La Santa Ilesia Catedral Basílica Metropolitana de la Santa Cruz y Santolaya () —tamién llamada, en llugar de catedral, Seo— () ye la catedral gótica de Barcelona, sede del Arzobispáu de Barcelona, en Cataluña, España.

La catedral actual construyir mientres los sieglos XIII a XV sobre l'antigua catedral románica, construyida de la mesma sobre una ilesia de la dómina visigoda a la que precedió una basílica paleocristiana, que los sos restos pueden trate nel sosuelu, nel Muséu d'Historia de la Ciudá. La finalización de la pimpana fachada nel mesmu estilu, sicasí, ye muncho más moderna (sieglu XIX). L'edificiu ye Bien d'Interés Cultural y, dende'l 2 de payares de 1929, Monumentu Históricu-Artísticu Nacional.

Ta dedicada a la Santa Cruz dende l'añu 599 y añadióse a partir del añu 877 a Santolaya, patrona de la ciudá de Barcelona (anguaño ye más celebrada como tal la Virxe de la Mercé que, puramente, ye patrona de la diócesis de Barcelona, pero non de la ciudá), una nueva doncella que, acordies cola tradición católica, sufrió'l martiriu mientres la dómina romana. Una de tales hestories cunta que foi espuesta desnuda nel foru de la ciudá y que milagrosamente, a metá de primavera, cayó una nevada que cubrió la so desnudez. Les enfurecidas autoridaes romanes meter nun barril con vidrios rotos, clavos y cuchiellos clavaos nél y llanzaron cuesta abaxo el barril (acordies cola tradición, tratar de la cai Baixada de Santa Eulàlia, Cuesta de Santolaya). Y asina, hasta trece martirio distintos, unu per cada añu d'edá de la santa. Finalmente, foi crucificada nuna cruz en forma d'aspa, que ye l'emblema de la catedral y la diócesis, según l'atributu iconográfico de la santa.

La catedral cunta con un claustru góticu nel que viven trelce oques blanques (cúntase qu'Eulalia tenía trece años cuando foi executada y que llendaba oques na so predio de Sarrià, cerca de la ciudá).

Edificiu thumb|left|240px|Interior de la Catedral. L'edificiu consta del templu y el claustru perfectamente xuníos por un mesmu estilu. La catedral mide 90 metros de llargor por 40 d'anchu y el xardín del claustru ye de 25 metros per llau por seis d'anchor de cada galería de les cuatro que lu arrodien.

La catedral ta formada por trés naves del mesmu altor, la central el doble d'anchu que les llaterales; dende'l falsu cruceru les circulares xunir en girola, pasando por detrás del presbiteriu y formando un arcu semicircular, onde s'agospien nueve capielles cubiertes por arcos ojivales de cuatro tramo y percima d'estes capiyes atopen los vitrales góticos qu'enllenen de lluz el ábside. Hai una galería en forma d'O que ta percima de les capiyes llaterales y sobre esta galería y les capiyes radiales de la girola dando la vuelta a tola nave central hai un falsu triforio, dende onde pueden vese les claves de bóveda a una curtia distancia.

Nes naves llaterales hai otres 17 capiyes, cubiertes por ojivas de seis tramo, con arcos apuntaos en cada entrada; hai dos capielles asitiaes ente cada contrafuerte con proyeición interior. A estes capiyes haber de xunir la capiya de Santa Lucía con entrada dende l'esterior. En 1997 por cuenta de la boda real que tuvo llugar dibuxaron los primeros planos completos de la Catedral de Barcelona incluyendo'l claustru y les construcciones que se fueron amestando a lo llargo del tiempu.Realizaos pol arquiteutu de la Catedral, Joan Bassegoda Nonell, Bibiana Sciortino y Mario Andruet, arquiteutos.

Antecedentes thumb|200px|left|Piscina bautismal de la basílica paleocristiana de la Santa Cruz (sieglu VI), Muséu d'Historia de Barcelona. L'orixe de la catedral ta nuna basílica paleocristiana dedicada a la Santa Cruz (sieglos V-VII), de la que queden dellos restos asitiaos nel sosuelu de l'actual plaza de Sant Iu y de la cai dels Comtes, según dellos restos escultóricos que se caltienen nel Muséu d'Historia de Barcelona. Yera un templu de trés naves, con un bautisteriu de planta cuadrada qu'allugaba una piscina octogonal. Esta basílica perduró en dómina visigótica, y mientres la ocupación musulmana de la ciudá (718-801) pudo ser convertida en mezquita.

