Лі́нґва фра́нка (, букв. „франкськый язык“) вадь ворошны́й язы́к, помучны́й язы́к, язы́к май шыро́кої комуніка́ції є язык, котрый ся систематично хоснує, обы уможнити комунікацію межи ґрупами людий, котрі не мавут ворошного рудного языка вадь діалекта; часто тото третьый язык, далекый уд рудных язык обох бесідникув.Viacheslav A. Chirikba, "The problem of the Caucasian Sprachbund" in Pieter Muysken, ed., From Linguistic Areas to Areal Linguistics, 2008, p. 31.

Лінґвы франкы ся розвивали по світу бігом історії людства, пораз позад діловых (наприклад про торгованя), културных, реліґійных, дипломатичных причин, адміністративного удобства, ги спосуб обміньовати ся інформаційов межи научниками разных націоналностий. Термін ся взяв из середньовічного піджіна з романськов основов, середземноморської лінґвы франкы (котра ся щи знає ги сабір). Она ся хосновала головно на торгованя у Середземноморськум басені уд 11. по 19. стороча. Світовый язык — бесіда, котров приказує межинародно повно челяди — тото язык, котрый годен функціонално быти світовов лінґвов франков.

Прикладом сучасної лінґвы франкы тай світового языка є анґліцька бесіда.

Етимолоґія Термін „лінґва франка“ походит уд середземноморської лінґвы франкы (сабіра), Піджінового языка, котрый хосновала на комерцію челядь по Левантови тай у восточному Середземноморьови уд пузнього середньовіча до 18. стороча, головно у період Ренесанса. У тот час, „лінґвов франков“ реґіона стала спрощена мішанка головно таліянського языка (у восточнум Середземноморьови) тай іспанського (у западнум) из ворохом позычок из грецького, славянськых, арабського, турецького языкув, хоть поєдны научникы удстоювут думку, ож середземноморська лінґва франка была просто кылаво хоснованов таліянськов бесідов.

Буквално „лінґва франка“ () значит „франкськый язык“, што скапчано из тай . У пузнюй Бізантськуй імперії терміном „франкы“ означовали вшыткых западных европейцюв.

Перенесеня значіня тай трансформацію „лінґвы франкы“ в общу назывку про піджіны, креолы тай другі формы помучных авадь колоченых языкув приписувут теорії, ож піджінові языкы ся зачали масово появляти уже у 16. столітьови позад европськых колонізацій Америкы, Африкы тай Азії.

Приклады

Історичні лінґвы франкы

Лінґвы франкы ся хосновали щи у античні часы.

Аккадськый язык быв ворошным языком великої части западної Азії позад дакулкох пережых імперій, докідь го не замістила арамайська бесіда.Ostler, 2005 pp. 38–40Ostler, 2010 pp. 163–167

Санскріт історично быв лінґвов франков у булшині южної Азії.The Last Lingua Franca: English Until the Return of Babel. Nicholas Ostler. Ch.7. A Dictionary of Buddhism p.350 Before the European Challenge: The Great Civilizations of Asia and the Middle East p.180 Написы тай літературні доказы указувут, ож санскріт быв хоснованый у юговосточнуй и централнуй Азії зачинавучи 1. тысячрочом н. е., через монахув, реліґійных паломникув и торговцюв.

До зачатка 20. стороча літературный китайськый язык служив ги лінґва франка тай дипломатичный язык у восточнуй Азії, у тум числі у Китайови, Кореї, Японії, Рюкюйови тай Вєтнамови. На зачаткови 20. ст. пай-хуа (писаный говореный китайськый язык) замінив класичный китайськый у Китаї и став як писанов, так и говоренов лінґвов франков про носителюв разных китайськых языкув; позад спадавучого влива Китая на восточну Азію, класичный китайськый у роли лінґвы франкы у тум реґіоні замінила анґліцька бесіда.

Грецькоє койне было лінґвов франков гелленістичної културы. Грецькоє койне (сучасный „ворошный грецькый“; ), щи знамоє ги александрійськый діалект, ворошный аттичный, гелленістичный вадь біблійный грецькый, быв ворошнов надреґіоналнов формов грецької бесіды, говореної бігом гелленістичного періода, періодув Римської імперії тай ранньої Бізантської імперії. Грецькоє койне ся розвило позад пошыріня грецької бесіды по завойованьох Александра Великого у 4. ст. до н. е. тай служило лінґвов франков булшої части Середземноморя тай Середнього Востока далші столітя.

