U-48 – niemiecki, oceaniczny jednokadłubowy okręt podwodny typu VIIB o wyporności 857 ton w zanurzeniu, zwodowany 8 marca 1939 roku w stoczni Germania w Kilonii. Okręt o zasięgu 8700 mil morskich na powierzchni przy prędkości 10 węzłów wyposażony był w cztery wyrzutnie torpedowe kalibru 533 mm na dziobie i jedną tej samej średnicy na rufie. Uzbrojenie jednostki uzupełniało jedno działo kalibru 88 mm oraz działko przeciwlotnicze kalibru 20 mm. Okręt mógł przenosić 14 torped G7a i G7e lub 39 wystrzeliwanych z wyrzutni torpedowych min TMA oraz TMB.
U-48 został przyjęty do służby w Kriegsmarine 22 kwietnia 1939 roku i podczas II wojny światowej przeprowadził 12 patroli operacyjnych. Pod dowództwem kolejno Herberta Schultze, Hansa Rösinga i Heinricha Bleichrodta został najskuteczniejszym okrętem podwodnym tego konfliktu – pod względem tonażu i liczby zatopionych jednostek – zatapiając 52 jednostki o łącznym tonażu ponad 300 000 ton. Po zakończeniu dwunastego patrolu U-48 został skierowany do prowadzenia działalności szkoleniowej na Bałtyku, którą prowadził do wycofania ze służby w październiku 1943 roku. 3 maja 1945 roku został samozatopiony w Neustadt.
Budowa i konstrukcja U-48 należał do pierwszej grupy typu VIIB, należącego drugiej generacji okrętów podwodnych serii VIIMöller, Brack: The Encyclopedia of U-Boats, s. 69.. Okręt został zaplanowany do budowy w ramach „Programu Zastępowania” z 1935 roku, w trzeciej serii okrętów tego programu (jednostki U-45 do U-48), które miały być oddane do użytku do 1 października 1938 rokuEberhard Rőssler: The U-Boat, s. 102-110.. W wyniku rewizji tego programu z lipca 1935 roku, program budowy uległ zmianie i zakładał budowę jednostek U-45 do U-49 w okresie między 1 kwietnia 1937 roku a 1 kwietnia 1939 roku. Ostatecznie stępkę pod jednostkę położono 5 marca 1938 roku w stoczni Germaniawerft w Kilonii, a zwodowano ją 5 marca 1939 roku. left|thumb|Wnętrze przedziału numer 5, z dwoma silnikami GW F46 o mocy 1600 KM. Zastosowanie turbodoładowania pozwoliło na zwiększenie sprawności o 20%, względem silników zastosowanych w jednostkach typu VIIA left|thumb|Typowy dla pierwszej grupy jednostek typu VIIB mały kiosk z niewielkim balkonem na szczycie Zestawienie zatopionych jednostekNazwa jednostkiData zatopieniaTonażRoyal Sceptre5.09.19394853Winkleigh8.09.19395055Firby11.09.19394869Emile Miguet12.10.193914 115Heronspool12.10.19395202Louisiane13.10.19396903Sneaton14.10.19393677Clan Chisholm17.10.19397256Gustaf E. Reuter26.11.19396336Brandon8.12.19396668Germaine15.12.19395217Burgerdijk10.02.19406853Sultan Star14.02.194012 306Den Haag15.02.19408971Wilja17.02.19403392Stancor6.06.1940798FRAs Massey6.06.19404212Violando N Goulandris11.06.19402375Tudor19.06.19406607Baron Loudoun19.06.19403164British Monarch19.06.19405661Moerdrecht20.06.19407493Hedrun16.08.19402325Ville de Gand19.08.19407590La Brea24.08.19406666Empire Merlin25.08.19405763Athelcrest25.08.19406825Alexandros15.09.19404343HMS „Dundee”15.09.19401060Empire Volunteer15.09.19405319Kenordoc15.09.19401780City of Benares18.09.194011 081Marina18.09.19405088Magdalena18.09.19403118Blairangus21.09.19404409Brandanger11.10.19404624Port Gisborne11.10.19408390Davanger12.10.19407102Languedoc17.10.19409512Scoresby17.10.19403843Sandend18.10.19403612Shirak20.10.19406023Nicolaos Angelos1.02.19414351Nailsea Lass24.02.19414289Germanic29.03.19415352Limbourg29.03.19412483Eastlea29.03.19414267Hylton29.03.19415197Beaverdale2.04.19419957Wellfield5.06.19416054Tregathen6.06.19415201Pendrecht8.06.194110 746Empire Dew12.06.19417005Łącznie 52 jednostki307 934Zobacz detaliczne zestawienie na osobnej stronie...
