William Clark Gable (ur. 1 lutego 1901 w Cadiz, zm. 16 listopada 1960 w Los Angeles) – amerykański aktor filmowy.
Jeden z najbardziej dochodowych aktorów w historii kina, ikona „Złotej Ery Hollywood”. American Film Institute umieścił go na siódmym miejscu w rankingu „Największych aktorów wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends)Największym aktorem w tym plebiscycie ogłoszony został Humphrey Bogart (osobno aktorki i aktorzy). Ze względu na swój status w świecie filmu był zwany „królem Hollywood” lub po prostu „królem”. Był regularnie notowany na liście najbardziej dochodowych gwiazd Hollywood.
Karierę aktorską rozpoczął od występów w teatrze, następnie grywał mało znaczące role w niemych filmach w latach 1924–1926. Na początku lat 30. zdobył większą popularność i od tej pory wcielał się zazwyczaj w role amantów, wpływowych i władczych mężczyzn. Specjalizował się w komediach romantycznych oraz dramatach. Zagrał w ponad 60 filmach, m.in. w Mogambo, Prymusie czy Skłóconych z życiem. Zyskał uznanie nie tylko widowni, ale również krytyków. Za rolę Petera Warne’a w filmie Ich noce został nagrodzony Oscarem, ponadto był nominowany do tej nagrody za udział w Buncie na Bounty i rolę Rhetta Butlera w Przeminęło z wiatrem, jednym z najbardziej dochodowych filmów wszech czasów. Jego partnerkami ekranowymi były m.in.: Greta Garbo (Zuzanna Lenox), Jean Harlow (The Secret Six, Kaprys platynowej blondynki, W twoich ramionach, China seas, Wife vs. Secretary, Saratoga), Norma Shearer (Wolne dusze, Strange Interlude, Idiot’s Delight), Myrna Loy (Night Flight, Men in White, Manhattan Melodrama, Wife vs. Secretary, Parnell, Test Pilot, Too Hot to Gandle) i Joan Crawford, z którą współpracował aż ośmiokrotnie10 Fascinating Facts About Joan Crawford. W latach 1942–1944 służył w amerykańskich siłach powietrznych w czasie II wojny światowej.
Słynął w prasie z licznych romansów z kobietami, a najbardziej znany był jego związek z aktorką Carole Lombard. Zmarł na atak serca w 1960.
Życiorys Młodość Pochodził z rodziny farmerskiej Williama Henry’ego Gable’a (1870–1948) i Adeline z d. Hershelman (1869–1901), o korzeniach niemieckich. Jego matka zmarła niedługo po porodzie syna, a ojciec był nielegalnym poszukiwaczem złóż nafty. W wieku 16 lat porzucił szkołę i imał się różnych prac, m.in. pracował na farmie ojca w Hopedale i w fabryce gumy w Akron. W tym okresie po obejrzeniu sztuki The Bird of Paradise pokochał teatr, a w jednym z nich zatrudnił się jako pomocnik inspicjenta. Następnie pracował przy rąbaniu drewna i obsłudze świdra na polach naftowych ojca w pobliżu Bigheart w stanie Oklahoma. Porzucił pracę na polach naftowych na rzecz pracy fizycznej dla trupy teatralnej w Kansas. Pracował też jako drwal przy układaniu torów w Bend w stanie Oregon i sprzedawał krawaty w domu towarowym w Astorii. W wieku 21 lat otrzymał spadek po swoim dziadkuPrawdopodobnie było to 300 dolarów. Odpowiednik 4 tysięcy dolarów z 2016 r.. Zaczął realizować marzenie o teatrze i zawodzie aktora, czego nie rozumiał jego ojciec, przez co obaj nie kontaktowali się ze sobą przez wiele lat. William, zapytany w 1932 przez dziennikarzy o relację z synem, powiedział: Obaj jesteśmy niezależni i tak się po prostu stało, że nasze drogi się rozeszły. On nigdy nie oczekiwał niczego ode mnie, ani ja od niego. Mimo wszystko wiele myślimy o sobie nawzajem.
