Алякса́ндр Андрыя́навічтаксама Адрыянавіч Назарэ́ўскі (; , мястэчка Златапаль, цяпер у складзе Наваміргарада — , Кіеў) — украінскі літаратуразнавец, бібліёграф і педагог. Кандыдат філалагічных навук (1940), прафесар (1962). Дзейны член Гістарычнага таварыства Нестара-лепісапісца.

Біяграфія Нарадзіўся 12 снежня (30 лістапада паводле старога стылю) 1887 года ў мястэчку Златапаль Чыгірынскага павета Кіеўскай губерні ў сям'і настаўніка гімназіі. Яго дзед Захарый быў прыгонным селянінам памешчыкаў Лапухіных, якія валодалі Златапалем.

Сярэднюю адукацыю атрымаў ва Уманскай гімназіі, дзе, наведваючы літаратурны гурток, захапіўся вывучэннем рускай літаратуры, у прыватнасці творчасцю А. С. Пушкіна і М. В. Гогаля. Паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт Універсітэта Святога Уладзіміра ў Кіеве. Падчас вучобы стаў удзельнікам знакамітага «Семінарыя рускай філалогіі» пад кіраўніцтвам прафесара У. М. Ператца, дзе набыў прафесійны густ да тэксталагічнай працы з рукапісамі. Яшчэ ў студэнцкія гады напісаў навуковыя працы «„Хождение Богородицы по мукам“ в нових Українських списках XVII–XVIII в.в.» (1908) і «Язык Евангелия 1581 года в переводе В. Негалевского» (1909), якія былі адзначаны ўніверсітэцкімі залатымі медалямі. Пасля заканчэння ўніверсітэта ў 1910 годзе быў пакінуты стыпендыятам для падрыхтоўкі да прафесарскага звання на кафедры рускай філалогіі (1911—1914).

З 1912 года пачаў педагагічную дзейнасць, выкладаючы рускую літаратуру ў Кіеўскай жаночай гімназіі Дучынскай (да 1919 года). З 1914 года і да канца жыцця выкладаў у Кіеўскім універсітэце: спачатку як прыват-дацэнт, з 1919 года — выконваючы абавязкі дацэнта, а ў 1920—1930 гадах — як пазаштатны прафесар кафедры рускай мовы і славеснасці. У гэты ж час чытаў курсы па даўняй рускай літаратуры на Вышэйшых жаночых курсах (1917—1921), у Народным універсітэце (з 1918 года), а курсы па фалькларыстыцы — у Кіеўскім археалагічным інстытуце і Рабоча-сялянскім універсітэце. Калі ў 1920 годзе гэтыя ўстановы былі аб'яднаны ў Кіеўскі інстытут народнай асветы (ІНА), працягнуў там выкладанне этнаграфіі і кіраваў заняткамі семінарыя У. М. Ператца.

Адначасова працаваў у бібліятэчнай і архіўнай сферах: быў загадчыкам (з 1925) і дырэктарам (1930—1931) бібліятэкі Кіеўскага ІНА; дацэнтам Кіеўскага інстытута сацыяльнага выхавання (1932—1934); старшым бібліятэкарам, выконваючым абавязкі загадчыка і намеснікам загадчыка аддзела рукапісаў Усеўкраінскай бібліятэкі АН УССР (1934—1937). Таксама быў старшым навуковым супрацоўнікам Камісіі даўняй украінскай літаратуры (1928—1934) і Інстытута літаратуры (1938—1956). Падчас нямецкай акупацыі Кіева працаваў бібліятэкарам аддзела рукапісаў і старадрукаў акадэмічнай бібліятэкі.

У 1940 годзе абараніў дысертацыю на тэму «Древняя украинская повесть и вопросы ее изучения», атрымаўшы навуковую ступень кандыдата філалагічных навук і званне старшага навуковага супрацоўніка.

Пасля вайны аднавіў выкладчыцкую дзейнасць у Кіеўскім дзяржаўным універсітэце. Займаў пасады загадчыка кафедры рускай літаратуры (1943—1944), з 1949 года — старшага навуковага супрацоўніка, а з 1962 года — прафесара кафедры рускай літаратуры гісторыка-філалагічнага факультэта. Чытаў агульныя і спецыяльныя курсы па старажытнай рускай літаратуры, палеаграфіі, крыніцазнаўстве і тэксталогіі.

Навуковая дзейнасць Даследаваў рукапісную спадчыну старажытнай украінскай і рускай літаратур XI—XVIII стагоддзяў, праблемы тэксталогіі, бібліяграфіі, фалькларыстыкі і мастацтвазнаўства. У межах праблематыкі руска-ўкраінскіх літаратурных сувязей даследаваў аповесці з «Рымскіх дзей» у літаратурах XVII—XVIII стагоддзяў. Аўтар даследаванняў па гісторыі ўкраінскай і беларускай моў, а таксама прац пра студэнцкі рух у Кіеве.

Браў актыўны ўдзел у тэксталагічнай падрыхтоўцы акадэмічнага 10-томнага выдання твораў Т. Р. Шаўчэнкі, дзе выступаў рэдактарам аддзела «Іншыя рэдакцыі і варыянты» ў першых двух тамах (1939) і рэдактарам III—V тамоў. Шырокі даведачны апарат і тэксталагічныя каментарыі, распрацаваныя А. А. Назарэўскім, склалі галоўную навуковую каштоўнасць гэтага выдання. Таксама падрыхтаваў грунтоўнае апісанне пушкінскіх матэрыялаў і ўдзельнічаў у сістэматызацыі калекцыі «Гагаліяна».

Асаблівай запалам вучонага было вывучэнне старажытнарускай аповесці і рэпертуару кіеўскіх рукапісных збораў. Вынікам шматгадовай працы стаў фундаментальны бібліяграфічны паказальнік «Библиография древнерусской повести» (1955). Агулам з'яўляецца аўтарам звыш 100 навуковых прац.

Памяць У лютым 2016 года ў горадзе Наваміргарадзе адна з вуліц была названа ў гонар Аляксандра Назарэўскага.

Бібліяграфія «Хожденіе Богородицы по мукамъ» в нових Українських списках XVII–XVIII в.в. — К., 1908. Языкъ Евангелия 1581 года в переводе В. Негалевського. — К., 1911. Къ исторіи Кіевскаго музыкантскаго цеха. — К., 1913. К истории русской народной сказки. Сказка о Рахе разбойнике. — К., 1919. До історії вищої жіночої освіти на Україні (з життя київських жіночих курсів 70–80 рр.). — К., 1927. Студентські хвилювання в Києві року 1876-го. — К., 1927. Знадоби до історії давньої повісті. І. Повістевий репертуар київських рукописних збірок. — К., 1929. Історичний курс української літератури. — К., 1930. Пушкінські матеріали в київських рукописних сховищах. — К., 1938. Питання про жанрову природу «Слова о полку Ігоревім». — К., 1952. Библиография древнерусской повести. — М.—Л., 1955. Очерки из области русской исторической повести начала XVII века. — К., 1958. О литературной стороне грамот и других документов Московской Руси нач. XVII века. — К., 1961. Из истории русско-украинских литературных связей. Старинные книжные легенды и их связи с русским и украинским фольклором. — К., 1963. Памятники русской литературы XIV–XVII ст. в украинских списках, переводах и переделках. — К., 1968.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 снежня Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраваградскай вобласці Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Украіны Катэгорыя:Бібліёграфы Украіны Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўніверсітэта Катэгорыя:Выкладчыкі Кіеўскага ўніверсітэта Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадскага Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута літаратуры імя Т. Р. Шаўчэнкі НАН Украіны Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук