– japoński krążownik lekki okresu międzywojennego i II wojny światowej. Stanowił doświadczalny pojedynczy okręt, zbudowany w celu przetestowania nowych założeń konstrukcyjnych, wodowany w 1923 roku. Służył w Cesarskiej Marynarce Wojennej od 1923 roku, używany bojowo w konflikcie z Chinami i II wojnie światowej na Pacyfiku. Został zatopiony przez amerykański okręt podwodny 28 kwietnia 1944 roku koło Palau. Był najmniejszym zbudowanym krążownikiem lekkim, budzącym zainteresowanie na świecie w okresie międzywojennym i mającym duży wpływ na konstrukcje dalszych japońskich krążowników w okresie międzywojennym.
Okręt miał po zbudowaniu wyporność standardową 3334 ts, natomiast wyporność pełna sięgała w toku służby około 4800 ton. Długość całkowita wynosiła 139,45 m. Uzbrojenie główne stanowiło sześć armat kalibru 140 mm, częściowo umieszczonych w wieżach, oraz cztery wyrzutnie torped. Napędzały go turbiny parowe, pozwalając na osiąganie prędkości ponad 34 węzłów.
Historia powstania „Yūbari” został zaprojektowany jako jednostka eksperymentalna w celu sprawdzenia założeń konstrukcyjnych dla nowo projektowanych większych krążowników (typu Furutaka i dalszych). Miał on wykazać możliwość skonstruowania stosunkowo niewielkiego okrętu, który jednak miał silne uzbrojenie i opancerzenie oraz dużą prędkość, przy zachowaniu dobrych własności morskich. Uprzednio już w Japonii zbudowano dwa małe krążowniki lekkie typu Tenryū (3500-tonowe), ale były one konwencjonalnej konstrukcji, wywodzącej się z I wojny światowej. Oficjalnie był klasyfikowany w Japonii jako krążownik 2. klasy (nitō junyōkan) – poniżej 7000 t wyporności, zaś nieoficjalnie bywał też nazywany zgodnie z klasyfikacją międzynarodową krążownikiem lekkim (kei junyōkan).
Budowa dodatkowego małego krążownika dla przetestowania eksperymentalnej siłowni została przewidziana już w skorygowanym programie rozbudowy floty „8-4” z 1917 rokuProgram rozbudowy floty „8-4”, przygotowany w 1916 roku i przyjęty w lipcu 1917 roku zakładał budowę sześciu krążowników 3500-tonowych i trzech 7500-tonowych, lecz został zmieniony latem 1917 roku na budowę ośmiu krążowników 5500-tonowych i dziewiątego małego krążownika ().. Został on ujęty w programie jako shō gata junyōkan („mały krążownik”). Zamówienia wówczas jednak nie złożono z uwagi na wyczerpanie budżetu przez osiem krążowników 5500-tonowych i dopiero przy okazji uchwalenia kolejnego programu floty „8-6” w marcu 1918 roku przyznano brakujące 6,3 mln. jenów. 20 września 1919 roku zarezerwowano dla okrętu nazwę „Ayase” (od nazwy rzeki, dopływu Sumidy), ale budowy jeszcze nie podjęto. W tym czasie komandor – szef biura projektów wstępnych sekcji okrętowej departamentu technicznego marynarki, przeforsował w Generalnym Sztabie Marynarki swój zamiar przetestowania w okręcie nowych kompleksowych rozwiązań, prowadzących do skonstruowania jak najsilniejszego okrętu o ograniczonej wyporności. Projekt doświadczalnego krążownika został opracowany w latach 1920–1921 pod kierunkiem Hiragi przez jego asystenta kmdra ppor. Kikuo Fujimoto. Zakładał on taką samą salwę burtową artylerii i torped oraz prawie taką prędkość jak krążowników 5500-tonowych, przy 57% ich wyporności. W październiku 1921 roku został on zaakceptowany i skierowany do realizacji, a budowę zlecono Stoczni Marynarki w Sasebo (Sasebo Kaigun Kōshō). Jednocześnie 23 grudnia 1921 zdecydowano o zmianie nazwy na „Yūbari” (od nazwy na Hokkaido). Z uwagi na chęć zebrania doświadczeń przed zbudowaniem projektowanych już krążowników ciężkich typu Furutaka, dzięki doświadczeniu stoczni, budowa trwała wyjątkowo krótko – nieco ponad rok. Stępkę położono 5 czerwca 1922 roku, wodowano go 5 marca 1923 roku, a okręt wszedł do służby już 31 lipca 1923 roku. Przed tym, 5 lipca 1923 roku prowadzono próby prędkości maksymalnej.
