a tou xéneru de vicios, tal como amuesen la lliteratura picaresca genuinamente española y los arbitristes. Nun faltaron lleis destinaes a reprimir la mendicidad y proyeutos de zarrar a los probes n'asilos, lloñe de la visión del públicu, atayaos pol reinal déficit presupuestariu de la monarquía española.Arsenio Moreno Mendoza, Murillo, la "Santificación" de la probeza, en Pandora: revue d'etudes hispaniques, ISSN 1632-0514, Nᵘ. 4, 2004, páxs. 19-34.