Забаронены горад (; у нашы дні звычайна называецца Як хадзячую назву, слоўнікі перакладаюць 故宫 (gùgōng) як «Палац былой імператарскай дынастыі») — самы вялікі палацавы комплекс у свеце (961 x 753 метра, 720 тыс. м², 980 будынкаў). Знаходзіцца ў цэнтры Пекіна, на поўнач ад галоўнай плошчы Цяньаньмэнь і на ўсход ад азёрнага квартала (рэзідэнцыі сучасных кіраўнікоў краіны). Галоўны палацавы комплекс кітайскіх імператараў пачынаючы з дынастыі Мін і да канца дынастыі Цын, гэта значыць з 1420 па 1912 гады; на працягу ўсяго гэтага часу служыў як месцам жыхарства імператараў і членаў іх сем’яў, так і цырыманіяльным і палітычным цэнтрам кітайскага ўрада. Адсюль кіравалі 24 імператара дынастый Мін і Цын.

Пабудаваны ў перыяд з 1406 па 1420 гады як палац кітайскіх імператараў мін, палацавы комплекс з тых часоў зведаў мноства змен. Будучы ўзорам традыцыйнай , комплекс паўплываў на культурнае і архітэктурнае развіццё як Усходняй Азіі, так і іншых рэгіёнаў. З 1925 года Забаронены горад знаходзіцца ў падпарадкаванні Палацавага музея, чыя шырокая калекцыя твораў мастацтва і артэфактаў была сфарміравана на базе імператарскіх калекцый дынастый Мін і Цын. Частка былой музейнай калекцыі зараз размешчана ў ў Тайбэі; абодва музеі бяруць свой пачатак ад адной і той жа ўстановы, аднак пасля Грамадзянскай вайны ў Кітаі падзяліліся.

У 1987 годзе Забаронены горад першым з кітайскіх аб’ектаў быў занесены ЮНЕСКА у спіс Сусветнай спадчыны чалавецтва. Уключаны ЮНЕСКА ў лік найбуйнейшых у свеце збораў захаваных старажытных драўляных будынкаў.

Назва

Распаўсюджанае найменне «Забаронены горад» — пераклад кітайскай назвы Цзыцзіньчэн (Пурпурны забаронены горад). Іншай назвай, якая мае такое ж паходжанне, выступае «Забаронены палац».

Назва «Цзыцзіньчэн» шматузроўневая па сваім значэнні:

Цзы, або «Пурпурны», мае на ўвазе , якая ў Старажытным Кітаі называлася зоркай Цывей і ў традыцыйнай была нябесным прытулкам . Навакольная нябесная вобласць — () — была сферай Нябеснага імператара і яго сям’і. Забаронены горад як рэзідэнцыя зямнога імператара быў зямным эквівалентам гэтай сферы. Цзінь, або «Забаронены», ставілася да таго факту, што ніхто не мог увайсці ў палац або пакінуць яго без найвышэйшага дазволу. Забаронены горад у самым сэрцы Пекіна быў адрэзаны ад астатняга горада равамі і пурпурно-чырвонымі сценамі; толькі імператар і яго набліжаныя мелі права тут знаходзіцца, а для простага люду гэтая частка Пекіна была недаступная. Яшчэ ў XIX стагоддзі замежнікі амаль ніколі там не бывалі, таму, калі Пекін быў узяты ў 1900 годзе пры падаўленні Баксёрскага паўстання, многія еўрапейцы і амерыканцы пісалі, як яны змаглі ўпершыню наведаць таямнічы палацавы комплекс. Чэн азначае «горад»Yu (1984), p. 18.

Сёння гэты аб’ект па-кітайску вядомы, часцей за ўсё, як Гугун, што азначае «Былы палац»У агульным сэнсе, «гугун» абазначае таксама ўсе былыя палацы; яшчэ адным выдатным прыкладам такіх з’яўляюцца былы імператарскі (Мукдэнскі палац) у Шэньяне..

