O Himalaia (información oculta no exemplo para a 1ª acepción do termo),(do sánscrito हिमालय, himālaia [pr. jimaalaia], onde hima, ‘neve’, e ālaya, ‘morada’, ‘lugar’) (ou Himalaias) é unha cordilleira asiática que separa o subcontinente indio do vasto planalto tibetano (agora parte da China) no norte. A cordilleira himalaia ten dez dos catorce cumios de máis de 8000 metros de altura, incluíndo o Everest, cos seus 8848 msnm, a montaña máis alta do planeta. Máis de 100 montañas que superan os 7.200 m de altitude atópanse na cordilleira do Himalaia. O pico máis alto fóra de Asia (o Aconcagua, nos Andes) ten 6.961 m de altura.
O Himalaia linda ou atravesa cinco países: Bután, India, Nepal, China e Paquistán. A soberanía da zona de distribución na rexión de Caxemira está disputada entre a India, Paquistán e a China. A cordilleira do Himalaia limita ao noroeste coas cordilleiras Karakorum e Hindu Kush, ao norte coa meseta tibetana e ao sur coa chaira indoganxética. Algúns dos principais ríos do mundo, o Indo, o Ganxes e o Tsangpo–Brahmaputra, teñen as súas fontes nas proximidades do Himalaia, e a súa conca de drenaxe combinada alberga a uns 600 millóns de persoas; 53 millóns de persoas viven no Himalaia. O Himalaia moldeou profundamente as culturas do sur da Asia e do Tíbet. Moitos picos do Himalaia son sagrados no hinduísmo e no budismo; os cumios de varias montañas—Kanchenjunga, Gangkhar Puensum, Machapuchare, Nanda Devi e Kailash na cordilleira Transhimalaia tibetana— están prohibidos aos escaladores.
Levantada pola subdución da placa tectónica india baixo a placa eurasiática, a cordilleira do Himalaia esténdese de oeste-noroeste o leste-sueste nun arco de de lonxitude. A súa punta máis occidental, Nanga Parbat, atópase xusto ao sur da curva máis ao norte do río Indo. A súa punta máis oriental, Namcha Barwa, atópase inmediatamente ao oeste da gran curva do río Yarlung Tsangpo. O seu punto de referencia occidental, o Nanga Parbat, atópase xusto ao sur da curva máis setentrional do río Indo. O seu punto de referencia oriental, o Namcha Barwa, atópase inmediatamente ao oeste da gran curva do río Yarlung Tsangpo. A zona de sutura Indo-Yarlung, ao longo da cal flúen as cabeceiras destes dous ríos, separa o Himalaia da meseta tibetana; os ríos tamén separan o Himalaia das cordilleiras do Karakorum, do Hindu Kush e do Transhimalaia. O rango varía en ancho de no oeste a no leste.
Nome O nome Himalaia vén do sánscrito (हिमालय 'morada da neve'), de (हिम 'neve') e (आलय 'receptáculo, vivenda'), sendo pronunciada cun primeiro 'a' longo e un último 'a' curto, como 'himaal-ya', en vez de 'him-u-l-yu' ou 'him-u-layaa'. Agora coñécense como "", normalmente abreviado como "o Himalaia". Seguindo a etimoloxía algúns escritores refírense a el como o Himalaia. Isto tamén foi transcrito anteriormente como Himmaleh, como na poesía de Emily Dickinson. e os ensaios de Henry David Thoreau..
As montañas coñécense como en nepalí e hindi (ambos escritos ), ' 'Himāl (हिमाल) en kumaoni, Himalaya () ou 'A Terra da Neve' () en tibetano, tamén coñecido como en cingalés escrito como , a cordilleira Himāliya en urdú escrito como سلسلہ کوہ ہمالیہ , ou Himaloy' Parvatmala () en bengalí e como a cordilleira Ximalaya (chinés simplificado喜马拉雅山脉; chinés tradicional 喜馬拉雅山脉; pinyin Xǐmǎlāyǎ Shānmài) en chinés.
O nome da cordilleira ás veces tamén se dá como Himavan en escritos máis antigos. Entrada: "Himavan"
Himal é a palabra nepalesa para "altura", e é usada para denominar as varias rexións do Himalaia: Annapurna Himal, Ganesh Himal, Khumbu Himal, Langtang Himal, Manang Himal e Rolwaling Himal. Xeografía miniatura|upright|Mapa do Himalaia (incluíndo o Hindu Kush) O Himalaia esténdese sobre máis de 2.400 km no sentido dos paralelos xeográficos, desde o Nanga Parbat (8.126 m), no Paquistán, no oeste, até o Namche Barwa (7,782 m), no Tíbet, no leste. Estruturalmente componse de tres cadeas paralelas dispostas en rango de altitude e de período xeolóxico.
