Eisteddfod é un festival de poesía e música. O termo provén dos lexemas galeses: eistedd ('sentar'), e fod ('ser'), e significa "sentar xuntos"; H. T. Edwards define a forma antiga do mesmo como unha reunión competitiva entre bardos e xograres, na que o gañador era elixido por un patrón nobre ou real.Hywel Teifi Edwards (2015), The Eisteddfod, páxs. 5–6. O primeiro documentado foi convocado por Rhys ap Gruffudd no Castelo de Aberteifi en 1176. Porén, a conquista inglesa de Eduardo I, o peche das escolas bardas e a anglicización da nobreza fixeron que caese en suspenso.
O formato actual débese a un rexurdimento no século XVIII promovido pola Gwyneddigion Society de Londres, despois cooptado pola Gorsedd Cymru, sociedade secreta fundada por Iolo Morganwg cuxas crenzas eran un composto de cristianismo e druidismo, filosofía e misticismo. Evans-Jones, de nome bardo Cynan (nome de reis galeses como Cynan Garwyn), poeta, ministro presbiteriano e Archdruid, creou novos rituais para os Gorsedd e Eisteddfod, baseados en crenzas cristiás galesas máis que no neodruidismo. Despois dunha iniciación aos Gorsedd en 2002, Marcus Tanner escribiu que parecía "extraído d'O Señor dos Aneis".
A pesar das influenzas druídicas e da natureza ficticia das doutrinas e cerimonias, tanto o Gorsedd como o eisteddfod foron aceptados e espallados polo clero anglicano e inconformista. O rexurdimento foi un factor principal na supervivencia da lingua, literatura e cultura galesas após máis de oito séculos de unión política con Inglaterra.
Desde o seu rexurdir no s. XVIII, a tradición foi levada fóra de Gales pola diáspora. Os eisteddfodau (plural) de hoxe son unha mestura de feira renacentista, festival celta, musical, literario e exposición suprema da cultura galesa. Ás veces o termo úsase para concursos que non teñen que ver coa cultura galesa, e tamén se adaptou como parte da loita para preservar outras linguas minorizadas como o irlandés, o córnico, o bretón, o gaélico escocés ou o jèrriais.
Eventos Proclamación Como decretara Morganwg, cada eisteddfod é proclamado un ano e un día antes da súa apertura por un heraldo do Gorsedd Cymru.
A proclamación é lida:
Concursos miniatura| Y Prifardd Robin Owain entronou despois de ser galardoado coa cadeira barda no Eisteddfod Nacional de 1991.O Eisteddfod Genedlaethol é unha celebración cultural anual en Gales, que presenta un concurso de varios estilos poéticos e outras formas de literatura e evolucionou a unha tolerancia pragmática das diversas opinións e estilos de vida: Segundo Jan Morris, "A maioría das institucións de Gales moderno están representadas no 'Maes', o 'Gas Board' para a University of Wales Press, a distinguida Sociedade para a Protección do País de Gales Rural e a fogosa Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (Welsh Language Society). Hai tendas que venden arpas, adhesivos de cómics e '' a revista estudantil lasciva e picante, e cerámica, e folletos evanxélicos, e moitos e moitos libros".
A celebración inclúe a presidencia do bardo que escribiu o mellor awdl e a coroación do bardo que escribiu o mellor pryddest, ambas baseadas en temas predeterminados polos xuíces. A cerimonia celébrase no Gran Salón, onde o arquidruída de Gorsedd anuncia o gañador e despois hai un baile floral. Durante a cerimonia, sácase a Gran Espada da súa vaíña e faise a pregunta "A oes heddwch?" (Hai paz?) e a resposta é "Heddwch" (Hai paz). A celebración remata co desvelamento do gañador e un baile final. O gañador da cadeira e da coroa recibe o título vitalicio prifardd ('xefe-bardo'). Que un mesmo poeta gañe ambas é case inaudito, pero Alan Llwyd e Donald Evans conseguírono dúas veces. Segundo H. T. Edwards, a cerimonia de entrega da Prose Medal, foi medrando en importancia dende 1937, pero aínda se considera menos importante que a presidencia e a coroación. Os poetas sosteñen que a coroa debe manterse na poesía e non trasladarse á prosa. Ademais, anualmente outórgase unha medalla de ouro () en tres categorías, e a exposición de arte e artesanía, Y Lle Celf, é un punto destacado no calendario dos artistas galeses.
