thumb|Gmach Główny Politechniki Warszawskiej przed 1939 rokim Historia Politechniki Warszawskiej − historia Politechniki Warszawskiej od 1826 roku do czasów współczesnych.
Historia Politechniki Warszawskiej (PW) sięga pierwszej połowy XIX w., kiedy to podjęto pierwsze starania o stworzenie w Warszawie uczelni technicznej. Poprzednikami dzisiejszej Politechniki były Szkoła Przygotowawcza do projektowanego Instytutu Politechnicznego, działająca w latach 1826–1831, i Warszawski Instytut Politechniczny Cesarza Mikołaja II (Варшавский политехнический институт императора Николая II), działający w latach 1898–1914. Politechnika Warszawska została utworzona w 1915 roku. W czasie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej na PW funkcjonowała dwuletnia uczelnia zawodowa, Państwowa Wyższa Szkoła Techniczna (Staatliche Höhere Technische Fachschule). W 1945 roku Politechnika Warszawska została reaktywowana.
Działania Stanisława Staszica Powstanie Politechniki Warszawskiej było poprzedzone staraniami Stanisława Staszica o stworzenie w Warszawie uczelni technicznej. Już w 1815 r. na forum Dyrekcji Edukacyjnej wraz ze Stanisławem Kostką Potockim przedstawił plan utworzenia szkół zawodowych i wyższych, w tym szkoły politechnicznej. W 1822 r. Józef Kalasanty Szaniawski (dyrektor Wychowania Publicznego) wystąpił na posiedzeniu Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z wnioskiem o utworzenie w Warszawie Instytutu Politechnicznego. W marcu 1925 r. Komisja Oświecenia powołała Radę Politechniczną, której prezesem mianowano Stanisława Staszica. Rada miała kierować pracami związanymi z utworzeniem szkoły. Dnia 4 stycznia 1826 r. odbyło się uroczyste otwarcie Szkoły Przygotowawczej w Pałacu Kazimierzowskim na terenie Uniwersytetu Warszawskiego. Stanisław Staszic wygłosił mowę inauguracyjną. 20 stycznia 1826 r. Staszic zmarł, a funkcję prezesa Rady Politechnicznej powierzono hr. Ludwikowi Platerowi. Na stanowisko dyrektora Szkoły Przygotowawczej powołano Kajetana Garbińskiego. Program uczelni obejmował dwa kursy: dwuletni wprowadzający dla absolwentów szkół wydziałowych (niepełnych 4-klasowych szkół średnich) oraz dwuletni wyższy dedykowany absolwentom szkół wojewódzkich (6-klasowych). W 1829 r., dzięki przyłączeniu Szkoły Inżynierii Cywilnej Dróg i Mostów (UW) i wzbogaconej kadrze profesorskiej, Szkoła Przygotowawcza osiągnęła poziom Instytutu Politechnicznego i składała się z 4 oddziałów: Mechanicznego, Rękodzielno-Chemicznego, Inżynierii Cywilnej i Handlowego. Jednak w listopadzie 1831 r. została ona zamknięta w ramach represji po powstaniu listopadowym. Niemal do końca XIX wieku Polacy nie mieli w Królestwie Polskim ośrodka kształcącego inżynierów, chociaż druga rewolucja przemysłowa dobiegała końca.
Od uchwały do pierwszych zajęć thumb|Budynek po upadłej fabryce tytoniu – „Union” zaadaptowany na pomieszczenia dydaktyczne dla Instytutu Politechnicznego thumb|Gmach Chemii wzniesiony w latach 1900−1901 (1925) thumb|Gmach Fizyki 12 października 1897 r. Sekcja Techniczna Warszawskiego Oddziału Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu podjęła uchwałę, na mocy której rozpoczęto starania o utworzenie w terenie zaborowym rosyjskim wyższej uczelni technicznej. 21 października powołano komisję, której zadaniem było przygotowanie memoriału dla władz rosyjskich w sprawie utworzenia uczelni. Komisji przewodniczył Kazimierz Obrębowicz, a należeli do niej również: , Jan G. Bloch, Samuel Dickstein i Edmund Diehl.
Komisja oprócz Warszawy rozważała także zlokalizowanie Politechniki w Sosnowcu lub Łodzi. Ostatecznie wybrano Warszawę ze względu na istniejący tam różnorodny przemysł, liczne szkoły średnie oraz Uniwersytet Warszawski. Przewidywano czteroletni okres studiów z systemem nauczania będącym połączeniem cech uczelni niemieckich oraz francuskich.