A máis meridional e nova das cadeas é a denominada «Sub-Himalaia » (outeiros de Shivalik), e levántase até uns 1.200 metros de altitude. Creouse pola acción erosiva logo da formación do Himalaia. En paralelo a esta cadea, e en posición intermedia, encontramos o «Baixo Himalaia», un cordal con alturas que oscilan entre os 2.000 e os 5.000 metros. Por último, a cadea máis setentrional é o «Grande Himalaia», que é tamén o cordal máis antigo dos tres. Este érguese a máis de 6.000 metros de altitude e comprende as cimas máis altas do mundo, das que as tres primeiras correponden ao Everest, o K2 (8.611 m) e o Kanchenjunga (8.586 m). A cordilleira do Karakorum xeralmente considerase separada do Himalaia.
O Himalaia cobre a maior parte do Nepal e Bután e ocupa case por enteiro o estado paquistaní de Balistan e os estados federais indios seguintes: Jammu, Kashmir (Caxemira), Himachal Pradesh, Uttaranchal, Sikkim e Arunachal Pradesh. O Himalaia cobre tamén unha pequena parte do sueste do Tíbet, máis a maior parte deste país, formado polo altiplano tibetano, non forma parte do Himalaia.
miniatura|upright|Desfiladeiro de Kali Gandaki, preto da vila de Ghassa, no Nepal. No Nepal, no medio da gran curva das montañas do Himalaia, atópanse dous picos de máis de o Dhaulagiri (8.167 m) e o Annapurna (8.091 m), separados polo desfiladeiro de Kali Gandaki que segundo algunhas fontes, pode ser unha das gargantas máis profundas do mundo. O desfiladeiro divide o Himalaia en seccións occidentais e orientais tanto ecolóxica como orográficamente; o paso na cabeceira do Kali Gandaki, o Kora La é o punto máis baixo da liña dorsal entre o Everest e o K2 (o pico máis alto). da cordilleira do Karakorum). Ao leste do Annapurna atópanse os picos do Manaslu (8.163 m) e, alén da fronteira co Tíbet, o Shishapangma (8.013 m). Ao sur destes atópase Katmandú que é a capital do Nepal e a maior cidade do Himalaia. Ao sur destes atópase Katmandú, a capital de Nepal e a cidade máis grande do Himalaia. Ao leste do Val de Katmandú atópase o val do río Bhote/Sunkoshi que nace no Tíbet e proporciona a principal ruta terrestre entre Nepal e China: a autoestrada Araniko/estrada nacional chinesa 318. Máis ao leste está o Mahalangur Himal con catro das seis montañas máis altas do mundo, incluíndo a máis alta: Cho Oiu (8.201 m), Everest, Lhotse (8.516 m) e Makalu (8.485 m). A rexión de Khumbu é popular para facer sendeirismo, atópase o suroeste e nas aproximacións do Everest. O río Arun drena as ladeiras setentrionais destas montañas, antes de xirar cara ao sur e desembocar cara á cordilleira ao leste do Makalu. miniatura|upright|Cumio de Gangkhar Puensum en Bután. No extremo oriental do Nepal, o Himalaia elévase ata o macizo do Kanchenjunga na fronteira coa India, a terceira montaña máis alta do mundo, o cume máis oriental dos 8000 do Himalaia e o punto máis alto da India. O lado oriental do Kanchenjunga atópase no estado indio de Sikkim. Sikkim foi un antigo reino independente, atópase na ruta principal da India a Lhasa (Tíbet), e pasa polo porto de montaña de Nathu La (4310 m) cara ao Tíbet. Ao leste de Sikkim atópase o antigo reino budista de Bután. A montaña máis alta de Bután é o Gangkhar Puensum (7.570 m), que tamén é un firme candidato a ser a montaña non escalada máis alta do mundo. Aquí o Himalaia vólvese cada vez máis escarpado, con vales escarpados e moi boscosos. O Himalaia continúa, xirando lixeiramente cara ao nordés, a través do estado indio de Arunachal Pradesh así como do Tíbet, antes de chegar a súa punta máis oriental, o pico de Namche Barwa (7782 m), situada no Tíbet dentro da gran curva do río Yarlung Tsangpo. Alén do Tsangpo, ao leste, atópanse as montañas Kangri Garpo. Con todo, as altas montañas ao norte do Tsangpo, incluído o Gyala Peri (7.294 m), tamén se inclúen ás veces no Himalaia.
