El Reinu lombardu o Reinu de los lombardos (en llatín: Regnum Langobardorum) foi la entidá estatal constituyida na Italia de los lombardos ente 568-569 (invasión d'Italia) y 774 (cayida del reinu cola llegada de los francos de Carlomagno), cola so capital Pavía. El control efeutivu de los soberanos sobre los dos grandes árees que conformaben el reinu: la Langobardia major (Langbardland en proto-xermánicu) nel centru-norte (de la mesma, partida nun área occidental, el Neustria, y una oriental, el Austria) y la Langobardia minor nel centru-sur, nun foi constante mientres los dos sieglos de vida del reinu. Dende una fase inicial de fuerte autonomía de los numberosos ducaos lombardos, inclusive si l'impulsu autonomista de los duques nunca fueron dafechu acuartaos.
El 25 de xunu de 2011, la Unesco decidió inscribir na Patrimoniu de la Humanidá n'Europa y América del Norte Llista del Patrimoniu de la Humanidá el conxuntu «Centros de poder de los longobardos n'Italia (568-774 d.C.)» qu'abarca siete llugares nos que se caltienen restos significativos del arte lombardo: Cividale del Friuli, Brescia, Castelseprio, Spoleto, Campello sul Clitunno, Benevento y Monte Sant'Angelo.
Reinu lombardu d'Italia Invasión y conquista de la península italiana thumb|Moneda de Cuniperto (688–700), rei de los lombardos, acuñada en Milán.
En 560 surdió un nuevu y enérxicu rei: Alboíno, que ganó a los sos vecinos gépidos, fíxo-yos el so súbditos y en 566, casóse cola fía del so rei Cunimundo, Rosamunda. Na primavera del añu 568, Alboíno forzó'l limes del Friuli xunto a un exércitu nel que non yá había lombardos, sinón tamién otres tribus xermániques, como bávaros, gépidos, saxones(Créese que los saxones fueron alredor de 100.000 en total, basándose nel númberu de 26.000 guerreros qu'ufierta Pablo'l Diáconu. Los saxones abandonaron Italia tres la muerte de Alboíno en 573. Vease Paolo Cammarosano, Storia dell'Italia medievale, páxs. 96–97) y búlgaros. Ente 400.000 y 500.000 lombardos cruciaron los Alpes Xulianos ya invadieron el norte d'Italia (la población romana nel norte d'Italia yera aproximadamente de 2 millones de persones) por cuenta de la presión de los ávaros.Heers, Jacques, Hestoria de la Edá Media, páx. 16, Llabor Universitariu, 1991, ISBN 84-335-1737-6. Naquel momentu Longino, qu'asocediera a Narsés nel gobiernu d'Italia col títulu d'exarca, nun esperaba esta invasión. La primer ciudá importante que cayó foi Forum Iulii (Cividale del Friuli), na Italia nororiental, en 569. Ellí, Alboíno creó'l primer ducáu lombardu, que confió al so sobrín Gisulfo. Llueu Vicenza, Verona y Brescia cayeron en manes xermániques. Nel branu de 569, los lombardos conquistaron el centru romanu del Norte d'Italia, Milán. La zona taba entós recuperándose de les tarrecibles guerres gótiques, y el pequeñu exércitu bizantín dexáu pal so defensa nun pudo faer nada. Longino fortificó los puertos y les mariñes, pos namái podía defender les ciudaes costeres que podíen ser abastecíes pola poderosa flota bizantina. El nuevu limes establecer nos Apeninos.
Darréu cayó Pavía, tres un asediu de trés años, en 572, convirtiéndose na primer capital del nuevu reinu lombardu d'Italia. Al añu siguiente, los lombardos enfusaron más al sur, conquistando la Toscana y estableciendo dos ducaos, Spoleto y Benevento baxu Zotto, que llueu se fixeron semi-independientes ya inclusive perduraron más que'l reinu nortizu, sobreviviendo hasta bien entráu'l sieglu XII. Los bizantinos consiguieron caltener el control de la rexón de Rávena y Roma, xuníos por un estrechu corredor qu'escurría al traviés de Perugia. Dempués Alboíno siguió enanchando les llendes d'aquel reinu y llegó a enseñoriar la parte d'Italia conocida col nome de Lombardía, magar el so reináu duró pocu más de trés años.
Cuando entraron n'Italia, dellos lombardos caltuvieron la so forma nativa de paganismu, ente que dalgunos yeren cristianos arrianu. D'ende que nun tuvieren bones rellaciones cola Iglesia católica, a la qu'escorrieron col celu de neófitos. Gradualmente, adoptaron títulos romanos, nomes y tradiciones, y en parte convertir a la ortodoxa (sieglu VII), non ensin una llarga serie de conflictos relixosos y étnicos.
Por cuenta de estos socesos, formar nel territoriu conquistáu polos lombardos trenta y seis ducaos independientes, pero esta desmembración foi perxudicial pa ellos y aciaga pa Italia. Los sos líderes asítiase nes ciudaes principales. El rei gobernaba sobre ellos y alministraba la tierra al traviés d'emisarios llamaos gastaldi. Esta subdivisión, sicasí, xunto cola independiente falta de docilidad de los ducaos, quitó al reinu de la so unidá, debilitándolo inclusive en comparanza colos bizantinos, especialmente dempués de qu'empezaron a recuperase de la invasión inicial. Esta debilidá fíxose inda más evidente cuando los lombardos tuvieron qu'enfrentase col creciente poder de los francos. En respuesta a esti problema, los reis intentaron centralizar el poder a lo llargo del tiempu; pero perdieron el control sobre Spoleto y Benevento definitivamente nel intentu.
La invasión lombarda, per otru llau, destruyó'l llimes de Friuli y les places fuertes del Vénetu. Arriendes d'ello, esta zona quedó abierta a qu'otros bárbaros cruciaren los Alpes ya invadir. Asina lo fixeron los ávaros y los eslavos, qu'atacaron les llanures llegando n'ocasiones hasta'l mar Adriáticu.
Langobardia major Ducáu de Friuli (Llista de duques y margraves de Friuli) Ducáu de Ceneda Ducáu de Vicenza Ducáu de Verona Ducáu de Trento Ducáu de Brescia Ducáu de Bérgamo Ducáu de San Giulio Ducáu de Pavía Ducáu de Turín Ducáu de Asti Ducáu de Tuscia
Langobardia minor Ducáu de Spoleto (Llista de duques de Spoleto) Ducáu de Benevento (Llista de duques y príncipes de Benevento)
Monarquía arriana thumb|200px| Umbo d'un escudu lombardu del norte d'Italia, sieglu VII.
La reina Rosamunda vengó a los sos hermanos muertos matando a Alboíno nel añu 572 en Verona. Casóse con Helmiges y fuxeron a Rávena, onde fueron acoyíos por Longino y morrieron finalmente envelenaos. El socesor de Alboíno, Clefi, tamién foi asesináu, dempués d'un despiadáu reináu de 18 meses. La so muerte marcó l'entamu d'un interregno d'años, el «Mandatu de los duques» (574–584), mientres el cual los duques nun escoyeron a nengún rei, y que ta consideráu como un periodu de violencia y desorde. Trátase d'una más de les interminables guerres ente lombardos qu'arruinaron Italia.
Los duques lombardos trataron ensin piedá a los vencíos y apoderáronse de toles tierres de dominiu públicu y de propiedaes de particulares. Amás empezaron a engardir unos contra otros, dexando a Italia nun murniu estáu. En 584, amenaciaos por una invasión franca, los duques escoyeron rei al fíu de Clefi, Autario. En 589, casóse con Teodolinda, fía del duque de Baviera, Garibaldo I de Baviera. La católica Teodolinda yera amiga del papa Gregorio I y promovió la cristianización. Nesa mesma dómina, Autario embarcar nuna política de reconciliación interna ya intentu reorganizar l'alministración real. Los duques apurrieron la metá de los sos estaos pal caltenimientu del rei y la so corte en Pavía. Polo que se refier a los asuntos esteriores, Autario consiguió atayar la peligrosa alianza ente los bizantinos y los francos. Autario morrió en 590.
Asocedió-y Agilulfo, duque de Turín, quien en 591, tamién se casó con Teodolinda, que abjuró del arrianismu y convirtióse al catolicismu, xenerando una cisma ente los lombardos. Non yá hubo guerres ente griegos y lombardos, sinón tamién ente arrianos y ortodoxos. Agilulfo combatió con ésitu a los duques rebalbos d'Italia septentrional, conquistando Padua (601), Cremona y Mantua (603), y forzando al Exarca de Rávena a pagar un conspicuo tributu. Agiluifo morrió en 616; Teodolinda reinó solo hasta 628, y foi asocedíu de la mesma por Adaloaldo. Arioaldo, quien se casara cola fía de Teodolinda, Gundeberga, y xefe de la oposición arriana, más tarde depunxo a Adaloaldo.
