Margaret Eliza Maltby (ur. 10 grudnia 1860 w , zm. 3 maja 1944 w Nowym Jorku) – amerykańska fizyczka znana z pomiarów dużych oporów elektrycznych w elektrolitach oraz przewodnictwa bardzo rozcieńczonych roztworów – badań sprawdzających ówczesną teorię dysocjacji elektrolitycznej. Maltby była pierwszą Amerykanką, która uzyskała doktorat na Uniwersytecie w Getyndze.
Przez ponad trzydzieści lat Maltby wykładała w Barnard College, gdzie wprowadziła jeden z pierwszych kursów poświęconych fizycznym podstawom muzyki. Aktywnie działała w , w której odegrała istotną rolę w zapewnianiu kobietom pracującym naukowo dostępu do stypendiów na studia i badania – w okresie, gdy rzadko mogły ubiegać się o takie wsparcie. W uznaniu tej działalności stowarzyszenie ustanowiło w 1926 roku stypendium jej imienia, a w 1994 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna nazwała jej nazwiskiem krater na Wenus.
Maltby urodziła nieślubne dziecko, lecz ukrywała swoje macierzyństwo, przedstawiając chłopca w 1901 roku jako przysposobionego, osieroconego syna bliskiego przyjaciela. Miało jej to prawdopodobnie umożliwić kontynuowanie kariery akademickiej.
Wczesne lata mały|skala=0.6|Margaret Maltby (w środku) z siostrami Betsy Mayhew (z domu Maltby) i Marthą Jane Maltby, 1892|alt=Sepiowa fotografia gabinetowa trzech kobiet w ciemnych, zapinanych pod szyję sukniach, ujętych w owalnej winiecie. Kobieta po lewej patrzy w obiektyw, młodsza w środku wychyla się zza jej ramienia, trzecia po prawej jest widoczna z profilu i spogląda w dół. Na tekturce nadruk zakładu fotograficznego „Upton, Oberlin, O.”|left Margaret Maltby urodziła się 10 grudnia 1860 roku na rodzinnej farmie w Bristolville w stanie Ohio jako Minnie Eliza Maltby, córka Edmunda Maltby’ego i Lydii Jane Brockway. Miała dwie starsze siostry, Betsy i Marthę Jane, które w chwili jej narodzin miały trzynaście i piętnaście lat. Imię Minnie nadały jej siostry, ale go nie lubiła i w 1889 roku zmieniła je na Margaret.
Maltby od młodych lat interesowała się nauką i matematyką, a rodzice zachęcali ją do rozwijania tych zainteresowań. Nauczyli ją obsługi prostych urządzeń, a ojciec szczególnie wspierał jej zamiłowanie do matematyki. Po śmierci Edmunda Maltby’ego rodzina Maltbych przeniosła się do Oberlin ze względu na możliwości edukacyjne.
Edukacja Maltby uczęszczała do szkoły przygotowawczej przy , a w 1878 roku rozpoczęła studia na tej uczelni. Ukończyła Oberlin w 1882 roku. W czasie studiów rozwijała zainteresowania muzyczne, a muzyka pozostała ważna w jej życiu zarówno prywatnym, jak i zawodowym. W dorosłym życiu często słuchała w domu muzyki poważnej nadawanej w radiu. Po ukończeniu studiów Maltby kształciła się w Art Students League of New York, a przez cztery lata uczyła w szkole średniej w Ohio.
W 1887 roku Maltby zapisała się na Massachusetts Institute of Technology (MIT), a w 1891 roku uzyskała tam stopień Bachelor of Science (B.S.). Kobiety studiowały na MIT już od kilkunastu lat: pierwszą absolwentką uczelni była , która ukończyła ją w 1873 roku. Od 1883 roku, gdy zamknięto działające od 1876 roku „Kobiece Laboratorium” i otwarto pracownie dla wszystkich studentów, studentki mogły oficjalnie zapisywać się na wszystkie kursy. Na uczelni Maltby poznała Richards, jedyną wówczas kobietę w gronie wykładowców MIT, i przyjaźniła się z nią aż do jej śmierci. Relacjonowano, że na uroczystości ku pamięci Richards Maltby mówiła o nieustannej troskliwości, jaką Richards okazywała studentkom.
W 1891 roku Oberlin College nadał jej stopień Master of Arts (A.M.). W czasie pobytu w MIT Maltby prowadziła wraz z badania akustyczne nad minimalną liczbą drgań niezbędną do stwierdzenia różnicy częstotliwości między dwoma dźwiękami. Ich badania stanowiły odpowiedź na prace Félixa Savarta i Friedricha Kohlrauscha, którzy twierdzili, że potrzebne są co najmniej dwa cykle fali dźwiękowej. Praca Maltby i Crossa, opublikowana w 1892 roku, wykazała, że do odróżnienia dźwięków kamertonów C3 i C4, różniących się wysokością o oktawę, wystarczy mniej niż jeden pełny cykl drgań.
W 1893 roku Maltby zapisała się na Uniwersytet w Getyndze jako jedna z pierwszych trzech kobiet na tej uczelni. Pozostałe dwie kobiety, które rozpoczęły studia w tym samym roku, to i . Wyjazd sfinansowało dwuletnie stypendium przyznane jej w 1893 roku przez MIT. Stypendium europejskie () Association of Collegiate Alumnae pozwoliło jej natomiast zostać w Getyndze na dodatkowy rok pracy podoktorskiej. Program stypendialny, powstały w dużej mierze dzięki staraniom Christine Ladd-Franklin, miał służyć wywieraniu nacisku na zagraniczne uniwersytety, by na stałe dopuściły kobiety do studiów. W lipcu 1895 roku Maltby uzyskała stopień doktora (Ph.D.) jako pierwsza Amerykanka, która otrzymała doktorat Uniwersytetu w Getyndze. Kilka tygodni wcześniej odebrała tam doktorat z matematyki angielska matematyczka Grace Chisholm. Bywa też nazywana pierwszą kobietą z doktoratem z fizyki uzyskanym na jakimkolwiek uniwersytecie niemieckim, choć zaznacza, że twierdzenia tego trudno dowieść. Pracę doktorską Maltby przygotowywała pod kierunkiem Walthera Nernsta w jego laboratorium chemii fizycznej. Nernst interesował się teorią dysocjacji elektrolitycznej, a wczesne badania nad tym zagadnieniem koncentrowały się na roztworach będących stosunkowo dobrymi przewodnikami. W swojej rozprawie Maltby badała słabo przewodzące rozpuszczalniki, w tym alkohol, eter i wodę. W nowatorski sposób zastosowała mostek Wheatstone’a do pomiaru przewodnictwa w substancjach o dużym oporze elektrolitycznym.
Kariera Po uzyskaniu doktoratu Maltby pracowała w nowo założonym instytucie chemii fizycznej () w Getyndze pod kierunkiem Nernsta.
Po powrocie z Niemiec w 1896 roku Maltby ponownie podjęła pracę w Wellesley College, gdzie stanęła na czele katedry fizyki. Wcześniej, w latach 1889–1893, uczyła już w Wellesley jako wykładowczyni () fizyki. Początkowo dorabiała w ten sposób podczas studiów w MIT. Pod koniec semestru jesiennego 1896 roku Maltby niespodziewanie zrezygnowała ze stanowiska, tłumacząc to wówczas koniecznością rekonwalescencji po poważnym wypadku. Do pracy dydaktycznej wróciła jesienią 1897 roku jako wykładowczyni w , gdzie zastępowała .
W 1898 roku Maltby otrzymała ponowne zaproszenie do Niemiec i w niemieckim państwowym instytucie fizyczno-technicznym w Charlottenburgu pracowała jako asystentka naukowa Friedricha Kohlrauscha, prowadząc badania nad elektrolitycznym przewodnictwem roztworów. Była pierwszą kobietą, której przyznano w tym instytucie stanowisko i tytuł asystentki naukowej. Na podstawie ich danych Kohlrausch sformułował tak zwane prawo pierwiastka kwadratowego. Mówi ono, że przewodnictwo molowe mocnych elektrolitów, czyli ich przewodnictwo odniesione do stężenia molowego, maleje w bardzo rozcieńczonych roztworach liniowo wraz z pierwiastkiem kwadratowym ze stężenia. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych Maltby studiowała fizykę matematyczną u na w latach 1899–1900.
W 1900 roku Maltby objęła stanowisko wykładowczyni chemii w Barnard College – żeńskiej uczelni w Nowym Jorku – licząc na możliwość późniejszego nauczania fizyki. W 1903 roku zatrudniono Marie Reimer i powierzono jej kierowanie nauczaniem chemii, a Maltby zaczęła wykładać fizykę. Maltby angażowała się w organizację i rozwój katedry fizyki, przez co na badania miała niewiele czasu, choć w latach 1909–1910 przebywała na urlopie naukowym w Laboratorium Cavendisha w Cambridge. W Barnard Maltby przechodziła kolejne szczeble kariery: fizyki (1903–1910), (1910–1913), a następnie (1913–1931). W tym ostatnim okresie kierowała także katedrą. Pracując w Barnard, Maltby aktywnie uczestniczyła w życiu uczelni, m.in. działała w grupach studenckich, zasiadała w jury konkursów i organizowała popołudniowe herbatki dla kadry. Wprowadziła również jeden z pierwszych akademickich kursów poświęconych fizyce muzyki.
Fizyczka i historyczka nauki pisała, że studentki bardzo podziwiały Maltby. Jedna ze studentek napisała do Sopki: „Profesor Maltby była moją mentorką – życzliwą damą – przyjaciółką i doradczynią. Jej najbardziej pamiętną radą było, bym nie rezygnowała z małżeństwa dla kariery – posłuchałam jej i żyłam potem długo i szczęśliwie”. Choć Maltby popierała decyzje innych kobiet pracujących naukowo, które postanawiały wyjść za mąż, osobiście nie wierzyła, by małżeństwo między dwojgiem naukowców mogło być korzystne. W liście napisanym do Svantego Arrheniusa po jego rozwodzie stwierdziła, że w takim małżeństwie jedna osobowość nieuchronnie wchłania drugą i dlatego ona sama nigdy nie chciała wyjść za mąż.
mały|skala=0.6|Maltby w okresie przejścia na emeryturę|alt=Starsza kobieta o siwych włosach spiętych w kok, w okrągłych okularach, siedzi ujęta w trzech czwartych profilu i patrzy w obiektyw. Ma na sobie jasną bluzkę i naszyjnik Latem 1906 roku, gdy Maltby odpowiadała w Barnard College za nauczanie fizyki, zatrudniona na tej uczelni fizyczka Harriet Brooks ogłosiła, że zamierza wyjść za mąż. Choć Brooks zakładała, że po ślubie zdoła zachować stanowisko, ówczesna dziekan Barnard College, , zdecydowanie sprzeciwiała się pozostaniu przez nią na uczelni. Na początku XX wieku kobiety pracujące naukowo bardzo często odchodziły z posad na uczelniach żeńskich po zawarciu małżeństwa. Maltby wystąpiła w obronie Brooks, przekonując Gill, że Brooks jest utalentowaną nauczycielką i badaczką i że mimo małżeństwa podoła obowiązkom zawodowym. Maltby nie zdołała jednak przekonać Gill, a Brooks jeszcze w tym samym roku odeszła z uczelni. Gill przekonywała Maltby, że małżeństwo zabierałoby kobiecie zajmującej stanowisko profesorskie zbyt wiele czasu, choć wiedziała, że Maltby wychowuje dziecko przedstawiane jako przysposobione. Gill prawdopodobnie postrzegała małżeństwo jako formę nielojalności wykładowczyni wobec uczelni, w przeciwieństwie do macierzyństwa.
W American Association of University Women (AAUW) Maltby działała od 1912 do 1929 roku, angażując się przede wszystkim w prace Komitetu ds. Stypendiów (), któremu przewodniczyła w latach 1913–1924 i dla którego współtworzyła zasady wyboru stypendystek. Jako członkini i przewodnicząca komitetu Maltby rozdzielała stypendia dla kobiet, umożliwiające im prowadzenie badań. W tamtym czasie kobiety w Stanach Zjednoczonych nie mogły ze względu na płeć ubiegać się o wiele innych grantów i stypendiów, więc stypendia AAUW stanowiły dla nich ważne wsparcie. W uznaniu jej pracy AAUW ustanowiło w 1926 roku stypendium jej imienia (). W 1929 roku Maltby opracowała historię pierwszych czterdziestu lat stypendiów administrowanych przez AAUW.
W pierwszym wydaniu (AMS), opublikowanym w 1906 roku, nazwisko Maltby wyróżniono gwiazdką. Gwiazdka oznaczała, że osoba ta prawdopodobnie należy do tysiąca najwybitniejszych naukowców kraju, wyłonionych w rankingach dziesięciu specjalistów z każdej z dwunastu głównych dziedzin. Nazwisko Maltby oznaczano gwiazdką również w sześciu kolejnych wydaniach AMS. Tym samym zaliczano ją do grona stu pięćdziesięciu fizyków uznanych za najwybitniejszych w kraju. Od 1889 roku Maltby była członkinią () American Association for the Advancement of Science, a od 1900 roku – członkinią American Physical Society. W 1960 roku jej sylwetka ukazała się w „” z okazji setnej rocznicy urodzin.
Życie prywatne mały|alt=Margaret Maltby siedzi przy stole i pije herbatę wraz z Philipem Randolphem Meyerem. Wnętrze zdobią wytworne przedmioty, w tle stoi szafa. Maltby ma włosy spięte w kok, przechyla się na bok, opierając głowę na dłoni, i patrzy w obiektyw. Meyer jest młody i ubrany w mundur wojskowy z okresu I wojny światowej. Spogląda w dół na otwartą książkę, jakby czytał.|Maltby z synem Philipem Randolphem Meyerem, który przyjechał do domu ze szkolenia lotniczego w , około 1918 roku|left