U-48 był jednokadłubowym średniej wielkości okrętem oceanicznym o konstrukcji spawanejUlrich Gabler: Submarine design, s. 12. Wypierał 753 tony na powierzchni i 857 w zanurzeniu, przy długości 64,5 metra, szerokości 5,8 metra i zanurzeniu 4,4 metraEberhard Rőssler: The U-Boat, s. 335.. Na powierzchni napędzany był dwoma sześciocylindrowymi, czterosuwowymi silnikami Diesla Krupp–Germaniawerft F46 z super doładowaniem o łącznej mocy 3200 koni mechanicznych. Spaliny z dwóch silników mieszane były ze słoną wodą i systemem rur wydalane do morza, w celu minimalizacji smugi dymu w powietrzuClay Blair: Hitler's U-Boat War, s. 62-64.. Napęd pod wodą natomiast zapewniały dwa generatory elektryczne GU460/8-276 o mocy 560 kW (375 KM każdy), z których każdy był zasilany energią z 62 ogniw kwasowo-ołowiowych (124 ogółem). Napędzane w ten sposób dwa wały z dwiema śrubami zapewniały maksymalną prędkość okrętu 17,2 węzła na powierzchni. Wały okrętu przechodziły przez rdzenie generatorów elektrycznych napędzając je w celu wytwarzania energii elektrycznej, umożliwiając w ten sposób ładowanie akumulatorów. W położeniu podwodnym okrętu, generatory czerpały zgromadzoną wcześniej energię z akumulatorów, i pracując jako silniki elektryczne, napędzały wały wraz ze śrubami. W celu zaoszczędzenia paliwa i zwiększeniu zasięgu, energia produkowana przez napędzany silnikiem Diesla jeden generator, mogła zostać przekierowana do drugiego generatora, napędzając go w celu pracy jako silnik elektryczny. Przy tym układzie, możliwa do osiągnięcia prędkość na powierzchni, nie przekraczała 6 węzłów. Wykorzystując obydwa generatory do pracy w charakterze silników elektrycznych, U-48 mógł płynąć pod wodą z prędkością nie większą niż 8 węzłów.
Przedłużenie okrętu o 2 metry względem jednostek poprzedzającego typu VIIA oraz zwiększenie pojemności zewnętrznych zbiorników „saddle tanks”, zwiększyło wyporność na powierzchni o 120 m³ (120 ton), wyporność standardowa wzrosła jednak jedynie z 500 to 517 ton, co miało ogromne znaczenie w świetle niemiecko-brytyjskiego układu morskiego z 1935 roku. Zapewniło jednak U-48 wzrost zasięgu nawodnego aż o ponad 2000 mil morskich. 108 ton paliwa, w które U-48 mógł zostać zaopatrzony, zapewniało mu zasięg na powierzchni wynoszący 6500 mil morskich przy prędkości 12 węzłów, zespół zaś akumulatorów elektrycznych pozwalał na przepłynięcie pod wodą 90 mil przy prędkości 4 węzłów.
Okręt wyposażony był w 4 wewnętrzne wyrzutnie torpedowe kalibru 533 milimetry na dziobie oraz jedną wyrzutnię umieszczoną na rufie. Standardowym wyposażeniem w tym zakresie było 14 torped G7a i nie pozostawiających gazowego śladu elektrycznych torped G7eClay Blair: Hitler's U-Boat War, s. 58-59.. Torpedy z napędem spalinowym wyposażone były w zapalnik który mógł być przełączony na detonację kontaktową lub magnetyczną, torpedy elektryczne zaś mogły być eksplodowane wyłącznie magnetycznie. Uzbrojenie okrętu uzupełniało działo kalibru 88 mm SK C/35 oraz działko przeciwlotnicze kalibru 20 mm. Zamiennie z torpedami, zabrać też mógł 39 min TMA lub TMB.
Podstawowymi sensorami U-48 był sonar Gruppenhorchgerät (GHG) oraz dwa stalowe peryskopy umieszczone w przechodzącej pionowo przez kiosk studzience. Niewielki kiosk o wysokości nieco ponad 2 metrów mieścił także wyposażenie niezbędne do wystrzeliwania torped, w tym przede wszystkim analogowy komputer torpedowy, urządzenie odwzorowujące wskazania żyrokompasu oraz peryskop bojowyU47: General Features, [on line].. Warunki socjalne na okręcie były bardzo prymitywne – jednostka wyposażona była w dwie muszle klozetowe, każda w ubikacji wielkości budki telefonicznej. Jedna umieszczona była na sterburcie na przedzie przedziału oficerskiego, druga zaś na rufie; ta jednak służyła najczęściej jako dodatkowa przestrzeń magazynowa dla żywności, toteż podczas rejsów 44 osoby załogi korzystały z jedynej toalety w przedziale oficerskim. Obok limitu przestrzeni magazynowej, ograniczone były również zapasy słodkiej wody, nikt więc nie miał pozwolenia na korzystanie z niej do mycia ciała, załoga zachęcana też była do niegolenia się. Tworzący się w związku z tym odór pod pokładem, maskowany był przy pomocy słodkich płynnych odświeżaczy powietrza.