El so socesor foi Rotario, consideráu por munches autoridaes como'l más enérxicu de tolos reis lombardos. Amplió los sos dominios, Xénova foi tomada a los bizantinos nel añu 640, y toa Liguria pasó a ser lombarda en 643, xunto col restu de los territorios bizantinos del Vénetu interior, incluyendo la ciudá romana de Opitergium (Oderzo). Rotario tamién dictó'l famosu edictu que lleva'l so nome, el Edictum Rothari, qu'estableció les lleis y les costumes de la so xente en llatín: l'edictu nun s'aplicó a los tributarios de los lombardos, quien podíen caltener les sos propies lleis. El fíu de Rotario, Rodoaldo asoceder nel añu 652, siendo entá bien nuevu, y foi asesináu pol partíu católicu.
A la muerte del rei Ariperto I en 661, el reinu quedó estremáu ente los sos fíos Pertarito, quien estableció la so capital en Milán y Godeperto, que reinó dende Pavía. Pertarito foi derrocáu por Grimoaldo, fíu de Gisulfo, duque de Friuli y Benevento dende 647. Pertarito fuxó a los ávaros y depués a los francos. Grimoaldo consiguió tener el control sobre los ducaos y esvió l'últimu intentu del emperador bizantín Constante II de conquistar el sur d'Italia. Tamién ganó a los francos. A la muerte de Grimoaldo en 671 Pertarito tornó y promovió la tolerancia ente los arrianos y los católicos, pero nun pudo ganar al partíu arrianu, lideráu por Arachi, duque de Trento, quien namái se sometió al so fíu, el filocatólico Cuniperto.
Monarquía católica
La llucha relixosa siguió siendo una fonte d'enfrentamientos nos años siguientes. El reinu lombardu empezó a recuperase namái con Liutprando (713–744), fíu d'Ansprando y socesor del brutal Ariperto II. Con él, el monarca llogró imponese a los duques práuticamente iondependientes, incluyíos los ducaos de Spoleto y Benevento. Daquella ocupara'l tronu de Constantinopla l'emperador Lleón III, xefe de los iconoclastes, quien ordenó que les imáxenes sagraes fueren destruyíes en tol so imperiu. Esto foi consideráu sacrílegu pol papa Gregorio III, quien se vio amenaciáu poles tropes imperiales. Liutprando aprovechó la oportunidá p'apoderase en 712 de munches ciudaes d'Italia so sida de socorrer al papa. Se anexonó el Exarcado de Rávena y el ducáu de Roma. Tamién ayudó al mariscal francu Carlos Martel a refugar a los árabes. Liutprando entamó una alministración d'oficiales formaos na cancillería romana, los sos oficiales, condes o gastaldi, sustituyeron a los duques y presidieron los tribunales. Sicasí, a la so muerte los duques de Spoleto y Benevento siguieron siendo práuticamente independientes. Gregorio III pidió auxiliu a Carlos Martel contra los lombardos y ufiertó-y en pagu'l títulu de patriciu, que diba xuníu a la potestá de gobernar en Roma. El socesor de Liutprando, Aistolfo, qu'empezó a reinar en 750, tomó Ravena (751) y con ello punxo fin al Exarcado. El papa llamó na so ayuda a Pipino III, rei de los francos, a quien el papa consagró como soberanu merovinxu. En pagu esixó de los lombardos qu'apurrieren al papa la Pentápolis y el Exarcado. Aistolfo negóse, provocando un enfrentamientu. L'exércitu francu punxo sitiu a Pavía y consiguió que los lombardos apurrieren Narni y a cuarenta de los principales señores del so reinu. Muertu Aistolfo en 756, Rachis intentó ser el rei de los lombardos, pero foi depuestu'l mesmu añu.
L'últimu rei lombardu foi Desiderio, duque de Toscana. Consiguió tomar Rávena definitivamente, poniendo fin a la presencia bizantina n'Italia central. Dio asilu a los fíos y a la vilba de Carlomán, que la so muerte anició barruntos d'envelenamientu. Desiderio decidió reabrir les lluches contra'l papáu, que taba sofitando a los duques de Spoleto y Benevento contra él, y entró en Roma nel añu 772, siendo'l primer rei lombardu que lo faía.