La basílica paleocristiana foi restaurada gracies a la iniciativa del obispu Frodoí escontra'l 877, n'ocasión del treslláu de los restos de santa Eulalia a la cripta de la catedral. Sicasí, poco se sabe del aspeutu de la catedral nesta dómina, anque se tienen noticies de qu'había dos altares dedicaos a santa Coloma y santa María. L'edificiu pudo sufrir desperfectos mientres la invasión d'Almanzor (997), yá que pocu dempués consta una donación «ad restaurationem nostre matris ecclesie».

La catedral foi reformada nuevamente n'estilu románicu, anque tampoco se tienen munches noticies d'esta nueva construcción, sacante que foi consagrada en 1058, lo que dexa suponer que tenía de ser un edificiu distintu del paleocristianu o prerrománicu. Probablemente ocupaba l'espaciu central de l'actual catedral gótica, y si siguía los modelu d'otres ilesies de la dómina —como la catedral de Elna o'l monesteriu de Sant Cugat del Vallès— tenía de tener tres naves con tres ábsides gradiaos y pórticu d'entrada; tamién tenía un campanariu, qu'atestaba col Palaciu Condal. En 1186 consta la fundación d'un altar consagráu a santu Tomás de Canterbury.

Construcción gótica 175px|left|thumb|Señal heráldica tradicional de la sede: en campu de gules, una cruz patada de plata. Empecipiáronse les obres de construcción de la catedral gótica en mayu de 1298, reinando Xaime II y sol mandatu obispal de Bernardo Pelegrí (1288-1300), empezando pola cabecera, desmontando al empar l'antigua catedral románica y aprovechando dalgún elementu escultóricu como les impostes de la puerta de San Ivo.La más antigua de la catedral Les obres nun se plantegaron como la construcción d'una nueva catedral sinón como una reforma y ampliación de la catedral románica, que se fixo por fases ensin baltar nunca dafechu'l templu y faciéndolo sirvir pal cultu mientres tola obra. Asina la catedral gótica conserva la mesma exa que la románica y el deambulatorio ta construyíu alredor del ábside románicu.

Na primer etapa constrúyese'l ábside, les capiyes radiales y la cripta del presbiteriu que se terminó en 1338 siendo'l maestru d'obres Jaime Fabre, primero del que se tien noticies, mientres el mandatu del obispu Ponç de Gualba (1303-1334). Nun se sabe cuando Fabre dexó'l cargu de maestru d'obres, pero en 1358 yá taba Bernat Roca construyendo los primeros tramos de la bóveda mayor y la galería d'enriba de les capiyes; tamién foi esti maestru'l qu'empezó'l claustru. En 1384 el rei Pedro'l Ceremoniosu escribió una carta a Roca quexándose de romper les cañeríes que llevaben agua al palaciu real, pol pocu cuidu que se tenía al dir derrumbando la catedral románica; Roca fixo cargu del so arreglu. Fináu en 1388, siguió'l picapedreru Pere Viader hasta l'añu 1397 en que foi maestru d'obres l'arquiteutu Arnau Bargués, realizador de la sala capitular. El so ayudante Jaume Solá ocupó'l cargu dende 1407 a 1412. Asocedió-y Bartolomé Gual que permaneció llargu tiempu nel cargu hasta l'añu 1441 y foi'l constructor del cimborriu realizáu con artesonado de madera; consta que se treslladó a Valencia pa reparar el d'aquella ciudá. Tamién trabayó nel claustru. Andrés Escuder foi nomáu'l 1 de marzu de 1442 hasta que dimitió en 1463, siendo'l que terminó'l claustru y práuticamente la estructura total del templu. N'espera de poder realizar la fachada, que yá taba trazada por Carles Galtés de Rouen (llamáu el Carlí) con fecha de 27 d'abril de 1408.Según consta nun proyeutu en pergamín, del archivu capitular, que tuvo espuestu na esposición Millenum nel añu 1989 Puede dicise que les obres de la construcción gótica duraron unos 150 años.

