Protokoły mędrców Syjonu () – carski antysemicki sfałszowany tekst, opisujący rzekome plany osiągnięcia przez Żydów globalnej dominacji (teoria spiskowa). Protokoły mędrców Syjonu zostały sfabrykowane przez Matwieja Gołowinskiego, rosyjskiego współpracownika cara Mikołaja II, na zamówienie Ochrany, tajnej policji politycznej Imperium Rosyjskiego, w celu obarczenia społeczności żydowskiej odpowiedzialnością za ówczesne problemy polityczne i społeczne Rosji. W dużej części są plagiatem XIX-wiecznej nieantysemickiej satyry autorstwa Maurycego Joly’ego Rozmowy w piekle między Monteskiuszem i Machiavellim.

Encyklopedia Britannica opisuje je jako sfałszowany dokument, który służył za pretekst i uzasadnienie antysemityzmu na początku XX wieku. Historycy w Stanach Zjednoczonych i Europie od dawna się zgadzają, że jest to fałszerstwo, w 1993 roku sąd okręgowy w Moskwie wydał w tej sprawie formalne orzeczenie, stwierdzające, że Protokoły mędrców Syjonu zostały sfabrykowane, oddalając powództwo o oszczerstwo wytoczone przez ultranacjonalistyczną rosyjską organizację Pamjat, która posługiwała się nimi w swoich antysemickich publikacjach.

Protokoły mędrców Syjonu bywają przyjmowane jako prawdziwe w tych środowiskach i rejonach świata, gdzie są forsowane krytyczne opinie na temat Żydów czy Izraela, a także m.in. w Japonii, gdzie wiele osób uważa je za „podręcznik przejmowania władzy”. W obecnych konfliktach na Bliskim Wschodzie są wykorzystywane jako rzekomy „dowód żydowskiego spisku”. Dały też początek współczesnej literaturze spiskowej, jak np. „None Dare Call it Conspiracy” („Nikt nie waży się nazwać tego spiskiem”) czy „Conspirators Hierarchy: the Committee of 300” („Hierarchia konspiratorów: Komitet 300”).

Autorzy Protokołów mędrców Syjonu Tekst Protokołów skompilowali plagiatując inne teksty i zmieniając ich wydźwięk na antysemicki rosyjski ekspert od dezinformacji , który w latach 1885–1902 był szefem zagranicznych placówek Ochrany i specem od fałszowania dokumentacji oraz , który był rosyjskim współpracownikiem cara Mikołaja II i oficerem rosyjskiej tajnej policji Ochrany. Piotr Raczkowski w 1897 roku został wysłany do Francji.

Geneza tekstu Protokołów Protokoły są w znacznej części plagiatem broszury zatytułowanej Rozmowy w piekle między Machiavellim i Monteskiuszem opublikowanej przez francuskiego satyryka Maurice’a Joly’ego w 1864 roku w Brukseli. Joly był przeciwnikiem Napoleona III, a traktat jest krytyką ówczesnego ustroju Francji; w tekście w ogóle nie pojawiają się Żydzi. Z 2560 wierszy oryginału 1040 zostało splagiatowanych bez żadnej zmiany, w reszcie dokonano różnego rodzaju zmian, na przykład tekst oryginalny mówi o istniejącym wówczas we Francji porządku politycznym, a Protokoły mówią o projektowanym ustroju.

Z kolei Joly zaczerpnął znaczną część swojej broszury z popularnej powieści Eugène’a Sue Les Mystères du peuple (Ludzkie tajemnice). W dziele Sue spiskowcami byli jezuici, a Żydzi w ogóle się tam nie pojawiają. Oficjalne dokumenty mówią, że Joly został pozwany i skazany za napisanie broszury na karę więzienia.

Innym źródłem Protokołów była opublikowana w 1868 roku powieść Biarritz. Autor powieści Hermann Goedsche był niemieckim antysemitą i agentem pruskiej tajnej policji (strona 4).. Książkę opublikował pod pseudonimem Sir John Retcliffe. W rozdziale Żydowski Cmentarz w Pradze i Rada Przedstawicieli Dwunastu Plemion Izraela przedstawił tajną rabiniczną kabałę, która spotyka się na cmentarzu co 100 lat, aby przedyskutować postępy planu zdobycia władzy nad światem i zaplanować dalsze kroki. Środkiem do uzyskania władzy nad światem jest gromadzenie złota, podkopywanie autorytetu kościoła i armii. Aby przedstawić to spotkanie, zaczerpnął między innymi scenę z powieści Józef Balsamo Aleksandra Dumasa.

