Nel usu común, la esistencia ye "la estancia nel mundu". N'otros ámbitos particulares, puede referise tamién a formes d'esistencia distintes de la esistencia real (en matemátiques falar de la esistencia potencialLléase Metafísica, llibru XIII d'Aristóteles de tal o cual oxetu con una propiedá definida, como por casu un númberu, etc.).
Eso que llamamos mundu apaeznos como un conxuntu de seres rellacionaos unos con otros na intuición consciente d'oxetos esternos a nós.
Esa noción de perceiciones suxeta en yuxtaposiciónVease individuu sustancial. a datos sensoriales da llugar al conceutu mental de "lo qu'hai" de la cosa esistente. De cuenta que esistir o'l "haber de ser" refier a "tar nel mundu", tanto nós como les coses que nos arrodien.
El conceutu más astractu d'esistencia física y d'otros tipos foi investigáu sistemáticamente pola filosofíasobre manera pola caña denomada ontoloxía. Los filósofos plantegáronse cuestiones como: ¿Qué ye lo qu'esiste? ¿Ye lo mesmo ser qu'esistir? ¿Cómo conocemos y sabemos? ¿Hasta qué puntu son los sentíos una guía fidedigna respectu a la conocencia de lo qu'esiste? ¿Cuál ye'l sentíu, si esiste, de les afirmaciones alrodiu de la esistencia y de les categoríes, idees y astraiciones coles qu'espresamos la nuesa conocencia avera del mundu y de les coses qu'esisten?
En filosofía les pallabres tienen un sentíu más especializáu, estremándose'l fechu d'esistir de les maneres del esistir.
Etimoloxía, significaos y maneres d'esplicar la esistencia
La pallabra "esistencia" provién de la pallabra llatina existere ("remanecer", "apaecer", "presentase", "salir", "faese visible").Oxford Etymology Dictionary Ye interesante ver los matices que dicha etimoloxía suxer. El verbu llatín "sisto", nel so sentíu intransitivu, vien significar tar, permanecer, sostenese.
Basta ver los distintos matices que toma nos sos derivaos: consistir, arrenunciar, aportunar, asistir, persistir. Ex-sistir tresmite la idea de daqué que "exsiste" ye dicir que tien ‘’’ser’’’, ye daqué que ta fora del mundu de la esistencia y sale (ex) d'ellí pa esistir, esto ye, manifestase nel mundu.
Si tomamos en considerancia'l Diccionariu citáu, apaecen tres modos de concebir la esistencia:
Como realidá material percibida polos sentíos nel mundu. Como esencia eterna ya inmutable d'un ser posible nel mundu. Como vida del home qu'hai de salir de sigo pa dase o construyise la so propia esencia la so verdaderu ser, como autenticidá, porque la so esistencia consiste na llibertá. Ye'l sentíu esistencial.
Cada dómina histórica plantega los sos propios problemes alrodiu de la esistencia.
Na filosofía antiguo y medieval
Dende los empiezos los griegos estremaron la esistencia verdáesra de l'apariencia sensible, cambiante, lo fenoménico. Consideraron y estudiaron la esistencia real o esencia de toles coses como αρχη, principiu, orixe y causa de toles coses.
A los presocráticos esmoleció-yos más qué yera lo esistente que la esistencia concreta de cada cosa. Pero considerar que “lo qu'hai”, lo que realmente esiste ye lagua, o laire, apeiron… o los númberos, como creyeron los pitagóricos, nun ye inda esplicar el “qué ye l'haber daqué” frente a la nada, ye dicir la esistencia como tal, el ser. Asina lo plantegaron Heráclito y Parménides.
Heráclito plantega nun haber esencies, nun esistir les coses, lo que verdaderamente esiste ye'l movimientu, el cambéu o aportar.
Con Parménides el problema adquier un nuevu sentíu tocantes a la inteligibilidad como Idea del ser.
