thumb|250px|Los pueblos de Britania nel añu 600.
Anglosaxón ye un términu que designa a los pueblos xermánicos qu'invadieron el sur y l'este de la Gran Bretaña, dende principios del sieglu V hasta la conquista normanda nel añu 1066. La era anglosaxona denota el periodu de la historia inglesa ente aproximadamente l'añu 550 y la conquista normanda.Frank M. Stenton, The Oxford history of England: Anglu-saxon England: Volume 2: 550-1087 (3rd ed. 1971)BBC - History - Anglo-Saxons Amás, el términu ye utilizáu pa denominar al idioma agora llamáu (n'inglés) Old English, faláu y escritu polos anglosaxones y los sos descendientes en gran parte de lo qu'agora ye Inglaterra y la parte sureste d'Escocia ente mediaos del sieglu V y mediaos del sieglu XII.Richard M. Hogg, ed. The Cambridge History of the English Language el anglosaxones estremar en partes d'eso sacamos una gran parte haci l'usu de que Vol 1: the Beginnings to 1066 (1992)
El monxu benedictín Beda escribió a principios del sieglu VIII identificando a los ingleses como descendientes de tres tribus xermániques:English and Welsh are races apart Los anglos, que proveníen d'Anglia (na Alemaña moderna); Beda escribió que la so nación íntegra llegaría a Gran Bretaña,Bede's Ecclesiastical History of England Chap XV dexando les sos anteriores tierres vacíes. El nome England (del anglosaxón Engla land o Ængla land) aniciar a partir del nome d'esta tribu.The Monarchy of England: Volume I – The Beginnings by David Starkey (extract at Channel 4 programme 'Monarchy') Los saxones, que proveníen de la Baxa Saxonia (na Alemaña moderna; ) y de los Países Baxos. Los xutos, posiblemente de Xutlandia (na Dinamarca moderna; ).
El so idioma deriva del dialeutu xermánicu occidental «ingvaeonico» y evolucionó a partir del sieglu XI al inglés mediu. L'anglosaxón estremar en cuatro dialeutos principales: el saxón occidental, el dialeutu mercio, el dialeutu northumbrio y el kéntico.
Etimoloxía El términu anglosaxón» provién en primer instancia del inglés Anglo-Saxon y ésti de dellos escritos del tiempu del rei Alfredo'l Grande quien al paecer frecuentemente utilizaba'l títulu Rex Anglorum Saxonum o rex Angul-Saxonum (Rei de los Saxones Ingleses). Amás, el términu tenía tamién un significáu políticu que denotaba a los pueblos Saxono y Anglo so un mesmu lideralgu (el d'Alfredo).Lapidge, Michael. The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England. p.38
Les pallabres del idioma anglosaxón ænglisc y Angelcynn (Angle-kin, gens Anglorum) cuando fueron identificaes per vegada primera perdieren yá'l so sentíu orixinal de referise a los Anglos, estremándolos de los Saxones.
Los nativos británicos, qu'escribíen tantu en llatín como en galés, referir a los invasores y vecinos como Saxones o Saeson.Lapidge, Michael. The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England. p. 170 La última denominación (Saeson) ye entá anguaño utilizada na pallabra galesa que denota al pueblu inglés;The History of Wales, John Davies, Penguin Books, 1990. ISBN01.2570 1 na pallabra gaélica d'Escocia saesonach y na pallabra irlandesa Sasanach.
Depués, el términu Angli Saxones paez ser usáu antes nel continente que na isla, aproximadamente un sieglu antes del usu del Rei Alfredo, por Pablo'l Diáconu,Hines, John. The Anglo-Saxons from the Migration period to the eighth century. p.21 historiador de los Lombardos, probablemente al envís d'estremar los Saxones ingleses de los Saxones continentales (Ealdseaxe, lliteralmente "vieyos saxones").Smith, Jeremy J. Essentials of early English. p.233
Los anglos (del anglosaxón Engle, Angle) probablemente tomaren el so nome del so anterior llugar d'orixe en , Angul (anguaño Anglia), una rexón con forma de gabitu (compárese coles pallabres anglosaxones angel, angul "anzuelu" y anga "gabitu").
Historia
La historia de la Inglaterra anglosaxona abarca la Inglaterra medieval dende'l fin del dominiu romanu y l'establecimientu de los reinos anglosaxones nel sieglu V hasta la conquista normanda d'Inglaterra nel añu 1066.
