ἀμφί ()
amphí
przyimek (1.1) wokół, dokoła, po obu stronach, przy, w pobliżuHenry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, red. Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie, hasło „ἀμφί”, Scaife ATLAS, Perseus Digital Library (1.2) o, co do, w sprawie, dla, ze względu na (1.3) około, mniej więcej o czasie lub liczbie przysłówek (2.1) wokół, dokoła, z obu lub wszystkich stronD.B. Monro, A Grammar of the Homeric Dialect, § 181–184, Dickinson College Commentaries
(1.1) ἀμφὶ δέ μιν φᾶρος καλὸν βάλον ἠδὲ χιτῶνα → zaś otuliły go pięknym płaszczem oraz chitonemHomer, Ἰλιάς 24.588, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.1) ὄτοβον ἁρμάτων ἀμφὶ πόλιν κλύω → słyszę łoskot rydwanów wokół miastaAjschylos, Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας 151, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.1) στήσομεν ἄρ᾽ ἀμφὶ βωμόν, ὦ πάτερ, χορούς; → urządzimy więc tańce wokół ołtarza, ojcze?Eurypides, Ἰφιγένεια ἡ ἐν Αὐλίδι 676, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.2) ἀμφʼ Ἄρεος φιλότητος εὐστεφάνου τʼ Ἀφροδίτης → o miłości Aresa i pięknie uwieńczonej AfrodytyHomer, Ὀδύσσεια 8.267, Scaife ATLAS, Perseus Digital Library (1.2) ἀμφʼ Ἑλένῃ καὶ κτήμασι πᾶσι μάχεσθαι → walczyć o Helenę i cały dobytekHomer, Ἰλιάς 3.70, Scaife ATLAS, Perseus Digital Library (1.2) εἰπὼν ἀμφʼ Ὀδυσῆϊ → powiedziawszy o OdyseuszuHomer, Ὀδύσσεια 14.364, Scaife ATLAS, Perseus Digital Library (1.3) ἱππικὸν δὲ μόνος οὗτος εἶχεν, ἀμφὶ τετταράκοντα ἱππέας → tylko on miał kawalerię, około czterdziestu jeźdźcówKsenofont, Κύρου Ἀνάβασις 6.2.16, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.3) ὡς δὲ ἀμφὶ μέσας νύκτας ἐκράτησεν αὖθις τῶν παρόδων → gdy zaś około północy ponownie opanował przejściaArrian, Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις 2.8.2, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.3) καὶ ἀπέθανον μὲν αὐτῶν ἀμφὶ τοὺς διακοσίους → i zginęło z nich około dwustuArrian, Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις 4.26.4, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (2.1) ἐν δὲ κρήνη νάει, ἀμφὶ δὲ λειμών → tam zaś źródło płynie, a wokół łąkaHomer, Ὀδύσσεια 6.292, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (2.1) ἀμφὶ μάλα φράζεσθε, φίλοι → przyjaciele, rozważcie to ze wszystkich stronHomer, Ἰλιάς 18.254, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (2.1) ὄχθαι δ᾽ ἀμφὶ περί μεγάλ᾽ ἴαχον → brzegi zaś zewsząd wokół głośno rozbrzmiewałyHomer, Ἰλιάς 21.10, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
(1.1-1.3) jako przyimek łączy się z dopełniaczem, celownikiem lub biernikiem; zakres i częstość poszczególnych konstrukcji zależą od okresu, dialektu i kontekstu (1.1) w znaczeniu przestrzennym występuje z dopełniaczem, celownikiem lub biernikiem; u Homera biernik jest szczególnie związany z ruchem lub rozciągłością w przestrzeni (1.2) ἀμφ᾽ Ἑλένῃ μάχεσθαι („walczyć o Helenę”); εἰπὼν ἀμφ᾽ Ὀδυσῆϊ („powiedziawszy o Odyseuszu”) (1.3) z biernikiem; np. ἀμφὶ τετταράκοντα ἱππέας („około czterdziestu jeźdźców”), ἀμφὶ μέσας νύκτας („około północy”) (1.1) οἱ ἀμφί + biernik — osoba wymieniona po ἀμφί wraz z jej otoczeniem, towarzyszami lub zwolennikami; w prozie attyckiej także dana osoba lub jej szkoła, np. οἱ ἀμφὶ Πρωταγόραν („Protagoras i jego szkoła”, „szkoła Protagorasa”) (1.2) τὰ ἀμφί + biernik — „sprawy dotyczące…” (1.2) ἀμφί τι ἔχειν lub εἶναι ἀμφί τι — „zajmować się czymś”
związane etymologicznie z ἄμφω („oba”, „oboje”)
głównie w poezji i prozie jońskiej; w późniejszej grece w dużej mierze zastępowane przez περί