Andrzej Marian Olechowski (ur. 9 września 1947 w Krakowie, zm. 25 kwietnia 2026 w Warszawie) – polski ekonomista, polityk, urzędnik państwowy i nauczyciel akademicki, doktor nauk ekonomicznych.
W latach 1991–1992 podsekretarz stanu w Ministerstwie Współpracy Gospodarczej z Zagranicą, w 1992 minister finansów w rządzie Jana Olszewskiego, w latach 1993–1995 minister spraw zagranicznych w rządzie Waldemara Pawlaka. Lider Bezpartyjnego Bloku Wspierania Reform, współzałożyciel Platformy Obywatelskiej, wraz z Maciejem Płażyńskim i Donaldem Tuskiem. Kandydat na urząd prezydenta RP w 2000 i 2010.
Życiorys Wykształcenie i działalność do 1989 thumb|Andrzej Olechowski, Bronisław Geremek, Włodzimierz Cimoszewicz i Lech Wałęsa W młodości był kierownikiem artystycznym zespołu Trzy Korony, dziennikarzem radiowym i prezenterem muzycznym Programu III Polskiego Radia.
Został absolwentem XXVII Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Czackiego w Warszawie. W 1973 ukończył studia ekonomiczne w Szkole Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie, w 1979 uzyskał stopień doktora nauk ekonomicznych na podstawie rozprawy Niestabilność eksportu i jej rozmiary – badanie dla krajów europejskich w latach 1960–1974.
W 1973 rozpoczął pracę w sekretariacie Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD) w Genewie. W latach 1978–1982 kierował Zakładem Analiz i Prognoz w Instytucie Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego. W latach 1982–1984 ponownie pracował w UNCTAD, zaś w latach 1985–1987 był pracownikiem Banku Światowego. W okresie pracy w instytucjach międzynarodowych współpracował z wywiadem (Departament I MSW). Był kontaktem operacyjnym Gromosława Czempińskiego, a używał pseudonimów Tener i Must.
Po powrocie do Polski w 1987 objął funkcję doradcy prezesa Narodowego Banku Polskiego, a rok później został dyrektorem Biura ds. Współpracy z Bankiem Światowym w NBP. Od 1988 do 1989 był dyrektorem departamentu w Ministerstwie Współpracy Gospodarczej z Zagranicą. W 1989 brał udział w obradach Okrągłego Stołu po stronie rządowej, był członkiem zespołu ds. gospodarki i polityki społecznej. W listopadzie 1989 objął funkcję pierwszego zastępcy prezesa Narodowego Banku Polskiego.
Działalność polityczna w III RP Od 1 lutego 1991 do 28 lutego 1992 był podsekretarzem stanu w Ministerstwie Współpracy Gospodarczej z Zagranicą. 28 lutego 1992 został mianowany ministrem finansów w rządzie Jana Olszewskiego, mając poparcie Lecha Wałęsy. 7 maja 1992 złożył dymisję, która została przyjęta przez Sejm 4 czerwca 1992, tuż przed udzieleniem całemu gabinetowi wotum nieufności. Jego nazwisko znalazło się na powstałej w tym czasie tzw. liście Macierewicza. Po wprowadzeniu oświadczeń lustracyjnych polityk (jako kandydat na prezydenta w 2000 i 2010) potwierdzał w nich, że współpracował z wywiadem gospodarczym PRL.
