Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў

Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў (, сяло , Паўночна-Каўказскі край, РСФСР — , Масква) — савецкі і расійскі дзяржаўны, палітычны і грамадскі дзеяч.

Апошні генеральны сакратар ЦК КПСС. Апошні Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР, затым першы . Першы і адзіны ў гісторыі Прэзідэнт СССР.

Заснавальнік . З 1993 года сузаснавальнік ЗАТ «Новая Ежедневная Газета» (гл. «»). Член рэдакцыйнага савета з 1993 года.

Мае , найбольш вядомая з якіх — Нобелеўская прэмія міру 1990 года. Уваходзіць у спіс 100 самых вывучаных асоб у гісторыі.

У перыяд дзейнасці Гарбачова на пасадзе кіраўніка дзяржавы і кіраўніка КПСС у Савецкім Саюзе адбыліся вельмі сур’ёзныя змены, якія паўплывалі на ўвесь свет і сталі следствам наступных падзей: Маштабная спроба рэфармавання савецкай сістэмы («Перабудова»). Увядзенне ў СССР палітыкі галоснасці, свабоды слова і , дэмакратычных выбараў, рэфармавання сацыялістычнай эканомікі ў кірунку рыначнай мадэлі гаспадаркі (Канцэпцыя эканамічных рэформаў 1987 г. прадугледжвала ўваходжанне ў рыначныя адносіны ў аддаленай будучыні)Хусаинов Р. В. Перестройка Горбачева, Лекции по истории/Россия и мир XX век. Заканчэнне Халоднай вайны. Вывад савецкіх войскаў з Афганістана (1989). Адмова ад дзяржаўнага статусу камуністычнай ідэалогіі і праследавання іншадумцаў. Распад СССР і Варшаўскага блока ў выніку пераходу СССР і сацыялістычных краін Усходняй Еўропы да рыначнай эканомікі і дэмакратыі.

Біяграфія

Раннія гады Нарадзіўся 2 сакавіка 1931 ў сяле раёна Стаўрапольскага краю (тады Паўночна-Каўказскі край), у сялянскай сям’і. Бацька — Гарбачоў Сяргей Андрэевіч (1909—1976), рускі. Маці — Гапкала Марыя Панцялееўна (1911—1993), украінка.

Абодва дзеда М. С. Гарбачова ў 1930-я гады былі рэпрэсаваныя. Дзед па бацьку, Андрэй Майсеевіч Гарбачоў (1890—1962), селянін-; за невыкананне плана сяўбы ў 1934 адпраўлены ў ссылку ў Іркуцкую вобласць, праз два гады вызвалены, вярнуўся на радзіму і ўступіў у калгас, дзе працаваў да канца жыцця. Дзед па маці, Панцялей Яфімавіч Гапкала (1894—1953), паходзіў з сялян Чарнігаўскай губерні, быў старэйшым з пяці дзяцей, у 13 гадоў страціў бацьку, пазней перасяліўся ў Стаўраполле. Стаў старшынёй калгаса, у 1937 годзе быў арыштаваны па абвінавачванні ў трацкізме. Знаходзячыся пад следствам, правёў у турме 14 месяцаў, вынес катаванні і здзекі. Ад расстрэлу Панцялея Яфімавіча выратавала змена «», лютаўскі пленум 1938 года, прысвечаны «барацьбе з перагібамі». У выніку ў верасні 1938 года начальнік Краснагвардзейскага раёна застрэліўся, а Панцялей Яфімавіч быў апраўданы і вызвалены. Ужо пасля адстаўкі і крушэння СССР Міхаіл Гарбачоў заяўляў, што аповяды дзеда паслужылі адным з фактараў, схіліўшых яго да непрымання савецкага рэжымуМихаил Горбачев: `Что бы ни происходило с Россией, назад она уже не вернется` // Пресс-конференция в ИА «», 2 апреля 2005.

Падчас вайны, калі Міхаілу было 10 з лішнім гадоў, бацька пайшоў на фронт. Праз некаторы час у вёску ўступілі нямецкія войскі, сям’я пяць з лішнім месяцаў . 21-22 студзеня 1943 года гэтыя раёны вызваленыя савецкімі войскамі ударам з-пад Арджанікідзэ. Пасля вызвалення , што бацька загінуў. А праз некалькі дзён дайшоў ліст ад бацькі, высветлілася, што ён жывы, пахаванку даслалі па памылцы. Сяргей Андрэевіч Гарбачоў быў узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі і медалём «За адвагу». У цяжкія моманты жыцця бацька не раз падтрымліваў Міхаіла.