Ogólna charakterystyka i ocena projektu thumb|„Yūbari” z profilu w 1932 W celu zmniejszenia wielkości okrętu przy zachowaniu odpowiedniej wytrzymałości konstrukcji i dobrych własności morskich, położono nacisk na ekonomię wykorzystania masy, w tym zastosowano pancerz burt i pokładu pełniący zarazem rolę elementu konstrukcyjnego, obniżono burty na śródokręciu i rufie, zredukowano wielkość nadbudówek, połączono przewody dymowe w jeden szeroki komin. Połączenie przewodów dymowych, zastosowane zamiast pierwotnie przewidywanych dwóch kominów na skutek rekomendacji kmdra ppor. Fujimoto, miało na celu odsunąć źródło dymu od mostka. Nowością w Japonii było też umieszczenie kabin oficerów w części dziobowej, blisko ich stanowisk przydziału bojowego, zamiast tradycyjnie na rufie. Artylerię (sześć dział kalibru 140 mm) oraz wyrzutnie torpedowe umieszczono dla najbardziej racjonalnego wykorzystania w osi symetrii pokładu (takie usytuowanie wyrzutni torped było rzadkością na krążownikach, umożliwioną przez wąski kadłub). W sylwetce „Yūbari” po raz pierwszy pojawiły się elementy charakterystyczne następnie dla japońskiej szkoły budowy okrętów okresu międzywojennego, jak charakterystyczny wygięty kształt dziobnicy w formie łabędziej szyi, szeroki zbiorczy komin w formie buta, oraz początki wieżowej nadbudówki dziobowej, ze stanowiskiem dalocelownika na trójnożnym maszcie zintegrowanym z nadbudówką. Na próbach potwierdziły się założenia w zakresie wytrzymałości kadłuba i dzielności morskiej, aczkolwiek okręt został zbudowany z przeciążeniem aż 419 ton przy wyporności normalnej (prawie 14%), co zwiększyło zanurzenie o ok. 27 cm i obniżyło prędkość.
Charakterystyki krążownika „Yūbari”, przede wszystkim jego umiarkowana wielkość, były pochodną jego doświadczalnego charakteru, dlatego nie miał być budowany w serii, ani nie miał być bezpośrednim odpowiednikiem budowanych za granicą większych krążowników. Mimo to, stanowił udany i nowoczesny okręt. Stał się on faktycznie prekursorem typu małego krążownika lekkiego, jaki nie miał w okresie międzywojennym wielu odpowiedników we flotach świata, stanowiącego klasę pośrednią między lekkim krążownikiem a wielkim niszczycielemNa podstawie .. Zbliżone okręty były budowane w niewielkiej liczbie dopiero pod koniec lat 30. (holenderskie krążowniki typu Tromp i włoskie typu Capitani Romani). Był on zarazem najmniejszym pełnowartościowym krążownikiem lekkim powstałym po I wojnie światowejMniejsze były jedynie chińskie okręty typu Ning Hai, formalnie klasyfikowane jako krążowniki, lecz z uwagi na zbyt niską prędkość, faktycznie były to duże kanonierki ().. Nowoczesne było zastosowanie części artylerii w dwudziałowych wieżach z napędem mechanicznym i jej zgrupowanie, ułatwiające donoszenie amunicji i zwiększające szybkostrzelność praktyczną. Wieże umożliwiały też efektywne użycie części uzbrojenia w trudnych warunkach hydrometeorologicznych. Mimo małych rozmiarów, liczba sześciu dział w salwie burtowej „Yūbari” przewyższała pod tym względem krążowniki typu Tenryū tej samej wielkości i odpowiadała japońskim standardowym 5500-tonowym krążownikom lekkim. W niewielkim stopniu tylko ustępowała większym okrętom powstającym w latach 20., które miały typowo osiem dział w salwie burtowej (w szczególności dwukrotnie większe krążowniki potencjalnego przeciwnika – amerykańskie typu Omaha). Uzbrojenie z sześciu dział zastosowano także w późniejszym brytyjskim typie Arethusa. Mimo jednak, że kaliber artylerii głównej 140 mm był