Беларусы ў Аргенціне — частка беларускай дыяспары, якая пачала складвацца ў канцы XIX стагоддзя і найбольш істотна папоўнілася ў першай палове XX стагоддзя. Звычайна вылучаюць тры асноўныя хвалі перасялення: з Расійскай імперыі да Першай сусветнай вайны, з Заходняй Беларусі ў міжваенны перыяд і пасляваенную палітычную эміграцыю. У пазнейшых даследаваннях колькасць перасяленцаў першай хвалі ацэньваецца да 3 тыс. чалавек, міжваеннай — каля 20 тыс., пасляваеннай — да 1 тыс.; у сярэдзіне XX стагоддзя агульная колькасць беларусаў у краіне ацэньвалася не больш як прыблізна ў 30 тыс. чалавек.Шабельцев С. В. Религия в жизни эмигрантов-белорусов в Аргентине (ХХ в. — начало ХХІ в.) // Orientalia Christiana Cracoviensia. — 2017. — Т. 9. — С. 103—123. — DOI: 10.15633/ochc.2513.
Найбуйнейшыя арганізаваныя асяродкі беларусаў узніклі ў Буэнас-Айрэсе і ў правінцыі Буэнас-Айрэс. Перасяленцы жылі таксама ў паўночных правінцыях Місьёнес і Чака, на поўдні краіны, у тым ліку ў , і ў іншых рэгіёнах.Шабельцев С. В. Адаптация белорусских иммигрантов в Аргентине в 1900—1950-х гг. // Веснік БДУ. Серыя 3. — 2008. — № 3. — С. 15—19.
Іміграцыя да Першай сусветнай вайны Іміграцыйны ўлік у Аргенціне з сярэдзіны XIX стагоддзя вёўся паводле краіны паходжання, а не паводле этнічнай прыналежнасці, таму дакладна вызначыць колькасць ранніх беларускіх перасяленцаў немагчыма. Ад 1857 да 1915 года ў Аргенціну прыбылі 161 422 выхадцы з Расійскай імперыі, сярод якіх значную частку складалі яўрэі, а таксама немцы, палякі і выхадцы з балтыйскіх губерняў.Шейнбаум Л. С. Аргентинский этнос. Этапы формирования и развития. — М.: Наука, 1984. — С. 107.
З канца XIX стагоддзя сярод зарэгістраваных як «рускія» () сустракаліся і ўраджэнцы беларускіх губерняў. У 1888—1889 гадах гродзенскі губернатар адзначаў значнае ўзмацненне перасялення сялян у Амерыку, у тым ліку ў Аргенціну, а каля 1905 года эміграцыйны рух ахапіў як заходнія, так і ўсходнія беларускія землі. На пачатку XX стагоддзя частка перасяленцаў ехала ў Аргенціну на сезонныя сельскагаспадарчыя і будаўнічыя работы з намерам вярнуцца, але праз цяжкасці з вяртаннем многія заставаліся ў краіне.
Ацэнкі колькасці беларусаў гэтай хвалі адрозніваюцца. У працы 2008 года Сяргей Шабельцаў, экстрапалюючы звесткі пра праваслаўных выхадцаў з Расійскай імперыі і іх паходжанне, ацэньваў агульную колькасць беларускіх перасяленцаў да Першай сусветнай вайны прыкладна ў 5 тыс. чалавек; у пазнейшай працы 2017 года ён называў лічбу да 3 тыс. Паводле звестак, апублікаваных у 1911 годзе, за два дзесяцігоддзі да 1910 года ў Аргенціне засталося каля 85 тыс. выхадцаў з Расійскай імперыі, аднак гэтая статыстыка таксама не дазваляе вылучыць беларусаў.Крюков Н. Аргентина. Сельское хозяйство в Аргентине в связи с общим развитием страны. — СПб., 1911. — С. 442.
Беларускіх нацыянальных арганізацый перасяленцы першай хвалі не стварылі. Яны ўваходзілі ў шырэйшыя асяродкі выхадцаў з Расійскай імперыі, карысталіся рускамоўным друкам і кантактавалі з іншымі групамі мігрантаў.