Po odejściu z rządu pełnił funkcję doradcy prezydenta ds. ekonomicznych. W 1993 stanął na czele – tworzonego z inicjatywy prezydenta Lecha Wałęsy – Bezpartyjnego Bloku Wspierania Reform i został kandydatem tego ugrupowania na premiera. Sam nie startował w wyborach parlamentarnych w 1993, po których BBWR znalazł się w opozycji do koalicji SLD-PSL. Andrzej Olechowski w październiku 1993 został członkiem rządu Waldemara Pawlaka jako minister spraw zagranicznych; umożliwiały to przepisy Małej Konstytucji z 1992, gwarantujące prezydentowi wpływ na obsadę tzw. resortów prezydenckich (w tym MSZ). 27 października 1994 złożył dymisję, co było efektem ujawnienia przez ministra sprawiedliwości Włodzimierza Cimoszewicza w ramach prowadzonej przez niego akcji „czyste ręce” listy urzędników państwowych zasiadających w radach nadzorczych spółek (Andrzej Olechowski pełnił jednocześnie funkcję przewodniczącego rady nadzorczej Banku Handlowego). Rezygnacja nie została przyjęta, ponowił ją 13 stycznia 1995, jednak funkcję pełnił do końca urzędowania rządu Waldemara Pawlaka, tj. do początku marca 1995.
W tym samym czasie zakończył współpracę z BBWR, w kwietniu 1995 razem z Czesławem Bieleckim współtworzył Ruch Stu. Został przewodniczącym rady politycznej tego ugrupowania, ze wszystkich funkcji w tej partii zrezygnował w 1997 w związku z akcesem Ruchu Stu do AWS i brakiem współpracy z SKL. W kampanii przed wyborami parlamentarnymi w tymże roku poparł Unię Wolności. Od 1994 do 1998 był przewodniczącym rady gminy Warszawa-Wilanów.
W 2000 powrócił do działalności politycznej. Jako kandydat niezależny wystartował w wyborach prezydenckich. W pierwszej turze zajął 2. miejsce z poparciem 17,3% wyborców (3 044 141 głosów)Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 9 października 2000 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 8 października 2000 r. ().. Przegrał z Aleksandrem Kwaśniewskim, który uzyskał już w pierwszej turze reelekcję.
Po wyborach pojawiły się propozycje stworzenia wokół jego osoby nowego centroprawicowego ugrupowania liberalnego z udziałem m.in. Unii Wolności. Ostatecznie w styczniu 2001 utworzono ruch polityczny pod nazwą Platforma Obywatelska, na czele którego obok Andrzeja Olechowskiego stanęli Maciej Płażyński z AWS i Donald Tusk z UW. Sam nie zdecydował się na start w wyborach parlamentarnych w 2001. 27 października 2002 wziął udział z ramienia PO w wyborach na stanowisko prezydenta Warszawy. Uzyskał 13,47% głosów, został wyprzedzony przez Lecha Kaczyńskiego (PiS) i Marka Balickiego (SLD-UP), nie wchodząc w konsekwencji do drugiej tury. W 2004 został przewodniczącym rady programowej PO, później krytykował postawę Jana Rokity odnośnie do traktatu nicejskiego. W maju 2007 z jego inicjatywy odbyła się konferencja na Uniwersytecie Warszawskim poświęcona europejskim standardom demokratycznym.
W lipcu 2009 ogłosił decyzję o wystąpieniu z Platformy Obywatelskiej. W tym samym roku został przewodniczącym rady programowej Stronnictwa Demokratycznego, nie przystępując jednak formalnie do tej partii. W grudniu 2009 zadeklarował zamiar startu w wyborach prezydenckich w 2010 jako kandydat niezależny. Poparcie dla niego zapowiedzieli m.in. działacze SD. 10 maja 2010 został zarejestrowany jako kandydat przez PKW. W pierwszej turze uzyskał 242 439 głosów (1,44%), zajmując 6. miejsce spośród 10 kandydatówObwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 21 czerwca 2010 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 20 czerwca 2010 r. ().. Przed drugą turą głosowania oficjalnie poparł kandydaturę Bronisława Komorowskiego. Przed wyborami parlamentarnymi w 2011 zadeklarował oddanie głosu na PO, a w 2015 na Nowoczesną.