Гісторыя

Збудаванне і дынастыя Мін

У эпоху мангольскай дынастыі Юань месцазнаходжанне Забароненага горада знаходзілася на тэрыторыі . Пасля падзення дынастыі Юань, імператар Хун’у дынастыі Мін перамясціў сталіцу з паўночнага Пекіна ў Паўднёвы Нанкін, а ў 1369 годзе распарадзіўся зраўнаваць палацы з зямлёй. Для яго сына Чжу Дзі быў вынайдзены тытул прынца Янь, з рэзідэнцыяй у Пекіне. У 1402 Чжу Дзі ўзурпаваў трон і стаў імператарам, які кіраваў пад «Юнлэ». Ён зрабіў Пекін другараднай сталіцай імперыі Мін, і ў 1406 годзе па яго ўказанні пачалося будаўніцтва таго, што пазней стала Забароненым горадамYu (1984), p. 18. У той жа самы час імператар разгарнуў іншы параўнальны па маштабах праект: будаўніцтва комплексу храмаў і манастыроў на гары Уданшань, які, зрэшты ён так і не наведаў.

План Забароненага горада быў распрацаваны мноствам архітэктараў і дойлідаў, а затым вывучаны імператарскім Міністэрствам працы. У лік галоўных архітэктараў і інжынераў ўвайшлі Каі Сінь (), в’етнамскі еўнух , , Лу Сіань () і іншыя.

Будаўніцтва працягвалася 15 гадоў, запатрабаваўшы працы ста тысяч майстэрскіх рамеснікаў-майстроў , дрэве, мастакоў і т. д. — і да мільёна будаўнікоўYang (2003), p. 15. Калоны найважнейшых залаў былі выкананы з суцэльных бярвенняў каштоўнага «кітайскага лаўра (махіла») — (), — , які сустракаецца ў джунглях Паўднёва-Заходняга Кітая. Паўтарыць такое дасягненне ў наступныя гады не ўдалося: велізарныя калоны, якія мы бачым сёння, былі збудаваныя зноўку пры дынастыі Цын, з выкарыстаннем разнастайных парод хвоіАдзіная захаваная зала вялікага памеру, пабудаваная з суцэльнага бярвення наньму, знаходзіцца ў грабніцы Чжу Дзі — адной з грабніц Мін за межамі Пекіна. Гэта зала толькі крыху менш Залы Вярхоўнай гармоніі Забароненага горада (The Thirteen Ming Tombs in Beijing ). Вялізныя тэрасы і вялікія каменныя разьбяныя арнаменты былі зробленыя з каменю, здабытага ў каменяломнях пад Пекінам. Самыя буйныя фрагменты немагчыма было даставіць звычайнымі сродкамі; замест гэтага, уздоўж маршруту былі выкапаныя студні, вадой з якіх у разгар зімы палівалі дарогу. Такім чынам ствараўся пласт лёду, па якім цягнулі камяні .

Падлогі найбуйнейшых залаў былі выбрукаваныя «залатымі цаглінамі» () з абпаленай гліны, здабытай у сямі паветах прэфектур Сучжоў і Yu (1984), p. 21. Абпал кожнай партыі займаў месяцы; у выніку былі атрыманы гладкія цагліны, якія пры ўдары выдавалі металічны гукYang (2003), p. 15. Большая частка ўнутранага брукавання, якое мы бачым сёння, прадстаўляе сабой арыгіналы, узрост якіх складае шэсць стагоддзяў.

Глеба, вынятая падчас збудавання рова, была складзеная на поўнач ад палаца, для стварэння штучнага Yu (1984), p. 20.

Яшчэ да таго, як палац быў скончаны, Чжу Дзі пераехаў у Пекін пад выглядам таго, хто «вандруе і палюе» (巡狩): адміністрацыйны цэнтр імперыі паступова зрушыўся з Нанкіна ў Пекін. Калі ў 1420 годзе палац быў скончаны, Чжу Дзі пераехаў у яго, а Пекін афіцыйна стаў асноўнай сталіцай імперыі. Аднак не прайшло і дзевяці месяцаў пасля завяршэння іх будаўніцтва, як тры галоўныя залы, уключаючы тронную, згарэлі. Аднаўленне іх заняло 23 гады.