З 13 гадоў сумяшчаў вучобу ў школе з перыядычнай працай у і ў калгасе. З 15 гадоў працаваў памочнікам МТС. У 1949 годзе школьнік Гарбачоў за ўдарную працу на ўборцы збожжавых быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцягау «Биографическом словаре Советского Союза», які выйшаў у Лондане, адзначаецца: «Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга — вельмі высокая ўзнагарода падлетку ў СССР» . У дзясятым класе, у 19 гадоў стаў кандыдатам у члены КПСС, рэкамендацыі далі дырэктар і настаўнікі школы. У 1950 годзе скончыў школу з сярэбраным медалём і паступіў без экзаменаў у МДУ імя М. В. Ламаносава, такую магчымасць давала ўрадавая ўзнагарода. У 1952 годзе быў прыняты ў КПСС. Пасля заканчэння з адзнакай юрыдычнага факультэта МДУ у 1955 годзе быў накіраваны ў Стаўрапаль у краёвую пракуратуру, па размеркаванні працаваў 10 дзён — з 5 па 15 жніўня 1955 года. Па ўласнай ініцыятыве быў запрошаны на вызваленую камсамольскую працу, стаў намеснікам загадчыка Аддзела Стаўрапольскага крайкама ВЛКСМ, з 1956 года — першым сакратаром Стаўрапольскага гаркама камсамола, затым з 1958 года — другім і ў 1961—1962 гадах — першым сакратаром крайкама ВЛКСМ.

Падчас вучобы ў МДУ пазнаёміўся і 25 верасня 1953 года ажаніўся са студэнткай філасофскага факультэта Раісай Максімаўнай Цітарэнка (1932—1999). Вяселле згулялі ў сталовай студэнцкага інтэрната на Страмынцы.

На партыйна-дзяржаўнай службе

З сакавіка 1962 года партарг Стаўрапольскага крайкама КПСС тэрытарыяльна-вытворчага калгасна-саўгаснага ўпраўлення. У кастрычніку 1961 года — дэлегат . З 1963 года — загадчык аддзела партыйных органаў Стаўрапольскага крайкама КПСС. Калі Стаўраполле пакідаў займаючы пасаду першага сакратара крайкома партыі у 1964 годзе ён назваў свайму пераемніку на гэтай пасадзе М. С. Гарбачова адным з перспектыўных партработнікаў. І хоць Яфрэмаву ён не спадабаўся, з Масквы былі настойлівыя рэкамендацыі аб яго прасоўванні. 26 верасня 1966 года Міхаіл Гарбачоў быў абраны першым сакратаром Стаўрапольскага гаркама КПСС. У тым жа годзе ён упершыню пабываў за мяжой, у ГДРГорбачёв открыл в столице Германии выставку в честь падения Берлинской стены. У 1967 годзе ён завочна скончыў эканамічны факультэт па спецыяльнасці аграном-эканаміст.

Двойчы кандыдатура Гарбачова разглядалася для пераходу на працу ў КДБ СССР. У 1966 годзе яго прапаноўвалі на пасаду начальніка ўпраўлення КДБ Стаўрапольскага краю, але яго кандыдатура была адвергнутая Уладзімірам СямічастнымИспытание свободой. У 1969 годзе Юрый Андропаў разглядаў Гарбачова як магчымага кандыдата на пасаду намесніка старшыні КДБ СССРОсобая папка Леонида Млечина. Игорь Фроянов, Отступать некуда, позади страна.

Сам Гарбачоў успамінаў, што да абрання першым сакратаром крайкама ў яго «былі спробы сысці ў навуку… я здаў мінімум, напісаў дысертацыю».

З 5 жніўня 1968 года — другі сакратар, з 10 красавіка 1970 года — першы сакратар Стаўрапольскага крайкама КПСС. Яго папярэднік на гэтай пасадзе сцвярджаў, што прасоўванне Гарбачова адбывалася па патрабаванні з Масквы, хоць Яфрэмаў і знайшоў магчымым вылучыць яго ў свае пераемнікі.

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 9-11 скліканняў (1974—1989) ад Стаўрапольскага краюДепутаты Верховного Совета СССР. 9 созыв. Издание Президиума Верховного Совета СССР. — М., 1974. — 550 с.Список депутатов Верховного Совета СССР 10 созываСписок депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва. Да 1974 года ўваходзіў у камісію Савета Саюза па ахове прыроды, затым з 1974 па 1979 год — старшыня Камісіі па справах моладзі Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР.

У 1973 годзе кандыдат у члены Палітбюро ЦК КПСС, Сакратар ЦК КПСС Пётр Дземічаў рабіў яму прапанову ўзначаліць Аддзел прапаганды ЦК КПСС, дзе некалькі гадоў Аляксандр Якаўлеў быў выконваючым абавязкі загадчыка. Параіўшыся з Міхаілам Суславым, Гарбачоў адмовіўся.

Па сведчанні былога старшыні Дзяржплана , ён прапаноўваў Гарбачову пасаду свайго намесніка па пытаннях сельскай гаспадаркіВсе идет по плану // Экспресс газета.

Пасля зняцця члена Палітбюро з пасады міністра сельскай гаспадаркі СССР (1976) ментар Гарбачова Литературная Россия загаварыў пра пост Міністра сельскай гаспадаркі СССР, але міністрам быў прызначаны .