Латинськый язык позад влива Римської републікы став домінантнов бесідов у Італії тай пак по реґіонах Римської імперії. Даже по падіню Западної римської імперії латина ся лишала ворошным языком комунікації, наукы тай академії у Европі онь до 18. стороча, коли другі реґіоналні языкы (у тому числі наслідникы латины, романські языкы) замінили латинськый у академічных и політичных контекстах. Из часом латина стала подля сучасної лінґвістичної дефініції мертвов бесідов.

Старотамілськый язык даколи быв лінґвов франков читавої части стародавнього Тамілакама тай Шрі Ланкы. Історик Джон Ґай каже, ож тамілськый бів ай лінґвов франков про ранньых морськых купцюв из Індії. Бесіда тай єї діалекты шыроко ся хосновали у Кералі ги адміністративный, літературный тай простонародный язык до 12. ст. н. е.

„Класичный маорськый язык“ ото ретроспективна назывка языка Сіверного и Южного островув, изформованого из многых взайимнорозумливых діалектув, котрым приказовало місноє обывательство 800 рокув перед европськым заселеньом Нової Зеландії.Ko Aotearoa Tēnei, Te Taumata Tuarua - Wai 262 (2011), Waitangi Tribunal, pp. 41Preservation of Classical Maori', from An Encyclopaedia of New Zealand, edited by A.H. McLintock. Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand URL: http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/maori-language/page-10 (accessed 16 Mar 2024)High or Classical Māori: Salient. Victoria University Student Newspaper. Volume 36, Number 21. 5 September 1973 Маорі мали ворошный язык, котрый хосновали на торгы, межиплеменноє бесідованя на марае (реліґійных містах полінезькых народув) тай ошколованя через вананґы.https://teara.govt.nz/en/economic-history/page-2 По пудписаньови Договора Вайтанґі, маорськый язык быв лінґвов франков Новозеландської колонії, докідь його не змістив анґліцькый. Шыроко приятым быв попис маорського ги лінґвы франкы Нової Зеландії 19. ст.Benton, Richard A. "Changes in Language Use in a Rural Maori Community 1963-1978." The Journal of the Polynesian Society, vol. 89, no. 4, 1980, pp. 455–78. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/20705517. Accessed 15 Mar. 2024. На зачаткови язык мусіли учити вшыткі европські тай китайські міґранты у Новуй Зеландії, бо маорі были булшинов населеня, володіли практично вшытков земльов и керовали економіков до 1860. рокув. Дискримінаційні законы ги Акт за нативні школы 1867. рока мали читаву роль у зміщеньови маорського языка з ролі лінґвы франкы.

Соґдськый язык ся хосновав на торгы межи носителями разных языкув по Шовковому пути, и зато носителі соґдського ся брали на роботу товмачами у Китаї періода дінастії Танґ. Соґды так само помогли пошырити вірованя и тексты, у тум числі будгістські тай християнські, вдяку своюй можности комуніковати з многыма народами реґіона свойов руднов бесідов.

Старославянськый язык быв первым славянськым літературным языком. Межи 9. тай 11. ст. ун быв лінґвов франков читавої части головно славянськых держав тай населень у юговосточнуй и восточнуй Европі, котрый ся хосновав на літурґії тай церьковну орґанізацію, у културных, літературных, школовалных и дипломатичных контекстах, ги офіціный и націоналный язык у трафункови Болгарії. На зачаткови про запис старославянського у школах ся хосновав глаголичный алфавіт (глаголиця), айбо у 893. рокови у Первуй болгарськуй імперії ун быв офіційно заміненый кириличным (кирилицьов). Старославянськый ся пошырив у другі юговосточно-, централно- тай восточноевропські славянські землі, головно Горватію, Сербію, Богемію, Малу Польщу тай княжества Кийовської Руси, при тум усокочувучи свої характерно южнославянські языкові рисы. Ун ся пошырив ай на не домак славянські території межи Карпатськыма горами, Дунайом и Чорным морьом, у Валащину тай Молдавію. На днешньый день кириличноє письмо ся хоснує про многі языкы Евразії тай націоналну письмову систему разных славянсько-, тюрксько-, монґолсько-, уралсько-, кавказько- тай іранськоязычных крайин юговосточної, восточної Европы, Кавказа, централної, сіверної тай восточної Азії.

