A Coordinadora de Comunidades en Conflito Arauco-Malleco (máis coñecida como Coordinadora Arauco-Malleco ou CAM) é unha agrupación mapuche, indixenista e nacionalista étnica, cuxo obxectivo é a consecución dun estado soberano mapuche no territorio coñecido como Wallmapu. O brazo armado da organización son os denominados Órganos de Resistencia Territorial (ORT), que efectúan actos de violencia política, reivindicando a loita armada como un método lexítimo para conseguir os seus obxectivos. É considerada por varios actores como unha organización terrorista.
Fundada en febreiro de 1998 na localidade de Tranaquepe, a CAM emprega accións armadas como unha ferramenta política para alcanzar o seu proxecto político da reivindicación, a recuperación e a independencia de territorios do pobo mapuche sobre a xurisdición do estado de Chile. Adxudicouse ao longo da súa historia diversos atentados incendiarios contra propiedade pública e privada, especialmente de empresas forestais, nas rexións do Biobío e Araucanía, ademais de recuperacións de terras mediante a toma e ocupación de fundos que reclaman como territorios mapuches usurpados.
O 31 de maio de 2022 a Cámara de Deputadas e Deputados de Chile, con 66 votos a favor, 43 en contra e 13 abstencións, aprobou un proxecto de resolución que solicita ao goberno do país declarar a CAM, os ORT e á Weichán Auka Mapu (WAM) como "asociacións ilícitas de carácter terrorista". Foi considerada como unha organización de extrema esquerda por algúns medios e organizacións da sociedade civil. A Contraloría Xeneral da República de Chile acolleu un recurso para declarar inconstitucional a chamada Coordinadora Arauco-Malleco.
Antecedentes miniatura|esquerda|Ngüñelfe con fondo azul, unha das bandeiras tradicionais. As orixes da CAM comezan en 1996, cando se creou a Coordinadora Territorial Lafquenche, nunha primeira intención de formar unha verdadeira grande alianza nacional pola reivindicación da nación mapuche. Porén, este grupo foise desarticulando pola discusión da utilización da violencia política como método de loita, até desarmarse en 1998. Foi entón cando xurdiu Identidade Territorial Lafquenche, por unha solución máis pacífica, dirixida por Adolfo Millabur, quen foi alcalde de Tirúa.
En 1998, xurdiu o conflito de Traiguén seguido da posterior realización dun encontro de comunidades e un guillatún, ou rogativa mapuche. Neste encontro participaron as comunidades en conflito de Arauco e Lumaco, a Coordinadora Mapuche de Santiago e a Organización Mapuche Meli Wixan Mapu de Santiago. Tamén se sumaron dirixentes pertencentes a comunidades de Collipulli. Durante este encontro, expúxose a idea de realizar unha nova xunta en Tranaquepe, só coas comunidades mapuches en conflito. Nun momento da reunión, xurdiu a idea de formar a Coordinadora que denominaron "Coordinadora Mapuche de Comunidades en Conflito Arauco-Malleco". Weftún, voz oficial da coordinadora, sinala que "os Lonko, Werken, persoas e organizacións que demostraran o seu compromiso coa loita reivindicativa, asentiron ao unísono, dicindo, formemos a coordinadora!".II parte de la Historia de la CAM. en Weftun.
Nunha das primeiras declaracións emanadas dende a entidade, transcrita nunha nota en El Rodriguista, boletín dependente da Fronte Patriótica Manuel Rodríguez (FPMR) a raíz do incremento da protesta social dalgunhas comunidades mapuche, sinalouse que "é necesario emprender unha loita de liberación. Pero para que iso sexa posible é necesario primeiro crear unha correlación de forzas que se exprese no social, político, cultural, económico e militar (...) Se a futuro non se producen os cambios necesarios respecto dun Estado que nós denominamos opresor terá lugar necesariamente unha etapa de liberación nacional e isto é no plano político, cultural, económico e tamén no plano militar". Ademais as 2200 comunidades indíxenas repartidas polo sur, 200 manteñen un conflito co goberno e as empresas forestais e agrícolas, en demanda das terras que aseguran que pertenceron aos seus devanceiros, acusando ás transnacionais de "colonialistas".
De acordo ao historiador Fernando Pairican, unha das fontes intelectuais das que se nutriu a CAM durante os seus primeiros anos foron as sucesivas xeracións de antigos estudantes formados ao beirado do Fogar Pegún Dugún de Concepción. Este espazo foi formado a inicios da Transición chilena á democracia e, ademais de dar acubillo a estudantes das provincias de Arauco e Malleco, actuou como un espazo de encontro e, en ocasións, de radicalización, a partir das experiencias compartidas polos seus residentes.
Traxectoria Primeiros anos miniatura|260px|Pancarta a prol de Llaitul, na sede da UMCE en Santiago en 2008. A coordinadora realizou reunións de traballo xunto con outras organizacións sociais, como un encontro co sindicato de traballadores forestais en 1999. As súas actividades tiveron unha significativa cobertura xornalística. Así mesmo, continuaron os encontros con distintas comunidades en conflito, sendo esta unha das súas principais actividades. En 2000, a Coordinadora Mapuche de Santiago escindiuse da coordinadora. En marzo de 2001, Meli Wixan Mapu solicitou un receso para reincorporarse en outubro do mesmo ano. Finalmente, en 2003, serias diferenzas no diagnóstico sobre a situación das mobilizacións mapuches distanciaron a Meli Wixan Mapu da CAM.[Declaración Oficial. De nuestra relación con la organización Coordinadora Arauco Malleco http://meli.mapuches.org/article.php3?id_article=214 ]. Nas décadas de 2000 e 2010, foi acusada pola xustiza de operacións terroristas e algúns dos seus membros foron encarcerados por este e outro tipo de actividades, incluíndo asociación ilícita.
