Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія (дывізія гусараў смерці) — кавалерыйскае падраздзяленне Арміі Сярэдняй Літвы і міжваеннай Польскай дзяржавы ў 1920−1921 гг.
Гісторыя 23 ліпеня 1920 года, падчас польска-савецкай вайны, у Беластоку пачалося фарміраванне Добраахвотніцкай кавалерыйскай дывізіі (афіцыйная назва гэтага падраздзялення), якая складалася з двух эскадронаў: аднаго коннага і аднаго пяхотнага. У яе склад уваходзілі салдаты з кавалерыі маёра Яворскага і Татарскага кавалерыйскага палка, а таксама добраахвотнікі.
30 ліпеня таго ж года каля вёскі Дзербаны падраздзяленне прайшло баявое хрышчэнне. Былі захоплены два кулямёты, што паклала аснову для фарміравання кулямётнага эскадрона. Дывізія была прыведзена да прысягі ў м. Простыні. 2 жніўня падраздзяленне было падпарадкавана камандзіру 29-й пяхотнай брыгады. 10 жніўня каля Варшавы ў яго склад быў уключаны эскадрон Лодскай коннай паліцыі пад камандаваннем камісара Анджэя Язерскага. На наступны дзень камандзір 1-й арміі падпарадкаваў дывізію палкоўніку Малахоўскаму, камандзіру групы «Зегжэ».
14 жніўня пачаўся іх удзел у бітве пад Варшавай. Гусары былі падпарадкаваны камандзіру 4-га батальёна 157-га пяхотнага палка і разам з ім змагаліся наступныя два дні каля Непарэнта. 16 жніўня эскадрон прыкрываў 6-ю пяхотную брыгаду легіёнаў на рацэ Нараў, а на наступны дзень разам з авіяцыйным батальёнам дзяжурыў у сектары «Беніямінаў», які вёў да дарогі з вёскі Боркі. Апоўдні таго ж дня эскадрон быў падпарадкаваны генералу Жалігоўскаму, а ўвечары каля вёскі Боркі пачаў атаку з паўэскадронам, вярнуўшы чатыры польскія артылерыйскія гарматы. Каля Мінска Мазавецкага са складу эскадрона быў выведзены эскадрон лодзінскай коннай паліцыі. 21 жніўня каля Мышынца эскадрон двойчы атакаваў савецкія палявыя лагеры. Падчас другой атакі ён захапіў дзевяць гармат.
Перамір’е, заключанае 18 кастрычніка, заспела атрад пад Лідай. Наступныя два месяцы атрад адпачываў у Тэрэсіне, пасля чаго быў перакінуты ў Вільню. Там дывізія падпарадкоўвалася камандзіру 210-га палка добраахвотнікаў уланаў, папаўняла свой асабісты склад і забяспечвала абарону ўчастка польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі Руднікі — Алькенікі. У гэты перыяд атрад дзейнічаў пад назвай 1-я гусарская дывізія войска Цэнтральнай Літвы.
1 лютага 1921 года падраздзяленне было выведзена ў Гудунай і ўключана ў склад 23-га палка Нёманскіх уланаў у складзе 5-га і 6-га эскадронаў. Адначасова ўзвод сувязі і кулямётны ўзвод дывізіі былі выдзелены і ўключаны ў склад штабнога эскадрона кавалерыйскай дывізіі Сярэдняй Літвы. У сакавіку абодва эскадроны былі адпраўлены ў Вільню, тагачасную сталіцу Сярэдняй Літвы. 20 сакавіка эскадроны былі выдзелены з 23-га палка Нёманскіх уланаў і прызначаны ў якасці дывізійнай кавалерыі ў 1-ю Літоўска-Беларускую дывізію (5-ы эскадрон) і 2-ю Літоўска-Беларускую дывізію (6-ы эскадрон). 22 ліпеня 1921 года міністр ваенных спраў загадаў уключыць эскадроны ў склад 3-га конна-стралковага палка. 5-ы эскадрон спачатку быў перайменаваны ў 3-і, а пазней у 2-і эскадрон 3-га стралковага палка, а 6-ы эскадрон пасля ўключэння ў склад 3-га стралковага палка стаў 7-м, а пазней — 3-м эскадронам. 27 красавіка 1922 года абодва эскадроны прыбылі ў Беласток, у мірны гарнізон 3-га коннага стралковага палка. 8 снежня 1922 года ўвесь полк перамясціўся ў Ваўкавыскі гарнізон.
Эскадрон «Гусары смерці» ніколі не цярпеў паражэнняў.
Гусары насілі чорна-белыя вымпелы з мёртвай галавой або чорныя з белым трохкутнікам. У войску Сярэдняй Літвы гусары насілі чорна-белыя трохкутныя прапарцы.
Персанал і афіцэрскі склад Асабісты склад кіраўніцтва дывізіёна ў жніўні 1920 г.:
камандзір — паручнік Юзэф Сіла-Навіцкі ад’ютант — падхаружы Гашчынскі камандзір 1-га эскадрона — падпаручнік Станіслаў Навіцкі камандзір 2-га эскадрона — падхаружы Пнеўскі камандзір кулямётнага эскадрона — падхаружы Баран
Заўвагі
Крыніцы
Літаратура
Druga lista oficerów rezerwowych WP. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-01-26. Alfabetyczny spis oficerów rezerwy. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-05-01. Marek Gajewski: Huzarzy śmierci wojny 1920 r.. Białystok: Muzeum Wojska w Białymstoku, 1999. ISBN 83-86232-06-4. Lesław Kukawski, Cezary Leżeński: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991. ISBN 978-83-04-03364-1. Bohdan Piotrowski: Zarys historji wojennej 3-go pułku strzelców konnych. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918—1920.
Piotr Kołodziej, Huzarzy Śmierci, www.historia.org.pl, dostęp od 1 września 2010 r. Jerzy Paciorkowski, Zew na front — wojna 1920 r., "Policja 997", 2009 r., nr 53, str. 28-30.
Катэгорыя:Сярэдняя Літва Катэгорыя:Польска-савецкая вайна Катэгорыя:Гусары смерці Катэгорыя:Добраахвотніцкія кавалерыйскія фармаванні