W odróżnieniu od jednostek typu VIIA, U-48 otrzymał dwa stery kierunku na rufie w miejsce pojedynczego, co pozwoliło również na wyeliminowanie dużego mankamentu poprzedników przez umieszczenie rufowej wyrzutni torpedowej wewnątrz kadłuba sztywnego. Torpedy mogły być dzięki temu wystrzeliwane między płaszczyznami sterowymi, co ułatwiło także zwiększenie ładunku torped z 11 do 14 pocisków. Turbodoładowanie zwiększyło natomiast o 20% sprawność dieslowskiego napędu spalinowego.
Służba operacyjna U-48 został przyjęty do służby w Kriegsmarine 22 kwietnia tego samego roku. Pierwszym dowódcą jednostki został Herbert Schultze – pod jego dowództwem okręt wszedł w skład U-Flotylli „Wegener”, która w styczniu 1940 roku zmieniła nazwę na 7. Flotylla „Wegener”. 1 września 1939 roku U-48 znajdował się w składzie flotylli pod dowództwem korvettenkapitäna Ernsta Sobe, którą obok okrętu Schultze'a tworzyły dowodzony przez Alexandra Gelhaara U-45, U-46 (Herbert Sohler), U-47 (Günther Prien), U-51 (Dietrich Knorr), U-52 (Wolfgang Barten), U-53 (Ernst Heinicke), U-54 (Georg Michel) oraz zamówiony wcześniej dla Turcji U-A, który 1 października 1939 roku został objęty przez Franz Kurowski: U-48 The Most Successful U-Boat, s. 163.. Operacyjnie okręt podlegał bezpośrednio Führerowi der Unterseeboote (FdU) Karlowi Dönitzowi, którego stanowisko zostało 19 września 1939 roku zmienione na (BdU), oraz jego sztabowi – w tym przede wszystkim Eberhardowi Godtowi.
Wojenne patrole operacyjne 19 sierpnia 1939 roku U-48 był jednym z 49 operacyjnych U-Bootów, które przed wybuchem drugiej wojny światowej, zostały wysłane na pozycje wyczekiwania na różnych akwenach – jedną z 18 jednostek podwodnych, które zostały wysłane na AtlantykFranz Kurowski: U-48 The Most Successful U-Boat, s. 5-6.. Okręty 7. Flotylli w składzie U-45, U-46, U-47, U-48, U-52 i U-53, tworzyć miały drugą – dalej na zachód wysuniętą – linię dozoru, będącą częścią pierścienia otaczającego Wielką Brytanię, i operować miały w pasie rozciągającym się półkolem od Islandii po Zatoką Biskajską, przy czym U-48 otrzymał swój sektor operacyjny na zachód od tej ostatniejFranz Kurowski: U-48 The Most Successful U-Boat, s. 7-8.Kenneth Wynn: U-Boat Operations, s. 35 p. 1.. Z rozkazu Adolfa Hitlera, początkowa ofensywa niemieckich okrętów podwodnych skupić się miała przede wszystkim na zwalczaniu żeglugi handlowejClay Blair: Hitler's U-Boat War. T. 1, s. 64-69.. U-Booty nie powinny prowadzić skoordynowanych ataków na jednostki wojenne, na tym etapie wojny Hitler nie chciał bowiem w jeszcze większym stopniu antagonizować aliantów, przez ataki na prestiżowe flagowe jednostki floty wojennej, jak pancerniki. Również przyczyn politycznych, U-Booty miały ściśle przestrzegać artykułu 22 traktatu londyńskiego z 1930 roku zwanego „1930 Submarine Protocol” (protokołem okrętów podwodnych), do którego Niemcy przystąpiły w 1936 roku na mocy niemiecko-brytyjskiego układu morskiego.
1 września 1939 roku po południu, U-48 odebrał wiadomość od Führera der Unterseeboote (FdU) o treści Rozpoczęcie działań wojennych przeciwko Polsce. Okręt nie napotkał jednak żadnych jednostek pod polską banderą, zaś 3 września o godzinie 12:30 w U-48 odebrano kolejną wiadomość z FdU stanie wojny z Wielką Brytanią, pięć i pół godziny później zaś z Francją. Wkrótce po otrzymaniu wiadomości o wybuchu wojny z Wielką Brytanią, posiadający w tym czasie stopień kommodore Karl Dönitz (FdU) wysłał do swoich okrętów w morzu kolejną wiadomość, nakazującą im atakować brytyjską żeglugę bez czekania na atak przeciwnika, jednak podejmowanie ataku na francuskie jednostki cywilne było w tym czasie dopuszczalne jedynie w celu samoobrony. Wszystkie restrykcje nałożone na działania U-Bootów, związane były z przyjęta przez Hitlera strategią izolowania niemieckiej kampanii wojennej w Polsce, a jeśli nie byłoby to możliwe, kanclerz III Rzeszy miał nadzieję szybko zakończyć wojnę w Polsce i zawrzeć pokój na ZachodziePeter Padfield: War Beneath The Sea, s. 52-56.. Nie chciał więc wzbudzać prawdziwej wrogości względem Niemiec w Zjednoczonym Królestwie.
I patrol wojenny