typowy dla japońskich krążowników lekkich tego okresu, pozostałe państwa uzbrajały swoje jednostki w potężniejsze działa kalibru 150–155 mm. Przyczyną dokonanego już wcześniej wyboru kalibru 140 mm było łatwiejsze ładowanie lżejszych pocisków (38 wobec 45 kg), co odpowiadało warunkom fizycznym japońskich marynarzy. Mimo ograniczonej wielkości, „Yūbari” miał jednak stosunkowo dobre opancerzenie kadłuba, natomiast artyleria była praktycznie nieopancerzona. Ogółem pancerz miał masę o połowę większą, niż na japońskich 5500-tonowych krążownikach. Wadą „Yūbari”, wynikającą z małych rozmiarów, było początkowo wyjątkowe słabe uzbrojenie przeciwlotnicze i trudność w zwiększeniu lekkiego uzbrojenia przeciwlotniczego bez przeciążenia okrętu, które to uzbrojenie okazało się kluczowe w wojnie na Pacyfiku. Dlatego też podczas modernizacji w 1944 roku dodano działo przeciwlotnicze kalibru 120 mm i doprowadzono do 25 liczbę działek 25 mm kosztem zmniejszenia liczby dział artylerii głównej do czterech. Ponadto, z powodu przekroczenia projektowanej wyporności już na etapie budowy, okazało się, że okręt ma stosunkowo niewielki zasięg, mniejszy od nowych japońskich niszczycieli.
Opis Opis ogólny i kadłub thumb|Szkic rozpoznawczy „Yūbari” – na prawym dolnym szkicu zaznaczone na czarno opancerzenie (pas pancerny w rzeczywistości był o ok. ¼ dłuższy w kierunku rufy oraz dochodził do pokładu górnego). Po lewej stronie schemat przedstawiający kąt ostrzału poszczególnych dział. Kadłub miał podniesiony pokład dziobowy na długości ok. 57 m (ponad ⅓ długości okrętu). Dziobnica miała charakterystyczny dla nowszych okrętów japońskich kształt rozciągniętej litery S, przyrównywany do łabędziej szyi, z silnie podciętą dolną częścią. Pokład miał niewielki wznios na dziobie, przed działem dziobowym, po czym ponownie był zbliżony do poziomego w pobliżu dziobnicy. Na pokładzie dziobowym było umieszczone działo nr 1, a za nim nadbudówka z wydłużoną dolną kondygnacją długości ponad 18 m i dwukondygnacyjną bryłą pomostu bojowego w tylnej części, zintegrowaną z masywnym trójnożnym masztemNa podstawie rysunków . Pokład kompasowy na górnej kondygnacji był początkowo przykryty tylko brezentem, za nim była kabina nawigacyjna i dziobowa kabina radiowa. Na dolnej kondygnacji umieszczona była dwudziałowa wieża w superpozycji, a pokład nadbudówki był wydłużony nad dziobowym działem w osłonę przeciwpodmuchową. Na maszcie znajdowało się stanowisko kierowania ogniem z dalocelownikiem. Dalej za uskokiem pokładu, na śródokręciu, znajdowała się pokładówka, stanowiąca podstawę dla wydłużonego zbiorczego komina i mieszcząca m.in. kambuz. Komin miał kształt buta, a przewody dymowe z przednich kotłów były wygięte do tyłu w celu oddalenia wylotu komina od pomostu bojowego. Początkowo komin był niski, ale w 1924 roku podwyższono go o 2 m. Dalej na pokładzie górnym umieszczone były w osi symetrii kadłuba dwa podwójne aparaty torpedowe, rozdzielone małą pokładówką kryjącą szachty wentylacyjne maszynowni, z platformą dla działa przeciwlotniczego. Umieszczenie aparatów torpedowych w osi symetrii okrętu, typowe dla niszczycieli, było rzadkością na krążownikach, możliwą do zastosowania z powodu małej szerokości kadłuba. Dalej znajdowała się nadbudówka rufowa, na której umieszczona była w superpozycji wieża artylerii głównej, a za nią na pokładzie górnym rufowe stanowisko działa, z osłoną przeciwpodmuchową nad nim. W nadbudówce rufowej była m.in. kabina radiowa. Rufa była zaokrąglona w rzucie z góry.