Su-2 (ros. Су-2) – dwumiejscowy samolot szturmowy i rozpoznawczy produkcji ZSRR z czasów II wojny światowej.
Historia W 1937 roku został rozpisany konkurs "Iwanow" w którym wyłoniony miał zostać nowy lekki bombowiec. Koncepcja samolotu Pawła Suchoja wywodziła się z sowieckiej doktryny wojennej z połowy lat 30 XX wieku. Ówcześnie nie przewidywano zadań strategicznych dla sił powietrznych. Uderzając na tyły nieprzyjaciela lotnictwo miało wspierać siły lądowe. Paweł Suchoj pracował wcześniej jako kierownik jednego z zespołów projektanckich w biurze Tupolewa, gdzie jego ostatnim zadaniem było opracowanie jednopłatowego samolotu szturmowego i rozpoznania taktycznego. Kiedy otrzymał zgodę na otwarcie własnego biura konstrukcyjnego, rozpoczął pracę nad przekształceniem ANT-51 w prototyp BB-1, który wszedł do produkcji jako Su-2. Między rokiem 1940 a 1942 zbudowano około 2000 egzemplarzy. Od roku 1943 samolot jako dysponujący niewystarczającymi osiągami, został przesunięty do zadań szkoleniowych. Zadania szturmowe zostały powierzone samolotom Ił-2 oraz Pe-2.
Samolot był projektowany w latach 1935-1936, a następnie skierowany do produkcji. Powstało 893 samoloty z czego 10 posiadało silniki M-87B, 57 miało silniki M-82, a pozostałe M-88 lub M-88B. Jednostka jaka otrzymała nowy samolot był 135. Bombardujący Pułk Lotniczy, który został sformowany w 1940 roku w Charkowie pod dowództwem majora Niewolina. Początkowe zadania zakładały testy bombowca. Pierwsze cztery samoloty przyleciały 8 maja 1940 roku z silnikami M-87B. Dzięki wykonanym testom i próbom wyciągnięte wnioski wydały zezwolenie na przyjęcie samolotu do służby powszechnej. Przez niską produktywność zakładów lotniczych proces uzbrajania jednostek odbywał się przy bardzo dużych opóźnieniach. Do końca roku 1940 dla armii oddano 125 sztuk samolotu. 4 lutego 1941 roku jedyną jednostką, która otrzymała wszystkie potrzebne samoloty był 135. Bombardujący Pułk Lotniczy w liczbie 64 sztuk. Pozostałe jednostki posiadały: 97. Bombardujący Pułk Lotniczy - 39 samolotów, 227. Bombardujący Pułk Lotniczy - 31 samolotów, 226. Bombardujący Pułk Lotniczy - 12 samolotów, 211. Bombardujący Pułk - 12 samolotów, 209. Bombardujący Pułk Lotniczy - 6 samolotów i 210. Bombardujący Pułk Lotniczy - 3 samoloty.
Załogi pierwszy raz latające w zamkniętych kabinach wystawiały pozytywne opinie nowym samolotom w porównaniu do starszych R-5. Docenione zostały również wysokie parametry lotne, uzbrojenie i łatwość obsługi. Wynikało to z porównywania z przestarzałymi dostępnymi samolotami. Do 1 czerwca 1941 roku liczba zmontowanych sztuk wynosiła 413. Samoloty rozdzielono według okręgów: Zachodni Specjalny Okręg - 61 samoloty, Kijowski Okręg - 91 samolotów, Odeski Okręg - 22 samoloty, Charkowski Okręg - 124 samoloty. Kilka samolotów uległo w tym czasie wypadkom, a dalsze w fazie produkcji lub dostaw. Według dokumentacji 22 czerwca 1941 roku w pełni uzbrojono osiem pułków. Dodatkowe dwa pomimo wyznaczenia do przezbrojenia przed wybuchem wojny nie zdążyły otrzymać już nowych samolotów.
Po niemieckim ataku 22 czerwca 1941 roku rozpoczęła się Operacja Barbarossa. Od pierwszego dnia niemieckie naloty skierowane były na przygraniczne lotniska. Na głównym białoruskim kierunku uderzenia stacjonowały trzy pułki bombardujące. 98. Bombardujący Pułk posiadał 43 sprawne samoloty Su-2 pod dowództwem majora Iwancowa stacjonował na lotnisku w Bobrujsku. Po dwóch dniach bezczynności z polowego lotniska Mińki rozpoczęto atakowanie 2. Grupy Pancernej. Najcięższy dzień nastąpił 26 czerwca, gdzie 25 samolotów z wysokości 300 metrów bombardowało kolumny pancerne pod Słonimem. Samoloty, które nie zostały wzmocnione eskortą myśliwską stoczyły walkę z wrogimi samolotami. Udało się zestrzelić pięć Messerschmittów w źródłach radzieckich, które przypisano dwa dla starszego politruka Szaronowa, jeden dla porucznika Zasorina. Niemieckie źródła jednak podają, że samoloty zostały jedynie uszkodzone. W ten dzień utracono 14 samolotów (10 zestrzelonych, 2 rozbite, 2 uszkodzone) przy 34 lotach bojowych. Straty osobowe opiewały na 9 poległych, 1 ranny i 14 zaginionych. W następnych dniach podniesiono pułap lotów na wysokość od 1000 do 1500 metrów. Zagrożenie myśliwców przeciwnika ciągle było znaczące przez co 97. Bombardujący Pułk utracił zdolność bojową i został wycofany z frontu po wykonaniu 146 lotów bojowychCharuk A., Suchoj Su-2 w boju, [w:] Lotnictwo, Warszawa: Magnum-X Sp. z o. o., grudzień 2017 (12/2017), s. 88-89, ISSN 1732-5223 (pol.)..