Działalność gospodarcza i społeczna w III RP mały|Andrzej Olechowski w czasie wizyty na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (2010) Obejmował różne stanowiska w radach nadzorczych spółek Skarbu Państwa i przedsiębiorstwach prywatnych, m.in. ABB Polska, PKN Orlen i PLL LOT. Był współzałożycielem Banku Inicjatyw Gospodarczych, współpracował z Business Centre Club. W latach 1991–1996, 1998–2000 oraz 2012–2021 sprawował funkcję przewodniczącego rady nadzorczej Banku Handlowego w Warszawie, otrzymał tytuł honorowego przewodniczącego tego gremium. Pełnił też różne funkcje w gremiach doradczych firm zagranicznych (m.in. Textron i Creditanstalt).
Zasiadał we władzach Międzynarodowego Centrum Rozwoju Demokracji, Instytutu Studiów Wschodnich, Klubu Wschodniego, Fundacji im. Stefana Batorego, Instytutu Spraw Publicznych czy Komisji Trójstronnej, w której był przewodniczącym polskiej grupy. Był członkiem rady Fundacji Służby Rzeczypospolitej. Zasiadał w radzie Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie oraz radzie patronackiej PZPN.
Brał udział w spotkaniach Grupy Bilderberg. Był tutorem Collegium Invisibile. Wykładał m.in. na Uniwersytecie Jagiellońskim, Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie oraz Collegium Civitas. Był autorem publikacji z zakresu gospodarki i polityki zagranicznej. Swoje prywatne zbiory dokumentów przekazał do Archiwum Akt Nowych.
Życie prywatne Syn Tadeusza i Barbary. Był żonaty z Ireną. Miał dwóch synów: Marcina i Jacka.
Został pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu w Wilanowie. Uroczystościom pogrzebowym towarzyszyła honorowa asysta wojskowa.
Wyniki wyborcze +Wybory KomitetOrganWynik2000KW Kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja OlechowskiegoPrezydent Rzeczypospolitej Polskiej 3 044 141 (17,30%) 2002Platforma ObywatelskaPrezydent m.st. Warszawy 72 282 (13,47%) 2010KW Kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja OlechowskiegoPrezydent Rzeczypospolitej Polskiej 242 439 (1,44%) Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 21 czerwca 2010 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 20 czerwca 2010 r. ().
Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2011)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 maja 2011 r. o nadaniu orderów (). Nagroda Kisiela (2000) „Człowiek Roku” przyznawany przez tygodnik „Wprost” (2000) Diamentowy Laur Umiejętności i Kompetencji Nagroda Wiktora (1995)
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Szkoły Głównej Handlowej Kategoria:Absolwenci XXVII Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Czackiego w Warszawie Kategoria:Członkowie Collegium Invisibile Kategoria:Członkowie organów Narodowego Banku Polskiego Kategoria:Działacze Polskiego Związku Piłki Nożnej Kategoria:Kandydaci na urząd Prezydenta RP w 2000 roku Kategoria:Kandydaci na urząd Prezydenta RP w 2010 roku Kategoria:Laureaci Nagrody Kisiela Kategoria:Laureaci nagrody Wiktory Kategoria:Ludzie roku tygodnika Wprost Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Bankiem Światowym Kategoria:Ministrowie finansów III Rzeczypospolitej Kategoria:Ministrowie spraw zagranicznych III Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Politycy Bezpartyjnego Bloku Wspierania Reform Kategoria:Politycy Platformy Obywatelskiej Kategoria:Politycy Ruchu Stu Kategoria:Politycy Stronnictwa Demokratycznego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy bankierzy Kategoria:Polscy dziennikarze kulturalni Kategoria:Polscy ekonomiści Kategoria:Radni Warszawy Kategoria:Redaktorzy PR3 Kategoria:Tajni współpracownicy Służby Bezpieczeństwa PRL Kategoria:Uczestnicy Okrągłego Stołu (strona partyjno-rządowa) Kategoria:Urzędnicy ministerstw Polski Ludowej Kategoria:Wiceministrowie współpracy gospodarczej z zagranicą III Rzeczypospolitej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu w Wilanowie Kategoria:Urodzeni w 1947 Kategoria:Zmarli w 2026