Хведар (Фёдар) Савельевіч Конь (2-я палова XVI ст. — пачатак XVII ст.) — дойлід, майстар фартыфікацыі і грамадзянскага будаўніцтва, прадстаўнік беларуска-смаленскай архітэктурнай школы. Стваральнік найбуйнейшых абарончых збудаванняў свайго часу, чыё жыццё звязана з Дарагабужам і Смаленшчынай.

Біяграфія Дакладныя гады жыцця Хведара Каня невядомыя. У маскоўскіх летапісах ён падкрэслена называецца майстрам «з рускіх людзей» (гэта значыць мясцовым, праваслаўным), што вылучала яго сярод шматлікіх замежных спецыялістаў.

Асноўныя звесткі пра дойліда захаваліся ў кнігах Болдзінскага Свята-Троіцкага манастыра пад Дарагабужам. Дарагабужскі павет у гэты час захоўваў трывалыя повязі з беларускай культурнай традыцыяй. Даследчыкі лічаць Хведара Каня выхадцам з гэтага рэгіёна альбо яго жыхаром. У манастырскіх кнігах зафіксаваныя значныя грашовыя ўклады Каня, што сведчыць пра яго высокі матэрыяльны статус і духоўную сувязь з манастыром. Яго сын Марцін Іваноў (прозвішча «Конь» было мянушкай) таксама працаваў у Болдзіне «па каменнай справе».

Архітэктурная дзейнасць Хведар Конь з’яўляўся ўніверсальным дойлідам. У дакументах 1591 года ён тытулуецца як «царкоўны і палатны майстар».

Галоўныя творы:

(1585—1593) — магутная каменная сцяна з 28 вежамі. За гэтую працу ён атрымаў званне «гасударавага майстра».

Смаленская крэпасць (1596—1602) — вяршыня творчасці Каня. Грандыёзная фартэцыя, закліканая абараняць Смаленск. У архітэктуры сцен і вежаў майстар выкарыстаў дэкаратыўныя элементы, характэрныя для тагачаснага беларускага і агульнаеўрапейскага дойлідства (белакаменныя прафіляваныя карнізы, цокалі).

(каля 1591) — удзельнічаў у праектаванні і экспертызе будаўніцтва.

Ідэйна-культурны кантэкст Творчасць Хведара Каня сінтэзавала ў сабе візантыйскую традыцыю і заходнія фартыфікацыйныя дасягненні. Яго стыль вызначаўся маляўнічасцю (спалучэнне чырвонай цэглы і белага каменю) і рытмічнасцю, што набліжала абарончыя муры да палацавай архітэктуры.

Выхадзец з памежных земляў, якія стагоддзямі пераходзілі з рук у рукі, Конь увасабляў сабой той тып «заходняга» майстра, які прынёс у маскоўскае будаўніцтва элементы рэгулярнасці і еўрапейскага дэкору. Яго дзейнасць спрыяла фарміраванню агульнай архітэктурнай мовы рэгіёна Падняпроўя.

Спадчына У Смаленску дойліду пастаўлены помнік. Яго спадчына з’яўляецца супольным набыткам беларускай і расійскай культур.

Крыніцы

Літаратура

Воронин Н. Н. Смоленские стены Федора Коня. — М., 1934. Косточкин В. В. Государев мастер Федор Конь. — М., 1964.