Platón, Aristóteles, y los filósofos cristianos trataron la tema con referencia a la realidá de les idees,Les idees son lo que faen intelixibles les coses. entendíes como formes de la materia na so rellación col mundu. Consideraron, pos dos maneres fundamentales d'esistencia: la materia y la forma.
Los primeros escritos que traten esta tema específicamente son los diálogos de Fedón, La República, el Políticu y el Timeo de Platón y la Metafísica d'Aristóteles. thumb|Platón compara'l Sol cola Idea del Bien. En munches cultures el sol ye una analoxía con Dios.
Platón supón que la realidá, puramente dicha, son les idees que, como xéneros lóxicos universales, esisten nun mundu ordenáu y xerarquizáu más allá del mundu material, presidida pola Idea de les Idees: La Idea del Bien. Un demiurgu toma como modelu diches idees ya introducir como "almes" o formes (principiu de movimientu) na materia, que puramente nun ye nada; la materia por sigo ye caos, desorde (el mal). D'esta forma esplícase y entiende el mundu material sensible nel que vivimos, y el sentíu de la vida como tránsitu escontra otra vida, la verdadera, nel mundu de les idees al que l'alma llega tres socesives reencarnaciones hasta llegar a l'alma del home, racional, que se va llibrar finalmente de la materia al traviés de la filosofía per mediu del conocencia y amor de la Idea del Bien, orixe de too Ser y de too Bien.
Platón ye'l primer filósofu que realiza un planteamientu unificáu de les maneres d'esistir:
Esencial y necesariu nel mundu de les idees, de les que cada cosa nel mundu participa según los sos propiedaes, entendíes como formes caúna según la so esencia particular, na fonte del verdaderu Ser: la Idea del Bien, (Dios pa los cristianos). Transitoriu ya inseguru nos seres materiales del mundu al traviés de les socesives uniones de les idees cola materia, agora como forma o alma (principiu de automovimiento y vida) qu'introducen orde y xerarquía na materia (eterna, caótica, desorde, mal). Como sentíu esistencial de l'alma humana nel so tránsitu pel mundu.Per mediu del Sol qu'alluma y fai posible la visión y comprensión de les coses, Analoxía, Platón introduz na filosofía per un sitiu la conocencia científica, la verdá, nes esencies y, por otru, un sentíu esistencial de la racionalidad del ser humanu que les relixones yá consideraben sol puntu de vista de la moralidad y la idea de Salvación y condenación. El mundu material ye despreciable por ser transitoriu, nun ye verdaderu y fonte namái de tristura mientres nun se lliberar l'alma per mediu de la filosofía.
Aristóteles ye verdaderamente el primeru que desenvolvió una teoría ellaborada de la esistencia mundana; namái esisten les coses individuales como "sustancies primeres", que namái pueden realizar la función de suxetu y nunca de predicáu; ye la única realidá que tien esistencia puramente dicha y por sigo mesma. L'únicu términu llingüísticu que puede aplicase a ella ye'l nome propiu. Toos lo demás términos del llinguaxe representen conceutos, (cantidaes, tiempu y llugar, rellaciones, cualidaes, etc., les llamaes Categoríes) que s'apliquen a la sustancia primera como predicáus; magar hai unu, el de sustancia segunda que, por representar la esencia ye universal y predicáu de tolos individuos esistentes que tengan participación na mesma esencia mientres tola so esistencia y de forma permanente. Tou lo demás tien esistencia analóxica y derivativa como predicaos de les sustancies primeres, esto ye, qu'esisten en función de les coses individuales a les que modifiquen de forma accidental. thumb
Los neoplatónicos y los primeros filósofos cristianos pensaron que les idees teníen realidá como esencies na mente de Dios. Siguiendo la tradición neoplatónica y agustiniana S. Anselmo por aciu el llamáu argumentu ontolóxicu daba por demostrada la esistencia de Dios a partir de la idea de Dios: Ser Perfectu, fonte de toa esistencia.