Середземноморська лінґва франка была головно закладена на таліянськум языку и провансальськум діалекті. Язык ся хосновав уд 11. по 19. стороча у басенови Середземного моря, майбулше у европськых комерційных імперіях таліянськых варошув (Ґенова, Венеція, Флоренція, Мілан, Піза, Сієна) тай торговых портах у восточному Середземноморьови.Henry Romanos Kahane. The Lingua Franca in the Levant (Turkish Nautical Terms of Italian and Greek Origin)

У період Ренесанса языком културы у головных корольськых дворах тай інтелектуалных кругах Европы ся держав стандартный таліянськый язык. Тото так было уд 14. ст. до кунця 16. ст., коли його у сівернуй Европі замінив французькый. Таліянські музичні терміны, майбулш означованя динамікы тай темпа, хоснувут ся доднесь.

Класичный кечуанськый — дві історичні формы кечуанського, точноє взайимоудношіня тай ступінь похожости межи котрыма сут предметом спорув, и котрі пораз ся брали єдна за другу.See Itier (2000: 47) for the distinction between the first and second enumerated senses, and the quote below for their partial identification. Тото:

варіант кечуанського, котрый ся хосновав ги лінґва франка тай адміністративный язык у Інкськуй імперії (1438–1533)Snow, Charles T., Louisa Rowell Stark. 1971. Ancash Quechua: A Pedagogical Grammar. P.V 'The Quechua language is generally associated with the "classical" Quechua of the Cuzco area, which was used as a lingua franca through Peru and Bolivia with the spread of the Inca Empire' (щи інкська лінґва франкаПодля термінолоґії у Durston 2007: 40.). Позад того, ож інкы не мали письмености, доказув за характеристикы сього варіанта мало и за них не є твердого согласа.Durston 2007: 40, 322 варіант кечуанського, котрый ся хосновав на письмі про реліґійні тай урядні процесы у Андськых землях Іспанської імперії, головно у кунци 16. ст. тай первуй половині 17. ст., тай на котрый ся пораз каже, як історично, так и в академії, lengua general („ворошный язык“)Beyersdorff, Margot, Sabine Dedenbach-Salazar Sáenz. 1994. Andean Oral Traditions: Discourse and Literature. P.275. 'the primarily catechetical domain of this lingua franca – sometimes referred to as "classical" Quechua'...Bills, Garland D., Bernardo Valejo. 1969. P. XV. 'Immediately following the Spanish Conquest the Quechua language, especially the prestigious "classical" Quechua of the Cuzco area, was used as a lingua franca throughout the Andean region by both missionaries and administrators.'Cf. also Durston (2007: 17): 'The 1550–1650 period can be considered both formative and classical in relation to the late colonial and republican production'.Ник. напр. Taylor 1975: 7–8 про датованя тай назывку lengua general тай Adelaar 2007: 183 про датованя. (вадь стандартный колоніалный кечуанськый).

Аджем-тюркськый язык фунґовав ги лінґва франка у Кавказі тай юговосточнум Даґестані, тай шыроко ся хосновав при дворі тай у армії Сафавідського Ірана.

Сучасні

Анґліцькый

Анґліцькый язык ся пораз описує ги майголовна ґлобална лінґва франка, бо хоснувут го ги робочу бесіду люде разных языковых и културных походжінь у разных сферах діялности, а щи ун ся хоснує межинародныма орґанізаціями про комунікацію помежи собов. Анґліцькый язык майговореный у світі, головно позад історичного світового влива Британської імперії тай Споєных штатув Америкы.English, Ethnologue (22nd ed., 2019). Анґліцька бесіда вто єден из офіційных языкув Орґанізації Зєдиненых Націй тай многых другых межинародных и реґіоналных орґанізацій; она стала де факто языком дипломатії, наукы, межинародных торгув, турізма, авіації, розваг и інтернета.