miniatura|upright|Vista do lago Rara Indo cara ao oeste desde o Dhaulagiri, o oeste do Nepal é algo remoto e carece de grandes montañas altas, pero alberga o lago Rara, o lago máis grande do Nepal. O río Karnali nace no Tíbet pero atravesa o centro da rexión. Máis ao oeste, a fronteira entre o Nepal e a India segue o curso do río Sarda que proporciona un ruta comercial cara a China, xa na meseta tibetana atópase o pico de Gurla Mandhata (7.694 m). Xusto alén do lago Manasarovar atópase o sagrado monte Kailash na cordilleira do Kailash, que se atopa preto do nacemento dos catro ríos principais do Himalaia e é venerado no hinduísmo, o budismo, o sufismo, o xainismo e o bön. En Uttarakhand, o Himalaia elévase de novo como o Himalaia de Kumaon e Garhwal cos altos cumes de Nanda Devi (7,816 m) e Kamet (7 756 m). O estado Uttarakhand tamén alberga os importantes destinos de peregrinación de Chaar Dhaam, con Gangotri, a fonte do río sagrado Ganxes, Yamunotri, a fonte do río Yamuna e os templos de Badrinath e Kedarnath. O Himalaia de Uttarakhand divídese rexionalmente en dous, a saber, os outeiros de Kumaon na división de Kumaon e os outeiros de Garhwal na división de Garhwal.
O seguinte estado indio do Himalaia, Himachal Pradesh, destaca polas súas estacións de montaña, en particular Shimla, a capital estival do Raj Británico, e Dharamsala , o centro da comunidade tibetana e do goberno no exilio na India. Esta área marca o inicio do Himalaia occidental e do río Sutlej, o máis oriental dos cinco afluentes do río Indo que atravesa a cordilleira por aquí. Máis ao oeste, o Himalaia forma unha gran parte do disputado territorio de Jammu e Caxemira que esta administrado pola India como territorio da Unión e onde se atopa o Val de Caxemira e a cidade e os lagos de Srinagar. O Himalaia forma a maior parte da porción suroccidental do disputado territorio da unión administrado pola India, Ladakh. Os picos xemelgos de Nun Kun son as únicas montañas de máis de nesta parte do Himalaia. Por último, o Himalaia alcanza o seu extremo occidental no espectacular pico do Nanga Parbat (8.126 m), que se eleva máis de 8000 m sobre o val do Indo e é o máis occidental dos cumes de 8000 m. O extremo occidental termina nun magnífico punto preto do Nanga Parbat, onde o Himalaia crúzase coas cordilleiras do Karakoram e do Hindu Kush, no disputado territorio de Gilgit-Baltistán administrado por Paquistán. Algunhas partes do Himalaia, como o val do Kaghan, os outeiros de Margalla e o trazado do Galyat, esténdense ata as provincias paquistanís de Khyber Pakhtunkhwa e Panxab.
Xeoloxía e formación miniatura|upright|A viaxe de 6000 km da masa terrestre da India (placa india) antes da súa colisión con Asia (placa eurasiática) hai uns 40 ou 50 millóns de anos A tectónica —os cambios físicos recorrentes que afectan á disposición da codia terrestre— e a tectónica de placas —o movemento de grandes rexións da codia terrestre como corpos ríxidos planos— son fundamentais para comprender a formación do Himalaia. A codia terrestre repousa directamente sobre o seu manto. As placas tectónicas, que comprenden a codia e as partes superiores do seu manto subxacente, móvense por convección na astenosfera. A codia oceánica, que se atopa baixo os océanos, ten, de media, 7 km de groso. Formouse a partir de magma ascendente nas dorsais oceánicas e está composta predominantemente por basalto, a principal rocha ígnea da Terra. Pola contra, a codia continental que subxace ás terras emerxidas ten un espesor medio de 35 km e é rica en cuarzo, que é menos densa co basalto. isto fai que as placas tectónicas continentais sexan máis flotantes cás oceánicas.
A cordilleira do Himalaia é unha das cordilleiras máis novas do planeta e componse principalmente de rochas sedimentarias e metamórficas. Segundo a teoría moderna da tectónica de placas, o Himalaia é o resultado dunha colisión continental, ou oroxénese, ao longo do límite converxente entre as placas indoaustraliana e eurasiática. Como resultado desta colisión tamén se formaron as terras altas da cordillera Arakan en Myanmar (Birmania) e as Illas Andaman e Nicobar no golfo de Bengala.