Esterior

Fachada principal y cimborrio

Por cuenta de la Esposición Universal de Barcelona (1888), dempués de cuasi cuatrocientos años ensin faer grandes obres na catedral, gracies al promotor Manuel Girona i Agrafel y los sos fíos, volver# a entamar les obres, convocóse'l concursu pa la edificación de la fachada nel añu 1882, estableciendo como criteriu estilísticu a siguir el góticu.El concursu y los sucesu que lu arrodiaron tán refechamente esplicaos en Bassegoda Nonell, 1995, páxs. 151-177 Foi axudicáu a Josep Oriol Mestres, arquiteutu titular de la catedral dende l'añu 1855. Inspirar en trazar realizaes nel añu 1408 por Carles Galtés de Rouen.

La fachada neogótica de 40 metros d'anchu, consta de la portada flanqueada por dos torres con altos pináculos, ta afatada con tou tipu d'elementos d'estilu góticu de llinies verticales y con gran mapa d'imáxenes d'ánxeles y santos.

El cimborriu, diseñáu pol arquiteutu Augusto Font Carreras tien un altor de 70 metros y llevóse a cabu ente los años 1906 y 1913. El coronamiento esterior del cimborrio, concluyir cola imaxe de Santa Elena, madre de Constantín, que se diz foi la que realcontró la verdadera Cruz, advocación de la catedral xunto cola de Santolaya; esta escultura foi realizada pol artista Eduard Alentorn. Nes terminaciones de les cresterías hai imáxenes d'ánxeles alaos.

Puertes 150px|thumb|1- Puerta principal.2- Portal de San Ivo.3- Puerta de la Piedá.4- Puerta de Santolaya.5- Puerta de Santa Lucía. Cinco son les puertes de la Catedral de Barcelona: La Principal, asitiada nel centru de la fachada de la plaza de la Catedral. Proyeutada pol arquiteutu Josep Oriol i Mestres ye d'estilu neogóticu con un gran arcu góticu con arquivoltes, presidida nel so mainel por una escultura de Cristu, obra del escultor Agapito Vallmitjana,y a entrambos llaos de la puerta les imáxenes de los apóstoles, del mesmu autor. Nes arquivoltas del pórticu atópense figures d'ánxeles, profetes y reis, un total de 76 figures, que xunto cola carpintería de la puerta fueron realizaes pol escultor Joan Roig i Solé. Na parte interior, los medallones grabaos en piedra nel trasdós del arcu de la entrada son del artista Antonio Claperós, representando l'Ascensión y el Pentecostés. thumb|left|Llucha ente un home y un grifu nuna imposta del portal de San Ivo. Portal de San Ivo: ye ésta la más antigua y que mientres quinientos años foi l'accesu principal de la catedral, pol cruceru del llau del Evanxeliu. El so advocación deber al edificiu que tien delantre, que mientres munchos años foi sede de los abogaos, el patrón de los cualos ye San Ivo. Realizada en mármol y piedra del monte de Montjuïc, ye unu de los primeros intentos del arcu ojival del góticu catalán (1298). Enriba de les pilastres hai ánxeles músicos sacando les sos cabeces pol extradós del arcu. Nel tímpanu atópase una imaxe de Santolaya atribuyida a la escuela de Jaume Cascalls de finales del sieglu XIV, en dambos llaos ven pequeñes testes, puramente ornamentales. A cada llau de la portada hai relieves en mármol faciendo d'impostes que se creen de l'antigua catedral románica. thumb|Relieve de La Piedá na catedral de Barcelona. Puerta de La Piedá. Ye una de les entraes esteriores al claustru, con un arcu conopial flanqueado por unos altos pináculos llabraos con gran finura. Nel tímpanu hai un relieve —copia del orixinal, en madera, guardáu nel muséu catedraliciu— cola representación de la Piedá arrodiada con símbolos de la Pasión ye obra del escultor alemán Michael Lochner, establecíu en Barcelona dende l'añu 1483.La Gran Enciclopèdia en català (2004) Esta puerta facilita la entrada al templu yá que ta n'esquina cola entrada al cruceru del llau de la Epístola.

Puerta de Santolaya. Asítiase na cai del Obispu y la entrada ye pol claustru, de forma similar a la puerta de la Piedá; ta construyida con un arcu conopial y nel tímpanu hai una escultura de Santolaya, reproducción de la orixinal del escultor Antonio Claperós.La orixinal guardar nel muséu catedraliciu A los llaos de la imaxe tán tallaos los escudos del obispu Francesc Climent Sapera que foi'l que costeó la galería de poniente del claustru. Les arquivoltes tán llabraes con fines xamasques.