«Grodnoer Zeitung» («Гродзенская газета») — афіцыйная штодзённая газета германскай акупацыйнай адміністрацыі, якая выдавалася ў Гродне ў перыяд Першай сусветнай вайны з 1 снежня 1915 па 25 снежня 1918 года. З'яўлялася адным з галоўных інструментаў прапаганды і інфармавання насельніцтва на тэрыторыі ваеннага ведамства Обер Ост.

Гісторыя стварэння З-за неабходнасці мець афіцыйны друкаваны орган, кіраўнік ваеннага ўпраўлення Гродна ўжо 4 лістапада 1915 года падпісаў пастанову аб выданні палітычнай штодзённай газеты для горада і тылавога раёна. Першапачаткова планавалася, што выданне будзе выходзіць на дзвюх мовах: нямецкай і польскай. У пастанове акрэсліваліся асноўныя задачы газеты: публікацыя афіцыйных аб'яў, зводак Галоўнай штаб-кватэры, вытрымак з нямецкіх газет і лакальных навін у абмежаваным аб'ёме. Першы нумар пабачыў свет 1 снежня 1915 года.

Пасля таго як 1 лістапада 1916 года ваенныя ўпраўленні Гродна і Беласток былі аб'яднаны ў Ваеннае ўпраўленне Беласток-Гродна з цэнтрам у Беластоку, роля галоўнага афіцыйнага печатнага органа перайшла да газеты «Bialystoker Zeitung». Нягледзячы на гэта, «Grodnoer Zeitung» працягвала выдавацца і захоўвала сваё важнае лакальнае значэнне. Апошні вядомы нумар газеты датуецца 25 снежня 1918 года.

Фармат, мова і тыраж Газета выходзіла ў фармаце 33х43 сантыметры і першапачаткова мела ад дзвюх да чатырох старонак. Па аўторках, чацвяргах і суботах выданне выходзіла ў поўным варыянце на чатырох старонках з мясцовымі навінамі. У астатнія дні (акрамя нядзелі) газета друкавалася ў скарочанай форме на дзвюх старонках, дзе змяшчаліся толькі аператыўныя зводкі галоўнага камандавання, афіцыйныя распараджэнні і пастановы адміністрацыі.

Улічваючы тое, што значную частку насельніцтва Гродна складалі яўрэі, аддзел прэсы 27 студзеня 1916 года прыняў рашэнне пашырыць аб'ём выдання да васьмі старонак і перайсці на трохмоўны фармат. Згодна з новым планам, тры старонкі друкаваліся па-нямецку, дзве — па-польску, дзве — на ідышы, і адна старонка адводзілася на абвесткі і рэкламу. Першы нумар у такім пашыраным фармаце выйшаў 20 лютага 1916 года.

Асобны нумар звычайнага фармату каштаваў 5 пфенінгаў, а падпіска на месяц абыходзілася ў 1,25 маркі. Пасля пераходу на пашыраны васьмістаронкавы фармат кошт узрос да 10 пфенінгаў за нумар і 1,5 маркі за месячную падпіску. Наклад газеты на працягу акупацыі заставаўся стабільным і вагаўся ад 4000 асобнікаў (на жнівень 1916 года) да 5000 асобнікаў (на сакавік 1917 года), што было значным паказчыкам для рэгіёна.

Кола чытачоў газеты было даволі шырокім. У першую чаргу да яго належалі нямецкія салдаты тылавога раёна 12-й арміі, цывільны персанал нямецкай адміністрацыі і нямецкамоўныя жыхары. У меншай ступені газета была даступная мясцоваму насельніцтву, якое магло чытаць пераважна толькі польскамоўную частку і частку на ідышы.

Рэдакцыя і друкарня Рэдакцыя газеты існавала пад жорсткім кантролем нямецкай паліцыі і кіравалася хаўптманам Скопнікам. Палітычныя агляды і каментарыі для выдання рабіў Вільгельм Брёнэр, а пазней яго змяніў Генрых Айземан. Да красавіка 1917 года штат рэдакцыі значна пашырыўся і складаўся з 25 ваенных і 11 цывільных асоб, якія выконвалі ролю перакладчыкаў і наборшчыкаў для іншамоўных частак газеты (усяго працавала 7 наборшчыкаў тэксту і машынны майстар). Газета друкавалася ў Гродне ў друкарні Мелаховіча, які да вайны з'яўляўся выдаўцом расійскай газеты «Наше утро».