Міжваенны перыяд
Пасля 1921 года пачалася другая і найбольшая хваля беларускай іміграцыі. Яе складалі пераважна ўраджэнцы Заходняй Беларусі, якая ўваходзіла ў склад Польшчы. У 1921—1939 гадах у Аргенціну з Польшчы прыбыло каля 20 тыс. беларусаў; некаторыя траплялі туды праз Парагвай.
Перасяленцы працавалі ў сельскай гаспадарцы ў правінцыях Чака і Місьёнес, на нафтаздабычы ў Камадора-Рывадавіі, на будаўніцтве чыгунак, металургічных і тэкстыльных прадпрыемствах, а таксама сяліліся ў Буэнас-Айрэсе і іншых гарадах. У аргентынскім асяроддзі выхадцаў з міжваеннай Польшчы нярэдка называлі , тады як ранейшых перасяленцаў з Расійскай імперыі — ; такое знешняе вызначэнне не заўсёды адпавядала іх этнічнай самаідэнтыфікацыі.
У ранейшай літаратуры сустракаліся значна больш высокія ацэнкі. У артыкуле 2003 года Шабельцаў, спасылаючыся на даследаванне А. Рудэнкі, прыводзіў каля 50 тыс. перасяленцаў у 1925—1939 гадах.Шабельцаў С. Палітыка савецкай амбасады ў Буэнас-Айрэсе ў дачыненьні да беларускіх эмігрантаў (1940—1950 гг.) // Запісы. — 2003. — № 26. — С. 98—109. У выдадзенай у Буэнас-Айрэсе ў 1953 годзе кнізе Bielorrusia y los bielorrusos en la República Argentina агульная колькасць беларусаў была ацэнена нават у 100 тыс. чалавек. У пазнейшым даследаванні Шабельцаў адзначыў, што гэтая ацэнка не грунтавалася на перапісе або навуковым даследаванні, і ацаніў колькасць беларусаў у сярэдзіне XX стагоддзя не больш як прыкладна ў 30 тыс. чалавек.
Грамадскія арганізацыі Частка міжваенных перасяленцаў удзельнічала ў рабочым і камуністычным руху. У 1929 годзе ўкраінскія імігранты камуністычнай арыентацыі стварылі Саюз украінскіх працоўных арганізацый; у пачатку 1930-х гадоў пры ўдзеле выхадцаў з Заходняй Беларусі ён быў перайменаваны ў Саюз украінскіх і беларускіх працоўных арганізацый (СУБПА). У 1934 годзе СУБПА меў 52 аддзелы і каля 3 тыс. членаў — украінцаў і беларусаў; яго ўдзельнікі бралі ўдзел у забастоўках і распаўсюджвалі выданні Камуністычнай партыі Аргенціны. У 1935 годзе рэпрэсіўныя захады аргентынскіх улад супраць палітычнай дзейнасці імігрантаў прывялі да спынення працы СУБПА.Дарашчонак П. Перыядычныя выданні беларускай дыяспары ў Паўднёвай Амерыцы і Аўстраліі // Международная журналистика-2018: глобальные вызовы, региональное партнерство и медиа: материалы VII Международной научно-практической конференции, Минск, 15 февраля 2018 г. — Мінск: Выдавецкі цэнтр БДУ, 2018. — С. 75—79. — ISBN 978-985-553-502-8.
У снежні 1934 года ў Буэнас-Айрэсе ўзнікла Беларускае культурна-асветнае таварыства «Грамада», якое ўзначаліў член Камуністычнай партыі Аргенціны У. Качарга. У канцы снежня 1935 года было створана таварыства «Культура», у студзені 1937 года — Таварыства бібліятэкі імя Івана Луцкевіча, у кастрычніку 1938 года — таварыства «Белавежа». 21 мая 1939 года беларускія суполкі аб’ядналіся ў Федэрацыю беларускіх таварыстваў і арганізацый у Аргенціне, якую ўзначалілі У. Гайлевіч, М. Мярэчка і Я. Пятрушак.