Cola introducción del aristotelismu n'Europa polos árabes la tema de la esistencia adquier un nuevu sentíu na Baxa Edá Media al incorporar Tomás d'Aquino a la filosofía cristiana la distinción d'Avicena ente "ser d'esencia" y "ser d'esistencia". Inaugura asina una vía nueva de demostración de la esistencia de Dios partiendo de la conocencia del mundu sensible, material y móvil, les "cinco víes". Depués pasó a ser la manera d'esplicar la esistencia na llamada filosofía tradicional aristotélico-tomista, dacuando mal llamada escolástica.
Frente a toos estos autores, que consideren la realidá de les idees en Dios, pero non nel entendimientu humanu y por eso son llamaos realistes, atópense los que consideren que les idees nun tienen realidá dalguna fuera del pensamientu de quien les piensa, son puros nomes.
Los filósofos nominalistes y n'especial, Guillermu d'Ockham, consideraron que les idees, como conceutos, nun son más que "pallabres", "nomes" ("flatus vocis") que nun tienen realidá nenguna; namái son predicaos llingüísticos alrodiu de les coses individuales de les que faemos xeneralizaciones pa entendenos. Siguiendo l'aristotelismu y considerando la esperiencia como verdadera fonte de la conocencia de la esistencia, afirma solo la esistencia pa los seres individuales. Los conceutos xenerales nun tienen esistencia como tales, sinón dependencia del pensamientu que los crea. A Dios llegar pola vía más neoplatónica y agustinianaTeoría del llume: la conocencia verdadera ye un llume de Dios. Platón y los filósofos en cuantes que manifiesten la conocencia verdadera tán allumaos por Dios. "Creer pa saber" ye la meyor forma de la conocencia de la Verdá. y franciscana de la Idea del Bien y del Amor, que non pela vía de la mera razón argumentativa.
Na Edá Moderna
Na Edá Moderna la tema de la esistencia adquier nuevos matices a partir del racionalismu de Descartes y derivar de la Lóxica de Port-Royal d'Antoine Arnauld y Pierre Nicole:
La lóxica de Port Royal basada fundamentalmente na filosofía de Descartes asume la formalización siloxística d'Aristóteles pero, mientres Aristóteles pretende manifestar o dicir lo que ye la realidá, agora la función del xuiciu categóricu plantégase como identificación del predicáu col suxetu percibíos como idees. El xuiciu ye una rellación d'idees.Téngase en cuenta'l cambéu de significáu de la pallabra escurre ente la filosofía tradicional y na Edá Moderna a partir de Descartes. Si hasta entós les idees representaben la conocencia de les formes esenciales de la realidá de les coses, agora son namái una representación mental, un conteníu de conciencia del suxetu que percibe. La so rellación colo real ye problemática; xenera inclusive la posibilidá d'un solipsismu Cuando dicimos: 'A esiste'
atribuyimos al suxetu Al predicáu d'esistencia de la forma siguiente:
'A ye un ser que tien esistencia'.
Igual que cuando dicimos: 'A ye un ser que cuerre enforma' Los dos términos xunir por aciu el verbu 'ser', qu'actúa como cópula; o 'nun ser', si'l predicáu ye negáu del suxetu. Cada xuiciu tien trés componentes: el términu suxetu, el verbu copulativu que venceya o dixebra'l suxetu del predicáu, seya esti como tributu de la sustancia o bien como manera de la mesma.
Cuando la unión ye consecuencia de la noción mesma o propiedá intrínseca de la sustancia, el predicáu considérase un atributu. Cuando ye una predicación accidental llámase Manera.
La esistencia ye evidentemente l'atributu fundamental de la sustancia.Los escolásticos yá faíen esta distinción y aplicar sobremanera a Dios, pos en Dios namái pueden predicase atributos D'esta miente la esistencia ye considerada como un predicáu.
Descartes establez como noción de sustancia aquello que nun precisa d'otru pa esistir.