Забаронены горад валодаў унікальнымі для свайго часу характарыстыкамі. Ва ўсім палацавым комплексе няма ніводнай печкавай трубы. З самага пачатку, пасля пабудовы, тут была ўладкованая сістэма ацяплення, праведзеная пад падлогамі жылых пабудоў. Крыніцы цяпла знаходзіліся за межамі пабудоў, да іх былі праведзены падземныя трубы, па якіх і паступала цёплае паветра. Таксама насельнікі Забароненага горада для абагравання выкарыстоўвалі асаблівыя жароўні з драўняным вуглём, пры гарэнні не меў дыму і паху. Гэтыя жароўні былі абсталяваны спецыяльным каўпаком, што выключаў выпадковы выкід гарачых вуглёў. Па гэтай прычыне неабходнасць у печкавых трубах у палацы адпадала. Такая сістэма ацяплення была экалагічнай і істотна падвышала супрацьпажарную бяспеку ў Забароненым горадзе, які, у асноўным, пабудаваны з дрэва.

З 1420 па 1644 гады Забаронены горад быў рэзідэнцыяй дынастыі Мін. У красавіку 1644 года яго захапілі войскі паўстанцаў пад правадырствам Лі Цзычэна, і імператар  — апошні імператар дынастыі Мін — павесіўся на ўзгорку . Лі Цзычэн абвясціў сябе імператарам дынастыі Шунь у Зале ваеннай велічыYang (2003), p. 69. Аднак неўзабаве ён бег, паколькі спасаваў перад аб’яднанымі сіламі былога мінскага генерала У Саньгуя і маньчжурскіх армій, па ходзе справы аддаўшы агню часткі Забароненага горадаp 3734, .

Дынастыя Цын

Да кастрычніка 1644 года маньчжуры дамагліся панавання ў Паўночным Кітаі, і прынц-рэгент абвясціў дынастыю Цын у якасці пераемніка Мін. У Забароненым горадзе адбылася цырымонія аб’явы маладога імператара Шуньчжы кіраўніком усяго КітаяGuo Muoruo. 甲申三百年祭 (ru:Празднование 300-го юбилея года Джиа-Шенг). New China Daily. 1944. Кіраўнікі Цын ў асноўным падтрымлівалі мінскую структуру палаца, за выключэннем назваў некаторых ключавых будынкаў. У назвах, прысвоеных дынастыяй Мін, перавага аддавалася знаку джы (), які азначае «перавагу» або «выключнасць», у той час як у новых цынскіх назвах аддавалі перавагу тэрмінам, якія азначаюць «мір» і «гармонію»; напрыклад, Хуаньджыдзянь, «Зала Імперскай перавагі», быў перайменаваны ў Тайхэдзянь, «Залу Вярхоўнай гармоніі».

Акрамя таго, паказальнікі і былі зроблены дзвюхмоўнымі (на кітайскай і маньчжурскай), а галоўная частка афіцыйнай апачывальні імператрыцы, — Зала Зямнога спакою, — стала шаманістычным свяцілішчам.

Такім чынам, Забаронены горад стаў цэнтрам улады дынастыі Цын. Аднак у Цынскую эпоху многія імператары наведваліся ў Забаронены горад толькі для фармальных прыёмаў, праводзячы большую частку часу за горадам, у або палацы .

У 1860 годзе, падчас Другой опіумнай вайны, англа-французскія сілы авалодалі забароненым горадам і акупавалі яго аж да канца вайны . У 1900 годзе імператрыца Цысі бегла з Забароненага горада падчас Баксёрскага паўстання, пакінуўшы яго пад акупацыяй войскаў дзяржаў дагавора аж да наступнага года.