Пры падтрымцы Федэрацыі ў 1939 годзе ўзнікла беларускае таварыства ў , а ў 1941 годзе — у . Унутры беларускіх арганізацый сустракаліся таксама ўкраінцы, яўрэі, літоўцы і рускія.
Культурнае жыццё і друк Беларускія таварыствы ладзілі сустрэчы, канцэрты, танцы, тэатральныя пастаноўкі і курсы іспанскай мовы. 25 чэрвеня 1938 года таварыства «Культура» правяло публічнае мерапрыемства з беларускай мовай, у праграме якога была пастаноўка «Мікітаў лапаць» і беларускія дэкламацыі.
У 1938—1943 гадах выходзіў «Голас Беларуса». У 1941—1942 гадах таварыства «Белавежа» выпускала насценную газету «Зара», а актывісты бібліятэкі імя Івана Луцкевіча — «Кузьню». Федэрацыя ў 1942—1943 гадах выдавала штотыднёвую газету «Эхо», дзе частка матэрыялаў друкавалася па-беларуску; выходзіла таксама рускамоўная «Новая газета».
Значным перыядычным выданнем быў рускамоўны Белорусский иллюстрированный календарь: выйшлі выпускі на 1941, 1942, 1943, 1944 і 1947 гады. У 1945—1949 гадах выходзіў штотыднёвік «Наш Голос», які пазіцыянаваўся як орган руска-беларускай грамадскасці і часам друкаваў матэрыялы на беларускай мове.
Падчас Другой сусветнай вайны прасавецка арыентаваныя беларускія таварыствы разам з іншымі арганізацыямі збіралі грошы, адзенне і лекі ў дапамогу СССР.
Пасля Другой сусветнай вайны
У 1946 годзе — першай палове 1950-х гадоў у Аргенціну прыбыла трэцяя хваля беларускіх перасяленцаў, якую Шабельцаў ацэньваў да 1 тыс. чалавек. У адрозненне ад значнай часткі міжваенных эканамічных мігрантаў, сярод гэтых перасяленцаў было шмат уцекачоў і палітычных эмігрантаў з антысавецкімі поглядамі.
У 1946 годзе ў Буэнас-Айрэсе пачало дзейнічаць пасольства СССР. Былыя грамадзяне Расійскай імперыі і міжваеннай Польшчы атрымалі магчымасць прымаць савецкае грамадзянства; ім скарысталіся тысячы імігрантаў розных нацыянальнасцей, у тым ліку ўкраінцы і беларусы. Савецкія дыпламаты падтрымлівалі цесныя кантакты з прасавецкімі беларускімі арганізацыямі: прысутнічалі на іх кангрэсах, ладзілі прыёмы для кіраўнікоў таварыстваў, перадавалі друкаваныя матэрыялы і садзейнічалі распаўсюджанню савецкай перыёдыкі.
Пасля вайны ў кіраўніцтве прасавецкіх арганізацый узмацнілася роля члена Камуністычнай партыі Аргенціны Трафіма Ляшука. Некаторыя таварыствы былі перайменаваны: арганізацыя ў Берыса атрымала імя Францыска Скарыны, «Белавежа» — імя Якуба Коласа, а новыя клубы называліся ў гонар Аляксея Талстога і Аляксандра Пушкіна.
У верасні 1946 года на кангрэсе беларускіх арганізацый быў створаны Саюз беларускіх культурных арганізацый, які ўзначаліў Трафім Ляшук; з 18 членаў яго кіраўніцтва больш за палову былі членамі Камуністычнай партыі Аргенціны. Арганізатары называлі гэты форум «Першым кангрэсам», хоць беларускія кангрэсы ўжо адбываліся 26 мая 1940 года і ў 1942 годзе. У 1948 годзе Таварыства бібліятэкі імя Івана Луцкевіча, якое не пагадзілася з такой нумарацыяй кангрэсаў, было выключана з аб’яднання, а пазней самараспусцілася.