7 lipca 1941 roku do Charkowa przybyli ocaleni piloci z Frontu Zachodniego. 43. Bombardujący Pułk Lotniczy wykonał 296 lotów bojowych będąc wyposażony w 20 samolotów Su-2 i 30 R-Z. Walki były skierowane przeciwko 3 Grupie Pancernej. Straty zadane wrogowi były raportowane: 118 czołgów, 1086 samochodów, 86 dział, 20 mostów. Straty własne to 30 pilotówCharuk A., Suchoj Su-2 w boju, [w:] Lotnictwo, Warszawa: Magnum-X Sp. z o. o., grudzień 2017 (12/2017), s. 89, ISSN 1732-5223 (pol.). typ?.
209. Bombardujący Pułk Lotniczy stacjonował pod Charkowem, gdzie trwały szkolenia na nowych samolotach. Z powodu rosnących strat na froncie 28 czerwca 1941 roku nastąpiła zmiana miejsca stacjonowania do Nowozybkowa dwóch kolejnych pułków - 135. i 103. Bombardującego Pułku Lotniczego. Zadaniami tych jednostek miało być wsparcie Operacji Żłobinskiej, której celem była kontrofensywa. Wyszkolenie jednostek było na odpowiednim poziomie, a część załóg miało już doświadczenia z Wojny Zimowej. Z powodu braku koordynacji lotnictwa i naziemnymi jednostkami współpraca była na niskiej skuteczności.
Duża aktywność 135. Bombardującego Pułku Lotniczego w lipcu 1941 skutkowała stratą 1/3 samolotów. 7 lipca utracono 8 samolotów przy nalocie na przeprawę na Dnieprze. Zestrzelono również samolot PS-84, w którym zginęło 19 osób i 7 rannych. Jak się okazało później samolot padł bratobójczym ostrzałem z 103. Bombardującego Pułku Lotniczego. Z powodu braku zwiadu jednostki samodzielnie organizowały próby otrzymania informacji o siłach wroga. Udało się zlokalizować wrogie myśliwce w Bobrujsku i podjęto decyzję o ataku wszystkimi sprawnymi samolotami oraz udało się zorganizować osłonę myśliwców MiG-3. Nalot okazał się nieskuteczny z powodu przechwycenia rozmów radiowych przez Luftwaffe i ewakuację samolotów na bardziej cofnięte lotniskaCharuk A., Suchoj Su-2 w boju, [w:] Lotnictwo, Warszawa: Magnum-X Sp. z o. o., grudzień 2017 (12/2017), s. 90, ISSN 1732-5223 (pol.).
10 lipca 1941 roku na stanie 103. i 135. Bombardującego Pułku Lotniczego pozostało 52 samoloty Su-2. Poległo 27 załogantów, a porucznik Płotnikow ocalał wyrzucony z zestrzelonego samolotu i spadając upadł w koronę drzewa. Dzień wcześniej zdobyte doświadczenie pozwoliło przeprowadzić udany nalot na lotnisko w Starym Bychowie pod dowództwem podpułkownika Mironienki. Zachowano ciszę radiową oraz starannie zaplanowano trasę przelotu. Dzięki temu w radzieckich raportach zniszczono 27 samolotów niemieckich, a w niemieckich jedynie zniszczono infrastrukturę lotniska. 16 lipca 1941 roku eskadra majora Pejdusa została zaatakowana przez parę Bf-109 po zbombardowaniu czołgów. Udanie zestrzelenie porucznika Łaszyna skończyło się stratą własnej maszyny, kiedy nadleciał Bf-110. Samolot Staroruzskiego pomimo znacznych uszkodzeń od myśliwców i artylerii powrócił do bazy z rannym nawigatorem Komarowem z 20 ranami.
W połowie lipca 1941 roku do walk na froncie wysłano 209. Bombardujący Pułk Lotniczy z 20 samolotami Su-2. 25 lipca 1941 roku samolot kapitana Mamina został podpalony artylerią przeciwlotniczą. Pilot chcąc zadać chociaż straty naziemne skierował go w stronę płyty lotniska z stojącymi samolotami. Okazało się, że były to porzucone samoloty radzieckie podczas odwrotu.