Segundo Morris,
Historia Tradición barda galesa Afirma Morris que a creatividade galesa é disciplinada debido aos códigos que rexen a súa tradición artística desde vello. Bardos e arpistas eran institucionalizados e consideraban a música e a poesía profesións cualificadas. Había medidas de valor acordadas para unha obra de arte e temas formalizados para a poesía. Músicos e poetas estaban restrinxidos por intricadas regras de composición, incluíndo os vinte e catro metros estritos da tradición galesa clásica que aínda se utilizan nos tempos modernos.
Segundo Edwards,
Orixes de Eisteddfod esquerda|miniatura|Cadeira Taliesin o Eifion. Unha lenda di que o primeiro eisteddfod foi promovido por Maelgwn Gwynedd en Conwy no século VI: Maelgwn quería que os bardos gañasen aos xograres e debían nadar primeiro o río Conwy, pero os xograres debían facelo coas arpas ao lombo. Outra lenda di que Gruffudd ap Cynan (1055–1137), rei de Gwynedd, descendente de Brian Boru e nado en Dublín, reformou as escolas bardas galesas para formar en irlandés antigo e foi patrón dun eisteddfod en Caerwys.
O primeiro eisteddfod documentado foi aloxado por Rhys ap Gruffydd, rei de Deheubarth, no Castelo de Aberteifi, Ceredigion, no Nadal de 1176. Segundo Edwards, os detalles do evento rexistrado no Brut y Tywysogion, suxiren que non podería ser o primeiro deste tipo. Rhys concedeu dúas cadeiras de brazos, un ben valioso reservado a persoas de alto status. A cadeira bárdica para un poeta de Gwynedd e a musical para o fillo de Eilon Crythwr, un membro da corte.
En 2007, o historiador R. Turvey suxeriu que a idea dun festival en Aberteifi puido estar inspirada en concursos similares do Sacro Imperio Romano Xermánico ou outras partes da Europa católica, onde se formaban Meistersinger, e organizaban concursos dese tipo, que puido coñecer polos anglo-normandos das Marcas Galesas ou por mercenarios galeses que regresaban de Francia. Sobre isto, Edwards afirmou que a influencia estranxeira era unha indicación do cosmopolita que fora o Gales medieval. "É un sinal da saúde dunha cultura aceptar ou casar con outras".
Gales medieval O seguinte grande eisteddfod que se coñece é o de 1450. Durou tres meses e tivo lugar no castelo de Carmarthen baixo Gruffudd ap Nicolas. A (cadeira de prata) foi gañada por un cywydd en honra á Trindade composto por Dafydd ab Edmwnd, porén, houbo acusacións de suborno. O de seguía os 24 estritos metros, previamente codificados por Einion Offeiriad e Dafydd Ddu o Hiraddug, pero con dous metros substituídos polos máis complicados Gorchest y Beirdd e Cadwynfyr. Esa reforma foi amplamente adoptada por bardos de todos Gales.
O seguinte eisteddfod documentado é o eisteddfod de Carmarthen de 1451. En 1523, un eisteddfod celebrouse en Caerwys baixo a carta do rei Henrique VIII, dirixido polo bardo galés e franciscano, Tudur Aled. Un Estatuto, atribuído a Gruffydd ap Cynan de Gwynedd, foi utilizado como base para o festival, e enumeraba os dereitos dos bardos baixo a lei galesa, ao tempo que argumentaba que os bardos non debían beber en exceso, feminizarse, apostar ou escribir poesía satírica e exixía que celebrasen "nunha linguaxe elevada a orde dun mundo centrado en Deus".
A reforma galesa miniatura|Isabel I, raíña de Inglaterra e señora de Irlanda, obrigou á autorización previa dos bardos pola Coroa. Isabel I ordenou que os bardos galeses fosen examinados e autorizados pola Coroa, acusando a algúns ('bardos de cabeza') de actuar como emisarios secretos dos Recusants na nobreza galesa, axudando a difundir novas sobre misas católicas secretas e peregrinacións.