Książka Goedschego została przetłumaczona na rosyjski w 1872 roku, a w 1891 urywek z rozdziału zawierającego opis fikcyjnego spotkania rabinicznej „rady przedstawicieli”, łącznie ze splagiatowanymi Dialogami Joly’ego, krążył już po Rosji. Rosyjska tajna policja Ochrana uznała go za użyteczne narzędzie w swoich próbach zdyskredytowania liberalnych reformatorów i rewolucjonistów, którzy zyskiwali w owym czasie społeczne poparcie. W czasie afery Dreyfusa we Francji, w latach 1893–1895, gdy polaryzacja stosunku do Żydów w Europie osiągnęła szczyt, Dialogi zostały wydane w swojej ostatecznej postaci, która ukazała się w Rosji w 1895 roku, i począwszy od 1897 roku zaczęły być prywatnie wydawane jako Protokoły.

Raczkowski i Gołowiński plagiatując te teksty przy fabrykowaniu Protokołów usunęli nazwiska Machiavellego i Monteskiusza, w roli spiskowców obsadzili Żydów, a wszystkie odniesienia do oszukanego społeczeństwa francuskiego zastąpili odniesieniami do „gojów”.

Pierwsza publikacja Protokołów (1903) Pierwsze publiczne wydanie „Protokołów mędrców Syjonu” miało miejsce w okresie sierpień – wrzesień 1903 r. w rosyjskiej gazecie „” () wydawanej w stolicy Imperium Rosyjskiego – Petersburgu. Założycielem i wydawcą gazety był , rosyjski dziennikarz i antysemita. Paweł Kruszewan pochodził z Mołdawii i kilka miesięcy przed publikacją tekstu był organizatorem krwawego pogromu żydowskiej społeczności w Kiszyniowie, który był częścią fali pogromów Żydów przetaczających się wówczas przez Rosję.

Tekst został podzielony na dziewięć części, z których każda zawierała nagłówek „Żydowski program podboju świata” (). Wydanie Protokołów zawierało kilka znaczących różnic z późniejszymi wydaniami. Na przykład zawierało cytaty ze Starego Testamentu, które później zostały pominięte. To wydanie Protokołów nigdy nie zostało przetłumaczone na inne języki.

Pierwsza publikacja Protokołów w formie książkowej (1905) W grudniu 1905 roku w Petersburgu tekst ukazał się po raz pierwszy w formie książkowej. Autor publikacji nie jest wymieniony na okładce książki, był nim jednak najprawdopodobniej współpracownik Kruszewana . W styczniu 1906 roku ukazało się kolejne wydanie tej samej wersji tekstu, tym razem z Butmim jako autorem.

W tym samym czasie Protokoły zostały załączone do książki prawosławnego mistyka Wielkie w małym i Antychryst (). Broszury Butmiego i Kruszewana były tanimi pamfletami dla mas, wydanie Nilusa było natomiast częścią traktatu mistycznego, który był skierowany do cara. Edycja Nilusa wzbudziła uznanie rosyjskiego kościoła prawosławnego (cerkwi moskiewskiej) i była przez nią propagowana, nakazano między innymi odczytać tekst Protokołów we wszystkich cerkwiach prawosławnych w Moskwie.

Rok wydania Protokołów nie był przypadkowy. Publikacja nastąpiła po rewolucji 1905 roku. Skrajnie konserwatywny, nacjonalistyczny Związek Narodu Rosyjskiego i inne organizacje o podobnym profilu, znane jako Czarna Sotnia, razem z Ochraną zrzuciły winę za rewolucję na „międzynarodowy spisek żydowski” i rozpoczęły program szerokiego rozpowszechniania Protokołów jako propagandowego wsparcia dla fali pogromów, które przetoczyły się przez Rosję w latach 1903–1906.