Adresatem Memoriału w sprawie Instytutu Politechnicznego był książę generał-gubernator Aleksander Konstantynowicz Imeretyński. Na podstawie otrzymanego memoriału opracował własny, który przedstawił 12 stycznia 1898 r. carowi Mikołajowi II. Do argumentów dołączył możliwość indoktrynacji i rusyfikacji młodzieży. Car odwiedził Warszawę jeszcze w tym samym roku, co mieszkańcy wykorzystali, przekazując mu swoją prośbę o utworzenie uczelni technicznej i milion rubli zebranych na ten cel. Car zgodził się pod warunkiem zebrania jeszcze 2,5 miliona rubli, co bardzo szybko zostało osiągnięte. Powołano Komitet Budowy Szkoły Politechnicznej, którego celem było pozyskiwanie terenu i budowa nowych gmachów dla uczelni, wśród działaczy podkomitetu byli między innymi Leopold Kronenberg, Maurycy Poznański, Stanisław Rotwand i Edward NatansonPolitechnika Warszawska – Geotekst.. Podkomitet zebrał kwotę 3 462 446 rubli. 12 lutego 1898 r. car Mikołaj II zgodził się na utworzenie politechniki i 8 czerwca 1898 r. powstał Warszawski Instytut Politechniczny Cesarza Mikołaja II z wykładowym językiem rosyjskim.
Przemysłowiec i członek komitetu kierowanego przez Kazimierza Obrębowicza, Jan Bloch, przekazał na rzecz nowo powołanego Instytutu budynek po upadłej fabryce tytoniu „Union” stojący przy ulicy Marszałkowskiej 81 (na rogu Hożej), który za kwotę 100 tysięcy rubli przystosowano do prowadzenia zajęć dydaktycznych. Instytut Politechniczny kształcił studentów w tym miejscu w latach 1898–1901.
Dysponując wyremontowanym budynkiem przy ul. Marszałkowskiej nowo powołany Instytut mógł zacząć funkcjonować i kształcić studentów, jednocześnie Komitet Budowy Szkoły Politechnicznej dalej prowadził działania mające na celu wybudowanie nowego budynku dla Instytutu. Za najlepszą lokalizację uznano duży plac u zbiegu ulicy Polnej i Nowowiejskiej, położony na ówczesnym południowym końcu miasta.
Zarząd Miasta Warszawy podarował Instytutowi te tereny o powierzchni 46 500 m² i wartości miliona rubli, które wcześniej planowano na „zieleniec”. W miejscu tym wcześniej zostały zorganizowane dwie największe w ówczesnej Europie Wystawy Higieniczne (w 1887 r. oraz 1896 r.). Plac po ostatniej z wystaw w 1896 r. pozostał podniesiony o łokieć. Drewniana hala gimnastyczna z czasów Wystaw została zaadaptowana na pomieszczenia mieszkalne dla służb politechnicznych. Podarowane tereny to dokładnie ten fragment Warszawy, w którym do dziś znajduje się główny kompleks budynków Politechniki.
Ze względu na pośpiech w realizacji inwestycji zrezygnowano z rozpisania konkursu na architekta. Rosjanie wchodzący w skład komisji zaproponowali, aby wykorzystać już istniejący projekt budynku, który zdobył drugie miejsce w konkursie na Politechnikę Kijowską. Polacy nie chcieli zgodzić się na takie rozwiązanie. Ostatecznie architektami budynków Instytutu Politechnicznego zostali Stefan Szyller (znany ze współprojektowania Biblioteki Uniwersyteckiej i projektu budynku Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych) i Bronisław Rogóyski (znany z projektu domu Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego przy ulicy Foksal 19), którzy zgodzili się bardzo szybko przygotować projekt – w ciągu 72 dni. Nie było to łatwe przedsięwzięcie z uwagi na fakt, że obaj architekci nie mieli doświadczenia w projektowaniu uczelni. W celu zapoznania się z tematem udali się w trzytygodniową podróż po Europie. Odwiedzili Wiedeń, Graz, Mediolan, Zurych, Strassburg, Darmstadt, Paryż, Londyn, Berlin i Lipsk, notatki i szkice robiąc w wagonach. Gdy wrócili, zasadnicza koncepcja była już gotowa.
Zaprojektowano 6 budynków Instytutu Politechnicznego: Gmach Główny, Gmach Chemii, Gmach Mechaniki, Gmach Fizyki oraz dwa budynki mieszkalne dla administracji i profesorów. Budynki uczelni zostały zaprojektowane dla 1000 słuchaczy studiujących na czterech wydziałach. Projekt zatwierdzono w Petersburgu i w maju 1899 r. przystąpiono do jego realizacji. 8 września 1899 r. wmurowano kamień węgielny pod Gmach Główny.
13 lipca 1900 r. na terenie budowy miał miejsce tragiczny wypadek – runął kilkumetrowy gzyms wieńczący Gmach Główny od strony ulicy Nowowiejskiej. W katastrofie zginęły 3 osoby, a 13 zostało rannych. Na budowie zatrudnionych było od 800 do 1000 robotników. Część obiektów szkolnych uruchomiono już jesienią 1901 r.. Oddane do użytku studentom i wykładowcom budynki wyposażono w najnowocześniejsze instalacje i urządzenia. Wykonano system centralnego ogrzewania i wentylacji.