En 1583 o bardo sen licenza Richard Gwyn foi xulgado por traizón en Chester, acusado de negar a pretensión da raíña de ser Xefe Supremo da Igrexa de Inglaterra, e de compoñer poesía satírica "contra sacerdotes e ministros casados". Foi condenado a morrer aforcado, azorrado e desmembrado. A sentenza levouse a cabo en Wrexham o 15 de outubro de 1584. Xusto antes de que Gwyn fose aforcado, dixo cara á multitude: "Fun un bromista, e se ofendín a algún dese xeito, ou polas miñas cancións, pídolles por amor de Deus que me perdoen". O verdugo tirou dos ferros das pernas de Gwyn coa esperanza de liberalo da dor. Cando pareceu morto cortárono, pero permaneceu consciente durante o destripamento, até que lle cortaron a cabeza. As súas últimas palabras, en galés, foron "" ('Xesús, ten piedade de min'). Richard Gwyn foi canonizado por Paulo VI en 1970. A súa festa celébrase o 17 de outubro. Após a emancipación católica en 1829, descubríronse seis obras súas de poesía cristiá, cinco panxoliñas e un cywydd satírico composto na cárcere de Wrexham tras o asasinato de Guillerme o Silencioso, líder da Revolta Holandesa, por Balthasar Gérard. Os Caerwys eisteddfodau de 1567 e 1568 foron patrocinados pola raíña, baixo ameazas aos bardos Os premios foron cadeiras e arpas, en miniatura e de prata.
A tradución oficial anglicana da Biblia á lingua galesa, que segue a ter unha enorme influencia na poesía galesa, viu a súa primeira publicación en 1588. O tradutor, William Morgan, era un graduado de Cambridge, máis tarde converteuse en bispo de Llandaff. Baseou a súa Y Beibl cyssegr-lan en orixinais en hebreo e grego, en traducións de bispos ingleses e de Xenebra e adaptacións do Novo Testamento galés de William Salesbury. Morgan moldeou a lingua literaria galesa media dos bardos medievais (, 'lingua antiga') no ("gales literario") aínda hoxe en uso. Aínda que hai moita diferenza coas variantes do século XXI, os envíos eisteddfod aínda deben estar compostos na lingua literaria da Biblia de Morgan, que segue a ser a base na que se construíu a literatura galesa posterior.
Declinio Segundo Marcus Tanner, o experimento da raíña Isabel I sobre o patrocinio real dos eisteddfod non tivo éxito e, a medida que avanzaban os séculos XVI e XVII, a nobreza galesa anglizouse cada vez máis e deixou de conceder emprego e hospitalidade aos poetas en galés. Aínda que os eisteddfodau continuaron, as reunións eran máis informais, a miúdo "asembleas de rimas" en tabernas, cemiterios ou pousadas. O interese do pobo galés tanto que o eisteddfod de Glamorgan en 1620 atraeu un público de só catro persoas. Os gañadores, con todo, seguiron recibindo unha cadeira, un premio moi apreciado.
En 1701, realizouse un eisteddfod en Machynlleth co fin de: "Comezar a renovar o eisteddfod dos bardos (como eran nos tempos antigos), reprender aos falsos cynghanedd, explicar cousas difíciles e confirmar o que é correcto na arte da poesía en lingua galesa". Este foi seguido por unha serie de , moi anunciados en almanaques baratos amplamente dispoñibles. Os e compostos para estes eventos debíanse máis "ao ambiente cervexeiro no que foron compostos que á auténtica inspiración".
En 1734, Siôn Rhydderch organizou un eisteddfod xulgado por un panel de 12 xuíces en Dolgellau, pero á súa chegada só recibiu seis poetas "e todos os sinais de apatía e abatemento".
Renacemento de finais do século XVIII En 1788, a Sociedade Gwyneddigion aceptou o pedido de Thomas Jones e Jonathan Hughes de doar un agasallo ao Eisteddfod, pero impuxo certas condicións que cambiarían o curso futuro da competición. A Gwyneddigion reclamou o dereito a proclamar o Eisteddfod e o tema da competición principal e os poemas deberían ser presentados baixo pseudónimos e xulgados só polos seus méritos literarios, establecendo así o marco para o moderno National Eisteddfod. A Gwyneddigion presentou como mellor modelo a poesía recente do reverendo Goronwy Owen, para aspirar a producir a épica nacional galesa que Owen ansiaba escribir.