Oríxenes (400-600 DC)
La migración de los pueblos xermanos escontra la Britania dende'l norte d'Alemaña, Holanda y el sur d'Escandinavia ye rexistrada dende'l sieglu V. En base al Historia ecclesiastica gentis Anglorum de Beda, la población invasora yera compuesta por Anglos, Saxones y Xutos. Sicasí, evidencies posteriores indiquen la presencia de Frisones y Francos. Amás, otros de los primeros rexistros de tales migraciones puede vese na Crónica anglosaxona.
La cristianización de Gran Bretaña
thumb|242px|right|Cascu de Sutton Hoo, del añu 625. Los britanos celtes, según los escoceses y irlandeses, permanecieron fieles al cristianismu. Tres la evanxelización d'Irlanda, la ilesia celta da un gran impulsu al cristianismu unviando a San Columba a Escocia, quien convierte a los pictos nel añu 563 y funda un monesteriu na islla d'Iona.
En 597, el Papa Gregorio I el Grande unvia a Agustín de Canterbury a Kent con cuarenta monxos benedictíns romanos col oxetivu mayor de convertir a los anglosaxones nun fechu conocíu como la Misión gregoriana. El rei Ethelberto de Kent (560-616), casáu con una reina franca cristiana, convertir al cristianismu: San Adalberto. San Agustín funda un monesteriu en Canterbury, onde ye coronáu obispu en 601, y recibe poderes pa nomar obispos. Dende entós Canterbury ye la sede oficial de la Ilesia Romana en Gran Bretaña. Poco dempués empecípiase la construcción de les catedrales de Rochester y Londres (la Catedral de San Pablo).
En 633, el rei cristianu San Oswaldo unifica Northumbria y llapada a San Aidan y a los monxos de Dowe pa entamar la conversión de los súbditos del reinu. San Aidan funda'l monesteriu de la islla de Lindisfarne.
Darréu, Oswy, nuevu rei de Northumbria (641-670), derrota a los mercios en 655 ya impon-yos el cristianismu. Aquel día, los britanos celtes, qu'evanxelizaben a les clases baxes, rompieren la so rellación con Roma. El rei Oswy convoca'l Sínodu de Whitby y unifica la Ilesia sol primáu del grecoparlante Teodoro de Tarsu, arzobispu de Canterbury. Teodoro funda monesterios y crea una estructura diocesana que va permanecer hasta la Edá Media.
La unidá eclesiástica llograda xune a los distintos pueblos ingleses, con una llingua común, y resurde la vida urbana alredor de les principales ilesies. Amás introduzse la cultura escrita, de la que como únicu testimoniu del sieglu VIII llegónos el poema épicu n'inglés antiguu Beowulf.
Heptarquía (600–800)
thumb|350px|right|Allugamientu xeneral de los pueblos anglosaxones hacia l'añu 600 DC
La evanxelización de los anglosaxones empezó nel añu 597 y foi completada teóricamente hacia l'añu 686. Al traviés de los sieglos VII y VIII, el poder foi trespasándose ente los reinos más grandes. Beda rexistra a Ethelberto de Kent como'l más dominante escontra fines del sieglu VI, pero depués el poder paez treslladase al norte, escontra'l Reinu de Mercia y el Reinu de Northumbria.
Ethelberto como otros reis foi reconocíu polos reis vecinos como Bretwalda (líder britanu). La llamada 'Supremacía Mercia' dominó mientres el sieglu VIII anque nun foi bien constante. Ethelbaldo y Offa, los dos reis más poderosos, algamaron un prestíu eleváu. Offa, rei de Mercia (757-796), llega a apoderar tolos reinos sacante'l de Northumbria, Wessex y les tierres al norte del Humber. Offa ye'l primeru en llamase rei de los ingleses. Abarganó a los británicos de Gales cola muralla de Offa, una barrera defensiva de 240 km de llargor. Esti periodu ye descritu como la "heptarquía", anque tal términu ta perdiendo anguaño'l so usu nel ámbitu académicu.
La pallabra surde en función de que los siete reinos de Northumbria, Mercia, Kent, Anglia Oriental, Essex, Sussex y el de Wessex fueron los gobiernos más importantes del sur de Britania. Estudios recién demostraron que les teoríes de la 'heptarquía' nun tán basaes realmente n'evidencia confiable y ye más probable que'l poder bazcuyara ente munchos más 'reinos'. Otros 'reinos' políticamente importantes mientres esti periodu fueron: Hwicce, Magonsaete, Lindsey y el d'Anglos medios.