Беларускія прасавецкія арганізацыі ўдзельнічалі таксама ў дзейнасці Славянскага саюза Аргенціны. Беларусы былі сярод дэлегатаў першага лацінаамерыканскага Славянскага кангрэса ў Мантэвідэа ў 1943 годзе, а ў лістападзе 1946 года ўдзельнічалі ў другім Славянскім з’ездзе ў Буэнас-Айрэсе; Трафім Ляшук быў абраны ў цэнтральнае кіраўніцтва Саюза. У 1949 годзе ўлады прэзідэнта Хуана Перона забаранілі Славянскі саюз і звязаныя з ім арганізацыі, у выніку чаго амаль усе беларускія прасавецкія таварыствы былі закрыты.
На пачатку 1950-х гадоў замест часткі нацыянальных арганізацый узніклі інтэрнацыянальныя клубы савецкіх грамадзян, якія часта насілі імёны рускіх пісьменнікаў — Максіма Горкага, Мікалая Астроўскага, Уладзіміра Маякоўскага, Аляксандра Пушкіна і іншых. У іх уваходзілі беларусы, украінцы, яўрэі, рускія, літоўцы і прадстаўнікі іншых груп. Клубы атрымлівалі з СССР кнігі, перыядычныя выданні, грампласцінкі і фільмы, а ў частцы з іх дзейнічалі курсы рускай мовы.
Існавала таксама таварыства ўзаемадапамогі «Белорусский очаг», якое налічвала больш за тысячу членаў розных нацыянальнасцей — савецкіх грамадзян. Яно мела дом, пабудаваны на складкі членаў, і дапамагала забяспечваць музычнымі інструментамі і сцэнічнымі строямі культурныя калектывы.
Згуртаванне беларусаў у Аргенціне У снежні 1947 года ў Аргенціну прыбыў Кастусь Мерляк. У 1948 годзе ён стаў адным з арганізатараў і старшынёй Згуртавання беларусаў у Аргенціне (ЗБА), якое аб’ядноўвала пераважна пасляваенных эмігрантаў на незалежніцкай і антысавецкай аснове. З 1948 года Мерляк узначальваў таксама прадстаўніцтва Рады БНР у Аргенціне.Беларусы на службе ЦРУ: Кастусь Мерляк, першы агент у шэрагах беларускай эміграцыі ў ЗША // Наша Ніва. — 26 чэрвеня 2017.
ЗБА выдавала беларускія інфармацыйныя матэрыялы лацінкай: вядомы № 1 Infarmacyjny Biuleten Zhurtavannia Bielarusau u Arhentine ад 10 снежня 1949 года, а ў 1952—1953 гадах выйшлі два нумары Kamunikat. Zhurtavannie Bielarusau u Arhentine, якія рэдагаваў Валянцін Альшына.
У пачатку 1950-х гадоў існавала таксама Згуртаванне беларускіх камбатантаў у Аргенціне. У 1951 годзе яго старшынёй быў Уладзімір Другавец.Грыбоўскі Ю. Беларускі камбатанцкі рух на Захадзе пасля Другой сусветнай вайны // Запісы. — 2009. — № 32.
У другой палове 1950-х гадоў значная частка пасляваенных беларускіх палітычных эмігрантаў выехала з Аргенціны, пераважна ў ЗША. На фоне гэтага актыўнасць ЗБА паступова зніжалася.
Рээміграцыя ў СССР Адным з кірункаў працы савецкага пасольства ў пасляваеннае дзесяцігоддзе была агітацыя на карысць пераезду савецкіх грамадзян і прасавецка настроеных эмігрантаў у СССР. Сярод іншага, распаўсюджвалася газета За возвращение на Родину. Найбольшага размаху рээміграцыя набыла ў 1956 годзе, калі савецкія ўлады фрахтавалі для перасяленцаў некалькі караблёў.