Сяргей Ігнатавіч Рудэнка (; ; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, Масква) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). Маршал авіяцыі (1955). Герой Савецкага Саюза (18.08.1944). Прафесар (1972)Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. А. Н. Ефимов. — Москва: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — ISBN 978-5-85914-075-6..
Біяграфія Даваенная служба Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку Корап Кралявецкага павета Чарнігаўскай губерні (цяпер Корапскі раён, Чарнігаўская вобласць) у сям'і шаўца. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае народнае вучылішча Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце РКП(б), уступіў у камсамолТелегин К. Ф. Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128..
У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў Ленінградзе, якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у 1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова, якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада.
У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў 3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К. Я. Варашылава ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Украінскай ваеннай акругі, з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага.
З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС Сібірскай ваеннай акругі. З красавіка 1939 года служыў у ВПС 2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізііСавицкий Е. Я. Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88..
Вялікая Айчынная вайна 5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі Заходняга фронту, дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў Вялікай Айчыннай вайне. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым ВПС 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі Бранскага фронту, у студзені 1942 — камандуючым ВПС Калінінскага фронту. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС Паўднёва-Заходняга фронту, з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС Сталінградскага фронту.
З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на Сталінградскім, Данскім, Цэнтральным, Беларускім, 1-м Беларускім франтах. У гады Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у Смаленскай абарончай бітве, у бітве за Маскву, у Сталінградскай бітве, у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у Курскай бітве, у бітве за Дняпро, у Гомельска-Рэчыцкай, Калінкавіцка-Мазырскай, Рагачоўска-Жлобінскай, Беларускай, Вісла-Одэрскай, Усходне-Памеранскай і Берлінскай наступальных аперацыях.
За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944).
За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка».
Пасляваенная служба Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяйСогласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации С. К. Горюнов. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяйДолжность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ..
З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. Маршал авіяцыі (11.03.1955).
З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі М. П. КаманінКаманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — Москва, 1995—2001..
З мая 1968 года — начальнік Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР.
Быў членам КПСС з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены ЦК КПСС. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат Вярхоўнага Савета РСФСР 4-5 скліканняў (1955—1963).
Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на Новадзявочых могілках.
Узнагароды
СССР
Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (19.08.1944); Шэсць ордэнаў Леніна (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии»., 19.10.1964, 19.10.1984); Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (18.10.1974); Чатыры Ордэны Чырвонага Сцяга (23.11.1942, 08.04.1944Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г., 03.11.1944, 03.11.1953); Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); Ордэн Кутузава I ступені (27.08.1943); Ордэн Суворава II ступені (08.02.1943); Ордэн Кутузава II ступені (10.04.1945); Ордэн Айчыннай вайны I ступені (11.03.1985); Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» III ступені (30.04.1975); медалі, уключаючы: Медаль «За абарону Масквы»; Медаль «За абарону Сталінграда»; Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»; Медаль «За ўзяцце Берліна»; Медаль «За вызваленне Варшавы»; Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»; Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці».
Узнагароды іншых дзяржаў
Ордэна «Virtuti militari» II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў (ПНР); Ордэн «Крыж Грунвальда» II ступені (ПНР, 4.05.1946); Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце (ГДР, 8.05.1975); Ордэн «За баявыя заслугі» (МНР, 6.07.1971); Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988); Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976); Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР); Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); Медаль «Кітайска-савецкая дружба» (КНР); Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ); Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ); Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985).
Памяць
У пасёлку гарадскога тыпу Корап ўстаноўлена два памятныя знакі. Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у МасквеОфицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.. У Гомелі адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка. Ганаровы грамадзянін Гомеля (1968, Гомель); Бабруйска (22.06.1984), Чарнігава (25.08.1983), Корапа. Імя занесена на гарадскую Дошку гонару (Гомель). У фондах Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц Гомеля (Беларусь) — ; .
Сачыненне
Руденко С. И. Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985.
Спасылкі
Літаратура
Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2. Коллектив авторов. Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — ISBN 5-86090-113-5. Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — М.: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 777-778. — 1000 экз. — ISBN 978-5-9950-0341-0. Руденко Сергей Игнатьевич//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат, 1976-1980, том 7, С.156. Руденко Сергей Игнатьевич//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.623 Руденко Сергей Игнатьевич//Военный энциклопедический словарь. /Пред. Гл.ред.комиссии Н. В. Огарков .- М.: Воениздат, 1983.- 863 с. с ил,30 л.ил. — С.642 Воздушно-десантные войска в лицах. Под ред. В. А. Шаманова. — Москва, 2010. Жизнь в авиации: Маршал авиации С. И. Руденко (Автор-составитель Петров В. С.). — Волгоград: Издатель, 2002. — 54 с. — ISBN 5-9233-0214-4. Рыбалка В. В. Командующие воздушными армиями. — М.: Патриот, 2006. Герои огненных лет. Кн.5. — М.: Московский рабочий, 1982.