Malia que no seu momento as vinculacións entre as FARC e a CAM foron catalogadas como falsas, ditas sospeitas aínda roldan con forza, existindo informes da Axencia Nacional de Intelixencia (ANI) que indican que estes lazos efectivamente existirían e que serían bastante extensos. De igual maneira, acusouse á CAM de ter vínculos co EZLN e manifestaron apoio a outros proxectos autonomistas e independentistas revolucionarios por exemplo a ETA de España. Pola súa banda, o fiscal Emiliano Arias investigou devandito vínculo, sinalando que membros da CAM adestraron en campamentos das FARC. Así mesmo, aínda que o seu líder, Héctor Llaitul, foi parte da Fronte Patriótica Manuel Rodríguez (FPMR) e das mocidades do Movemento de Esquerda Revolucionaria (MIR), non existe evidencia que vincule na actualidade á CAM con estas organizacións. Porén, algúns dos seus antigos e actuais membros manifestaron o seu apoio público á causa desta organización. Ademais desta polémica o grupo incrementou o seu poder de lume e a intensidade dos seus ataques, isto dito en comunicados.
Operación Paciencia A Operación Paciencia foi un operativo de intelixencia realizada dende finais de 2002 a 2005 polo goberno de Ricardo Lagos, sendo unha das primeiras mobilizacións de continxente policial e unha cobertura dos medios ao redor dunha operación antiterrorista. O seu obxectivo era desarticular os cadros máis activos da CAM, xa sendo encarcerados e procesados baixo a Lei antiterrorista. A operación recibiu un amplo apoio económico por parte das autoridades chilenas, implementando programas sociais en comunidades, así como un aumento nas violacións de morada, procesos e lei antiterrorista nas comunidades en conflito, enfrontadas en gran medida contra os donos de fundos e os forestais presentes na zona.
Cómpre salientar que durante o avance do operativo foi polémico o avance e a militarización da Araucania, así como o asasinato de Alex Lemun no proceso, acendendo as alarmas en diversas organizacións a prol dos mapuches. Os xuízos vólvense populares atraendo a atención da prensa e organizacións civís. En 2007 estreouse o documental El juicio de Pascual Pichún, dirixido por María Teresa Larraín, onde se fala máis a profundidade do inicio do conflito mapuche, así como as cuestións culturais e sociais que caracterizarían o conflito en anos posteriores.
Os primeiros arrestados foron Aniceto Norin, Pascual Pichun e Juan Ciriaco Millacheo, os cales foron acusados a dez anos de prisión polo cargo de "incendio terrorista", mais foron liberados por falta de probas, o cal alarmou a organizacións como a Corte Interamericana de Dereitos Humanos e Human Rights Watch, quen chamaron ás autoridades a reformular a súa estratexia.
Escalada nos ataques O 17 de agosto do 2008 presuntos membros da CAM atacaron o fundo Santa Rosa, comuna de Vilcún propiedade do agricultor Eduardo Luschinger, curmán do coñecido agricultor e empresario Jorge Luschinger. Os guerrilleiros encapuchados, chegarían preto da media noite ao lugar, ameazando os gardas con armas de fogo para daquela amordazalos e queimar o fundo, sendo afectada gran parte da propiedade, a leitería, a casa, dous pendellos, dous vehículos e preto de 10 mil fardos de forraxe. Unha semana despois tres membros de Carabineros que realizaban operacións conxuntas para dar cos responsables dos ataques anteriores foron feridos despois de entrar na comunidade de Temucuicui, sendo expulsados polos residentes da zona, e danando os vehículos.
Exemplo disto son os atentados do 31 de maio do 2009 onde foron incendiadas 3 instalacións correspondentes a oficinas e dependencias administrativas da transnacional ENDESA España, no Alto Biobío, no sector de Coihueco do lago Lleu-Lleu e a un campamento forestal de Mininco na Collipulli. O 13 de setembro do 2009 militantes das O.R.T incendiaron o fundo Brasil, propiedade da latifundista Elsa Fernández Dez, destruíndo unha adega e a casa da dona, ademais de danos menores en dous tractores que non chegaron a incendiarse. O día seguinte Forzas Especiais de Carabineros ingresaron á comunidade Mateo Ñiripil no sector Muco Bajo a escasos quilómetros do Fundo Brasil. Na zona foron violadas varias vivendas e houbo enfrontamentos que remataron con 4 guerrilleiros feridos por impactos de perdigóns. O grupo clamou o ataque dous días despois e rexeitou a violación realizada polos Carabineros. O 20 de outubro do 2009 guerrilleiros armados con artefactos incendiarios e armas de fogo incendiaron camións madeireiros, destruíndo dous camións e a súa carga, pero sen causar feridos, preto da localidade de Collipulli, Provincia de Malleco. A Coordinadora Arauco-Malleco (CAM) atribuíuse a responsabilidade, sendo este ataque guerrilleiro unha declaración aberta de guerra ao estado chileno, ademais de anunciar que os seus militantes renunciaban á súa cidadanía chilena.