Адміністрацыйны аддзел ЦК КПСС прапаноўваў Гарбачова на пост Генеральнага пракурора СССР замест , але яго кандыдатура будучага генеральнага сакратара была адвергнутая членам Палітбюро, Сакратаром ЦК КПСС .

У 1971-1991 быў членам ЦК КПСС. Па думку самога Гарбачова, яму спрыяў Юрый Андропаў, які садзейнічаў яго пераводу ў МасквуДмитрий Гордон. Михаил Горбачёв: «Андропов сказал: „Мы не знаем страны, в которой живём“ — вот мы и начали её узнавать» , па незалежных ацэнках, Гарбачову ў большай ступені сімпатызавалі Міхаіл Суслаў і Андрэй Грамыка.

17 верасня 1978 года на станцыі адбылася так званая «сустрэча чатырох генсекаў», якая атрымала пасля некаторую вядомасць, — сустрэліся праездам у Баку Леанід Брэжнеў і яго суправаджальнік, Канстанцін Чарненка з Міхаілам Гарбачовым, як «гаспадаром» Стаўраполля, і Юрыем Андроповым, якія знаходзіліся там на адпачынку ў той жа час. Гісторыкі акцэнтуюць, што 47-гадовы Міхаіл Гарбачоў быў самым маладым партфункцыянерам, кандыдатуру якога Брэжнеў адобрыў у якасці Сакратара ЦК КПСС, сам Гарбачоў згадваў аб некалькіх сваіх сустрэчах з Брэжневым яшчэ да пераезду ў Маскву.

Як сведчыў Яўген Чазаў, у размове з ім пасля смерці Ф. Д. Кулакова ў 1978 годзе Брэжнеў «стаў перабіраць у памяці магчымыя кандыдатуры на месца сакратара ЦК, якое вызвалілася, і першым назваў Гарбачова».

27 лістапада 1978 года на Пленуме ЦК КПСС быў абраны Сакратаром ЦК КПСС. 6 снежня 1978 года пераехаў з сям’ёй у Маскву. З 27 лістапада 1979 года па 21 кастрычніка 1980 года — кандыдат у члены Палітбюро ЦК КПСС. Старшыня Камісіі заканадаўчых меркаванняў Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР у 1979-84 гадах.

З 21 кастрычніка 1980 года па лістапад 1991 года — член Палітбюро ЦК КПСС, з 9 снежня 1989 года па 19 чэрвеня 1990 года — Старшыня Расійскага бюро ЦК КПСС, з 11 сакавіка 1985 года па 24 жніўня 1991 года — Генеральны сакратар ЦК КПССКак Горбачёв стал генсеком. На пасаду генеральнага сакратара Гарбачова пасля смерці К. У. Чарненкі вылучыў на пасяджэнні Палітбюро ЦК КПСС 11 сакавіка 1985 года Міністр замежных спраў СССР А. А. Грамыка, прычым Андрэй Андрэевіч адносіў гэта да сваёй асабістай ініцыятывыАндрей Громыко пожалел, что продвинул Горбачёва на пост Генсека. У мемуарах былога першага намесніка старшыні КДБ СССР згадваецца, што яшчэ ў пачатку 1985 года з-за хваробы Чарненкі старшыняваў на Палітбюро Гарбачоў, з чаго аўтар робіць выснову, што Міхаіл Сяргеевіч ужо тады быў другой асобай у дзяржаве і пераемнікам на пасадзе генеральнага сакратараБобков Ф. Д. КГБ и власть. Москва. Издательство «Ветеран МП», 1995. На заседаниях Политбюро. С.168—170.

1 кастрычніка 1988 года Міхаіл Гарбачоў заняў пасаду Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР, гэта значыць стаў сумяшчаць вышэйшыя пасады ў партыйнай і дзяржаўнай іерархіі.

Абіраўся дэлегатам (1961), (1971) і ўсіх наступных (, , , ) з’ездаў КПСС. З 1970 па 1989 гады — дэпутат Вярхоўнага Савета СССР. Член Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР з 2 ліпеня 1985 года па 1 кастрычніка 1988 года. Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1 кастрычніка 1988 года — 25 мая 1989 года). Старшыня Камісіі па справах моладзі Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР (1974-79 гг.); Старшыня Камісіі заканадаўчых здагадак Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР (1979-84 гг.); Народны дэпутат СССР ад КПСС — 1989 (сакавік) — 1990 (сакавік); Старшыня Вярхоўнага Савета СССР (сфарміраваны З’ездам народных дэпутатаў) — 1989 г. (май) — 1990 (сакавік); дэпутат (1980—1990).

15 сакавіка 1990 года на трэцім пазачарговым З’ездзе народных дэпутатаў СССР Міхаіл Гарбачоў быў абраны Прэзідэнтам СССР. Адначасова да снежня 1991 года з’яўляўся Старшынёй , Вярхоўным Галоўнакамандуючым Узброеных Сіл СССР. Палкоўнік запасу.