W Kijowskim Okręgu stacjonowały dwa pułki z samolotami Su-2. Były to 226. 227. Bombardujący Pułk Lotniczy z 62. Lotniczej Dywizji Bombardującej. Na początku konfliktu pułki były w czasie szkoleń. 28 czerwca przyszedł rozkaz rozlokowania na lotniska polowe. Bombardowano okolice Ostrogu tracąc dwa samoloty. Oba lotniska znajdywały się w zasięgu nalotów nieprzyjaciela. 29 czerwca 1941 roku 12 samolotów Su-2 zostało zaatakowanych przez myśliwce wroga w okolicy Równa. Utracono wówczas sześć samolotów pomimo początkowo udanej obrony, która została zachwiana przez rozerwanie szyku przy pomocy artylerii przeciwlotniczej. Skuteczność nalotów wymusiła rezygnację z natychmiastowego ataku na Kijów. Duże straty w bombowcach powodował brak osłony myśliwców. 6 lipca 1941 roku utracono aż 26 samolotówCharuk A., Suchoj Su-2 w boju, [w:] Lotnictwo, Warszawa: Magnum-X Sp. z o. o., grudzień 2017 (12/2017), s. 91, ISSN 1732-5223 (pol.).
Dzięki dobrej organizacji, w Okręgu Odeskim nie utracono ani jednego samolotu w wyniku bombardowania nieprzyjaciela. Pierwsze bombardowanie na tym odcinku przeprowadzono 22 czerwca przy pomocy ośmiu samolotów w okolicach Lipkanów i Dumieni. 23-24 czerwca 1941 roku przeprowadzano także naloty w okolice miejscowości Skuleni. Początkowo samoloty były używane znacznie mniej niż pozostałe maszyny na wyposażeniu jednostek. Od połowy lipca liczba lotów wzrosła. 20 lipca 1941 roku niemiecko-rumuńskie oddziały stanęły nad Dniestrem na linii Jampol-Sroki. W celu zniszczenia przeprawy wysłano 18 samolotów z czego utracono 16. 22 lipca utracono 8 samolotów, a 24 lipca sześć.
W walkach na froncie Wysokie straty do sierpnia 1941 roku uszczupliły lotnictwo ZSRR, jednak wartość jednostek używających Su-2 wzrosła dzięki nabywanemu doświadczeniu. Rozpoczęto stosowanie maskowania się chmurami, nocne naloty, walki z przewagą wroga oraz obsługa naziemna zaczęła zastępować zmarłych lub rannych nawigatorów. 30 sierpnia 1941 roku dokonano udanego nalotu w sile 12 samolotów pod dowództwem kapitana Diatłowa z 227. Bombardującego Pułku Lotniczego na bazę remontową w Białej Cerkwi. Zniszczono hangary i 10 myśliwców Bf 109. Jako wzmocnienie jednostek przybył 289. Bombardujący Pułk Lotniczy, który miał atakować przeprawy pod Krzemieńczukiem. Część pułków operujących przy froncie otrzymało jako uzupełnienie samoloty Su-2. Udało się zorganizować 43. i 97. Bombardujący Pułk Lotniczy, które utraciły pierwotne maszyny w pierwszych dniach walkCharuk A., Suchoj Su-2 w boju, [w:] Lotnictwo, Warszawa: Magnum-X Sp. z o. o., grudzień 2017 (12/2017), s. 92, ISSN 1732-5223 (pol.).
52. Bombardujący Pułk Lotniczy otrzymał pozostałe Su-2 z 266. i 227. Pułku. Zaplanowano na wrzesień przezbrojenie 189. oraz 296. Bombardującego Pułku Lotniczego. Do walk na Froncie Południowo-Zachodnim walczyły jednostki: 43., 52., 103., 135., 210. Bombardujący Pułk Lotniczy. Natomiast 97. Bombardujący Pułk Lotniczy w czasie od 1 do 28 września 1941 roku wykonał 562 loty bojowe. Celem była 1. Grupa Pancerna, która znajdowała się w rejonach Starobud-Poczep-Głuchów. Bombardowania odbywały się z wysokości 700 do 1600 metrów bez konkretnego celu. Brak rozpoznania zmniejszało skuteczność nalotów. Pod Kijowem doszło do jednej z największych porażek Armii Czerwonej. Część załóg i mechaników uniknęła okrążenia i 13 września odleciała pomimo sił wroga na terenie lotniska. W październiku po odtworzeniu Frontu Południowo-Zachodniego i nowym dostawom z fabryk posiadano 474 samoloty z czego 116 z nich to Su-2. Fabrykę następnie musiano ewakuować z powodu zbliżających się wojsk niemieckich pod Charków. Jesienią 1941 roku bombardowano w małych grupach po 6-8 samolotów z osłoną 2-3 myśliwców. Z powodu niewielkich pułapów nie używano celowników, a jedynie malowań na włazach, a przy słabym ogniu artylerii przeciwlotniczej ponawiano nalot wraz z ostrzałem z karabinów pokładowychCharuk A., Suchoj Su-2 w boju, [w:] Lotnictwo, Warszawa: Magnum-X Sp. z o. o., grudzień 2017 (12/2017), s. 93, ISSN 1732-5223 (pol.).