Забаронены горад служыў домам дваццаці чатырох імператарам, — чатырнаццаці дынастыі Мін і дзесяці дынастыі Цын, — пасля звяржэння цінскай дынастыі ў 1911—1912 гадах і адрачэння Пу І, апошняга імператара Кітая, у 1912 годзе, Забаронены горад перастаў быць палітычным цэнтрам краіны. Аднак, паводле пагаднення, заключанага паміж імператарскім домам Цын і Урадам новай Кітайскай Рэспублікі, Пу І было дазволена — фактычна, загадана — пражываць у межах сцен Забароненага горада. Пу І і яго сям’я захавалі за сабой права карыстання Унутраным палацам, а знешні палац быў перададзены рэспубліканскім уладам. У 1914 годзе ў знешнім палацы быў заснаваны музейYang (2003), p. 137.

Пасля рэвалюцыі

У перыяд Кітайскай Рэспублікі расла незадаволенасць знаходжаннем Пу І ў палацы.

У 1923 годзе , настаўнік англійскай мовы Пу І, распавёў яму, што употай выносяць з палаца каштоўнасці і прадаюць іх у антыкварных крамах. Пу І замовіў аўдыт палацавых калекцый. Перш чым пачаўся аўдыт, пажар знішчыў сады Палаца стваральнага росквіту (建福宫), у якім захоўвалася вялікая частка калекцыі твораў мастацтва імператара Цяньлуна. У сваіх мемуарах Пу І сцвярджаў, што пажар быў уладкаваны еўнухамі для ўтойвання учыненых імі растрат. Гэты пажар яшчэ ўзмацніў грамадскае раздражненне тым фактам, што Пу І працягвае займаць палац. Сады былі адноўлены толькі ў 2005 годзе.

У 1924 годзе ў выніку путчу Пекінам авалодаў генерал . Дэнансуючы папярэдняе пагадненне з імператарскім домам Цын, Фэн выгнаў Пу І з палаца. Шырокая калекцыя прадметаў мастацтва, сабраная мінскімі і цынскімі імператарамі, перайшла ў рукі Рэспублікі. На іх аснове 10 кастрычніка 1925 года () у былым імператарскім палацы быў створаны адпаведна названы музей (), часта вядомы і на іншых мовах як Музей «Гугун». Зрэшты, у музея быў значна меншага памеру папярэднік, адкрыты ў адным з будынкаў палаца — Зале баявой славы («К») (, Уіндзянь) — ужо ў 1914 годзе. Вялікая колькасць кашноўнасцяў і цікаўных артэфактаў, якія знаходзіліся там, былі паступова каталагізаваныя (каля 1,17 млн адзінак захоўвання паводле вопісу 1925 года) і выстаўлены на агляд публікі.

У 1933 годзе японскае ўварванне ў Кітай паставіла пад пагрозу бяспеку гэтых нацыянальных рэліквій, і яны былі вывезены з Забароненага горада. Пачынаючы з 1933 года значная частка калекцыі музея ( адзінак захоўвання, у тым ліку важныя артэфакты і імператарскія троны), былі спакаваныя і эвакуіраваны. Спачатку яны былі адпраўленыя ў Нанкін, а затым у Шанхай. Аднак неўзабаве сталі пагражаць Шанхаю. Выканаўчы савет прыняў рашэнне эвакуіраваць калекцыі на Далёкі Захад. Артэфакты былі падзелены на тры партыі. Адна накіравалася паўночным маршрутам у бок Шэньсі. Другая была адпраўлена па Янцзы на паўднёвы захад краіны, у напрамку Сычуаня і Гуйчжоу. Апошняя партыя была транспартавана на поўдзень, у бок Гуансі. Хуткасць японскага наступу прымусіла, каб пазбегнуць бамбёжкі і захопу, перамяшчаць артэфакты хутка, часцяком прымаючы рашэнні ўсяго за гадзіну да адпраўкі. У рэшце рэшт усе тры калекцыі апынуліся ў адноснай бяспецы ў Сычуане, дзе яны заставаліся да канца вайныСм. карту маршрутов эвакуации .