Zajęcia rozpoczęły się 4 września 1898 r.. Dyrektorem Instytutu mianowano Aleksandra Lagorio, który przewodniczył Radzie Instytutu. Kadrę naukową stanowili głównie Rosjanie, liczba Polaków pracujących na stanowiskach dydaktycznych nie przekraczała 20% wszystkich zatrudnionych. Na pierwszy rok akademicki przyjęto 270 osób. Byli to absolwenci gimnazjów, szkół realnych oraz innych szkół średnich wskazanych przez Ministerstwo Finansów. Warunkiem przyjęcia były zdane egzaminy wstępne z matematyki i fizyki oraz biegła znajomość języka rosyjskiego. Roczne czesne wynosiło 100 rubli. Instytut miał początkowo trzy wydziały: Mechaniczny, Chemiczny i Inżynieryjno-BudowlanyDzisiejsze budynki: Gmach Mechaniki przy ul. Nowowiejskiej, Gmach Chemii przy ul. Noakowskiego i Stara Kreślarnia na rogu ul. Noakowskiego i ul. Koszykowej.. W czerwcu 1903 roku, po dwóch latach starań środowisk technicznych i przemysłowych Królestwa Polskiego oraz wsparciu ministra finansów Siergieja Wittego, został otwarty Wydział Górniczy.
Od Instytutu Politechnicznego do Politechniki Warszawskiej thumb|Gmach Główny Politechniki Warszawskiej na początku XX w. thumb|Grupa członków Zjednoczenia Studentów Politechniki Warszawskiej w 1903 r. Przemysław Podgórski stoi piąty od prawej
Warszawski Instytut Politechniczny Cesarza Mikołaja II powstał z inicjatywy i ofiarności polskiego społeczeństwa, był jednak uczelnią rosyjską z rosyjskim językiem wykładowym. Polacy stanowili zaledwie 20% kadry naukowej. Uczelnia miała jednak polski charakter, bo polskich studentów było ponad 70%.
28 stycznia 1905 r., podczas rewolucji, w Gmachu Głównym miał miejsce wiec polskich studentów, którzy postanowili rozpocząć strajk. Domagano się obalenia caratu, autonomii uczelni i prowadzenia wykładów w języku polskim. Po trzech dniach władze tymczasowo zamknęły Instytut, a 13 listopada 1905 r. zawieszono jego działalność na czas nieokreślony. Gdy ponownie wydano zgodę na otwarcie Instytutu w 1908 r., polska młodzież wciąż bojkotowała uczelnię. W tym samym czasie na miejsce zdymisjonowanego dyrektora Instytutu Aleksandra Lagioro powołano Włodzimierza Amalickiego, który jako pierwszy w historii uczelni otrzymał tytuł rektora.
W 1914 r., gdy wybuchała I wojna światowa, korzystając ze zmienionej sytuacji politycznej, wystąpiono z ideą powołania polskiej politechniki. Po opuszczeniu Warszawy przez Rosjan 2 listopada 1915 r. generał gubernator Hans von Beseler nadał uczelniom warszawskim tymczasowe statuty. 15 listopada 1915 r. odbył się uroczystość otwarcia Politechniki Warszawskiej. Na pierwszy rok studiów zapisało się 613 osób, w tym 14 kobiet. Studia prowadzone były na czterech wydziałach: Architektury, Budowy Maszyn i Elektrotechniki, Chemicznym oraz Inżynierii Budowlanej i Rolnej. Pierwszym rektorem został prof. Zygmunt Straszewicz.
Dawny Instytut Politechniczny im. Cesarza Mikołaja II w 1915 ewakuował się do Niżnego Nowogrodu w ramach bieżeństwa i funkcjonuje obecnie jako Niżnonowogrodzki Państwowy Uniwersytet Techniczny imienia R.E. Aleksjejewa (Нижегородский государственный технический университет имени Р. Е. Алексеева).
Okres międzywojenny thumb|Mecz piłki nożnej Politechnika Warszawska−Wyższa Szkoła Handlowa na Dynasach (1925) thumb|Wzniesiony w latach 1929−1934 Gmach Technologii Chemicznej (1934) thumb|Studeni Politechniki Warszawskiej (1936) thumb|Wnętrze Laboratorium Obróbki Metali (przed 1939) thumb|Dom Studencki Centrali Akademickiej Bratniej Pomocy, współcześnie Dom Studencki „Akademik” Jesienią 1918 r. studenci zaczęli masowo zgłaszać się do formującego się Wojska Polskiego. W związku z tym senaty warszawskich uczelni wydały wspólną odezwę o zawieszeniu zajęć.