Każde z wydań i ich autorzy przedstawiali odmienne i sprzeczne ze sobą wersje tego, jak zostały zdobyte „dokumenty z tajnej narady mędrców żydowskich”. Sam Nilus przedstawiał różne wersje tego, jak zdobył tekst Protokołów. Początkowo utrzymywał, że „zdobył tekst w 1901 roku i trzymał go w tajemnicy”, a Protokoły są „zapisem Pierwszego Kongresu Syjonistycznego w szwajcarskiej Bazylei”, który miał miejsce w 1897 roku. Gdy zauważono, że kongres był otwarty dla publiczności i uczestniczyło w nim wielu nie-Żydów, zaczął twierdzić, że Protokoły „były wynikiem spotkań mędrców Syjonu w latach 1902–1903”, było to jednak w sprzeczności z jego wcześniejszym twierdzeniem, że zdobył manuskrypt w 1901 roku. Poza tym tekst został już opublikowany wcześniej w 1903 roku na łamach pisma „Znamya”, a tekst Nilusa był kopią poprzedniego wydania. W odróżnieniu od Nilusa, Butmi twierdził, że tekst Protokołów „został wykradziony z tajnych archiwów Centralnej Kancelarii Syjonu”, nie przywoływał więc opowieści o kongresie w Bazylei.

thumb|250px|Książka Siergieja Nilusa z 1912 zawierająca tekst Protokołów

To właśnie edycja Nilusa stała się podstawą tłumaczeń tekstu na inne języki. Tłumacze dodawali odmienne legendy dotyczące pochodzenia tekstu. Niemiecki antysemita Theodor Fritsch twierdził, że wydanie „zostało wykradzione z domu żydowskiego przez rosyjską policję”. Amerykańska pisarka Lesley Fry twierdziła natomiast, że Protokoły „są autorstwa niejakiego Aszera Ginsberga, który pisał pod pseudonimem Achad Ha-am”.

Wzrost zainteresowania tekstem po rewolucji bolszewickiej Po rewolucji bolszewickiej z 1917 roku rozmaite zwalczające się frakcje wykorzystywały Protokoły, aby wzbudzać nienawiść i przemoc skierowaną przeciwko Żydom. Pomysł, że ruch bolszewicki był spiskiem żydowskim zmierzającym do światowej dominacji, wywołał na świecie zainteresowanie Protokołami. W samym 1920 roku w Anglii ukazało się pięć wydań. W tym samym roku Henry Ford opłacił wydrukowanie 500 tys. egzemplarzy i do 1927 roku opublikował w gazecie „The Dearborn Independent” serię antysemickich artykułów.

W 1920 roku historia Protokołów została prześledzona aż do dzieła Goedschego i Joly’ego przez Luciena Wolfa, a następnie opublikowana w Londynie w sierpniu 1921 roku. Historia Protokołów została podobnie wyłożona w serii artykułów w „The Times” przez jego konstantynopolitańskiego reportera Philipa Grave’a, który zaczerpnął informacje z pracy Wolfa. W tym samym roku ukazała się cała książka dokumentująca oszustwo, opublikowana w Nowym Jorku przez Hermana Bernsteina. Pomimo szerokiej akcji demaskatorskiej Protokoły w dalszym ciągu są traktowane przez antysemitów jako ważne świadectwo.

Niektórzy naukowcy porównują Protokoły do Nauczania Alta Vendita, znalezionego jakoby przez włoską tajną policję i potwierdzonego przez kilku papieży. Natura planów w obu dokumentach jest podobna, choć Protokoły są bardziej szczegółowe, jeśli chodzi o projekt zastąpienia papieża jako głowy Kościoła katolickiego.

Inna fałszywa teoria popularna niegdyś w środowisku naukowym była taka, że Protokoły zostały napisane przez jakąś uboczną gałąź loży masońskiej (z których wiele posługiwało się wtedy nazwą Syjon), jako rodzaj fantazji na temat kontrolowania biegu rzeczy.

Dowody dyskwalifikują tezę, że dokument został napisany przez Żydów. Przykładem jest na poły mesjanistyczna idea, która pojawia się stale w tekście, ustanowienia „Króla Żydów”. To nigdy nie był żydowski termin i odnosił się wyłącznie do ukrzyżowania Jezusa.

Protokoły mędrców Syjonu a nazizm