Змест і рубрыкі Галоўная мэта газеты мела ідэалагічна-прапагандысцкі характар. Выданне павінна было праводзіць нямецкія культурныя ідэі і адпавядаць інтарэсам германскага ўрада. Паводле меркавання кіраўніка аддзела прэсы Обер Ост Ф. Берткаў, чытач газеты павінен быў цалкам прасякнуцца нямецкай свядомасцю і характарам. Першая старонка часта ўтрымлівала артыкулы з гучнымі назвамі аб поспехах германскіх войск (напрыклад, «Вялікі прарыў нашых войск на Заходнім фронце») і колькасці палонных.

16 красавіка 1916 года на першай старонцы газеты ўпершыню з'явілася выява герба горада Гродна з зубром, узятая з малюнка Сігізмунда Герберштэйна 1549 года.

Асноўнымі рубрыкамі газеты з'яўляліся: «Афіцыйныя ваенныя навіны», «Кароткія навіны», «Апошнія тэлеграфныя паведамленні», «Афіцыйныя распараджэнні», «Вайна», «Мясцовае і змяшанае» і «З вобласці Обер Ост». На апошняй старонцы звычайна змяшчаліся рэкламныя абвесткі, навіны тэатра, мастацтва і анонсы канцэртаў.

Матэрыялы для артыкулаў складаліся з афіцыйных навін аддзела прэсы, а таксама перадрукоўваліся з буйных нямецкіх выданняў (напрыклад, «Berliner Tagesblatt», «Frankfurter Zeitung») і іншых мясцовых акупацыйных газет. Пасля пераходу на трохмоўны фармат газета стала надаваць больш увагі мясцовым навінам у спецыяльнай рубрыцы «З горада і вобласці». Там асвятляліся ўстанаўленне максімальных цэн на прадукты, судовыя справы, адкрыццё школ, выдача прадуктовых картак, збор падаткаў і наладжванне народных кухняў не толькі ў Гродне, але і ў Вільні, Коўне, Сувалках і іншых гарадах.

Рэгулярна публікаваліся спісы расійскіх ваеннапалонных з Гродна і Сувалак, якія знаходзіліся ў нямецкіх лагерах у Нюрнбергу, Каселі, Вітэнбергу і іншых гарадах Германіі.

Дадаткі і асобныя выданні Час ад часу рэдакцыя выпускала экстра-выданні (). 3 верасня 1916 года выйшаў спецыяльны дадатак «Гродна — адзін год нямецкі» (), прысвечаны гадавіне захопу горада. З 26 ліпеня 1916 года газета пачала выдаваць «Афіцыйны дадатак Гродзенскай газеты. Адміністрацыйныя распараджэнні ваеннага ўпраўлення Гродна» (), які выходзіў прыкладна адзін раз у месяц.

Выдавецтва «Grodnoer Zeitung» таксама займалася друкам кніг. У 1916 годзе была выдадзена праца Г. Айземана «Друкарства і газетная справа ў Гродне», а ў лютым 1917 года — зборнік «Гродна, збор артыкулаў з газеты „Grodnoer Zeitung“ і іншае».

Значэнне Абмяжоўваючы змест строгай ваеннай цэнзурай, нямецкія ўлады ператварылі газету ў інфармацыйны лісток адміністрацыі. Яна выконвала важную ідэалагічную ролю: падтрымлівала патрыятычныя настроі сярод нямецкіх салдат і даводзіла да мясцовага насельніцтва загады акупацыйнай улады. Разам з тым, артыкулы лакальнай тэматыкі і мясцовая хроніка робяць «Grodnoer Zeitung» унікальнай гістарычнай крыніцай для даследавання эканамічнага, грамадска-палітычнага і культурнага жыцця Гродзеншчыны і ўсёй тэрыторыі Обер Ост падчас Першай сусветнай вайны.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:1915 год у Гродне Катэгорыя:Германская акупацыя Беларусі (1915—1918) Катэгорыя:Газеты Беларусі Катэгорыя:Газеты на нямецкай мове