La dómina viquinga y la conquista normanda (800-1066)
Va Ser Egberto, rei de Wessex (802-839), quien venza a los mercios. Invade Kent y llogra apoderar Inglaterra. Ye l'añu 827.
Les primeres incursiones de los viquingos daneses asoceden en 789. La so finalidá yera'l pillaje. Pero ente 830 y 860, flotes de cientos de barcos internar pol estuariu del Támesis y fáense con territorios. En 865, una gran armada viquinga danesa desembarca en East Anglia y toma York en 867. En 869, facer con Northumbria y East Anglia y en 870 deciden invadir Wessex, pero agora atopen una fuerte resistencia per parte del rei Etelredo I.
Alfredo'l Grande, hermanu d'Etelredo I y el so socesor (871-899), axusta colos viquingos y llogra qu'éstos respeten el so reinu mientres conquisten Mercia. Pero nel 878 ataquen Wessex de nuevu, y Alfredo busca abellugu nes marismes de Somerset, onde recluta un exércitu que va vencer n'Edington. Pol tratáu de Wedmore (878), Alfredo acepta que los viquingos daneses ocupen gran parte d'Inglaterra. El rei viquingu Guthrum ye bautizáu y coronáu como monarca de Danelaw.
La estratexa d'Alfredo yera ganar tiempu p'asitiar les bases d'una nación unificada y formar un exércitu y una armada eficaces. Del pulsu del rei Alfredo naz el feudalismu inglés. En 866 toma Londres, constrúi trenta ciudaes fortificaes, con fines defensivos y comerciales, y conquista parte de Mercia. La victoria d'Alfredo'l Grande n'Edington, Wiltshire nel añu 878 llevó daqué de paz a los reinos. D'esta manera llogra qu'a partir de 890 los daneses apenes acosen el so reinu. Pero al tener Jorvik, los daneses teníen un importante puntu estratéxicu de sofitu n'Inglaterra.
Un fechu importante mientres el sieglu IX foi l'ascensión del Reinu de Wessex, a finales del reináu d'Alfredo'l Grande, el mesmu foi reconocíu como xefe supremu por otros reinaos sureños. Darréu, el so nietu Athelstan, ye consideráu como'l primer rei de facto sobre lo que güei consideramos como Inglaterra.
Escontra fines del sieglu X empezó a surdir un interés anováu de los escandinavos per Inglaterra, coles conquistes de Svend I y el so fíu Canutu'l Grande. Hacia l'añu 1066 esistieron trés lords que reclamaben el tronu inglés, llevando esto a dos invasiones y a les batalles de Stamford Bridge y a la Batalla de Hastings. Esta postrera anunciaba l'entamu de la conquista normanda, que terminaría col derrocamientu de la política y forma de gobiernu anglosaxona y el so reemplazu coles lleis normandes.
Dempués de la conquista Normanda Dempués de la conquista, la nobleza anglosaxona habíase o bien exiliáu o pasara a les files de los llabradores., p.1 Foi envaloráu qu'alredor de solo'l 8 per cientu de les tierres atopar so dominiu anglosaxón hacia l'añu 1087.p.248-249 Munchos nobles anglosaxones fuxeron a Escocia, Irlanda y Escandinavia.From Norman Conquest to Magna Carta: England, 1066-1215, páxs.13,14, Christopher Daniell, 2003, ISBN 0-415-22216-8Slaves and warriors in medieval Britain and Ireland, 800-1200, p.385, David R. Wyatt, 2009, ISBN 978-90-04-17533-4 L'Imperiu Bizantín convertir nun destín avezáu de los soldaos anglosaxones una y bones los bizantinos precisaben de mercenarios.Western travellers to Constantinople: the West and Byzantium, 962-1204, páxs. 140,141, Krijna Nelly Ciggaar, 1996, ISBN 90-04-10637-5 Los mesmos tornáronse parte importante de la Guardia varega, hasta esi momentu, principalmente compuesta por escandinavos."Byzantine Armies AD 1118-1461", p.23, Ian Heath, Osprey Publishing, 1995, ISBN 978-1-85532-347-6 Sicasí, la población d'Inglaterra caltener na so mayoría d'ascendencia anglosaxona; pa ellos, el cambéu inmediatu foi pequeñu, namái camudaren un lord anglosaxón per unu Normandu."The Norman conquest: England after William the Conqueror", p.98, Hugh M. Thomas, 2008, ISBN 978-0-7425-3840-5
Fin del dominiu danés