W 1922 Gable występował w różnych przedstawieniach wędrownych trup aktorskich, zadebiutował 23 lipca 1922 rolą kucharki Elizy w spektaklu Kiedy kobiety rządzą. Nie przeszedł przesłuchań do Astoria Stock Company, po czym zatrudnił się przy zakładaniu telefonów. Na przesłuchaniu do Astoria Stock Company poznał aktorkę Franz Dorfler, z którą się zaręczył. Za jej namową skontaktował się z doświadczoną nauczycielką aktorstwa Josephine Dillon, która stała się protektorką Gable’a. Stworzyła nowy wizerunek Gable’a, m.in. zapłaciła za jego zabiegi dentystyczne, poza tym kupiła mu samochód, by mógł jeździć na przesłuchania do wytwórni filmowych, oraz pracowała z nim nad emisją głosu. Zmiany umożliwiły początkującemu aktorowi angaż do kilku mało znaczących niemych filmów i sztuk teatralnych; zagrał m.in. w filmach White Man i Cena chwały oraz w spektaklach: Romeo i Julia i Kołysanka. Wówczas zmienił swoje imię na pseudonim sceniczny Clark.
Na początku kariery przespał się z aktorem Williamem Hainesem, upatrując w tym szansy na zrobienie kariery. Zagrał w kilku filmach Hainesa: The Pacemakers, Czas szkoły i Gwiazda Północna. Zagrał też w spektaklu Madame X i filmach Copperhead i Chicago. Występował też w zespole teatralnym w Teksasie i dostał rolę w sztuce Machina wystawianej w Nowym Jorku. Po zdjęciu spektaklu z afisza popadł w długi. W sezonie teatralnym 1927–1928 zdobył pewne uznanie i zaczął grać na Broadwayu.
Lata 30. lewo|mały|Gable i Jean Harlow w filmie W twoich ramionach Za namową Rii Langham przyjął rolę w filmie The Last Mile. Występem w filmie zdobył uznanie krytyków i zwrócił na siebie uwagę reżyserów. Po podpisaniu kontraktu z wytwórnią MGM wystąpił w swoim pierwszym filmie dźwiękowym, grając kowboja w westernie The Painted Desert. Po roli gangstera w Wolnych duszach stał się ulubieńcem żeńskiej części publiczności. Zaczął grywać role amantów, silnych i zdecydowanych mężczyzn; z takim emploi był kojarzony przez niemal całą karierę. John Barrymore określił Gable’a jako „Valentino w ciele Jacka Dempseya”.
Wczesną wiosną 1931 premierę miała seria filmów z udziałem Gable’a: The Easiest Way i Dance, Fools, Dance. Choć w obu odegrał niewielkie role, to został zauważony przez krytyków oraz magazyny poświęcone kinu, takie jak. „Motion Picture Herald” i „Variety”. Gable był postrzegany jako najbardziej obiecujący aktor od czasów przejścia z kina niemego na dźwiękowe, do którego doszło w 1929. Producentom MGM w tym okresie brakowało nowych aktorów pierwszoplanowych. Irving Thalberg twierdził, że Gable miał zadatki na bycie największą gwiazdą wytwórni, poza tym mógł dać jej impuls do dalszego rozwoju i komercyjnych sukcesów. Fotografowie Clarence Bull i George Hurrell, którzy byli odpowiedzialni za portretowanie Gable’a, zgodnie twierdzili, że aktor był ponadprzeciętnie fotogeniczny. Pierwszym etapem w tworzeniu nowej gwiazdy filmowej było napisanie od nowa biografii aktora dla potrzeb prasy. Po treningach na siłowni i sesjach ze specjalistami od wizerunku Gable był gotowy do rozpoczęcia nowego etapu w swoim życiu.
Po sukcesie Zuzanny Lenox aktor, ze względu na warunki fizyczne, rozważany był do roli Tarzana, jednak ostatecznie rolę otrzymał Johnny Weissmuller. W Possessed (1931) po raz trzeci zagrał z Joan Crawford, ale tym razem miał równorzędną rolę. Następnie wystąpił w kilku filmach z Joan Crawford: Kaprys platynowej blondynki, W twoich ramionach i Tańcząca Wenus. Od udziału w Hell Divers przez lata był kojarzony z lotnictwem, bo grał pilotów częściej od jakiejkolwiek innej profesji, poza tym większość ówczesnego społeczeństwa amerykańskiego nie miała okazji latać samolotem, dlatego pilotów postrzegano ze szczególną estymą. Dzięki znajomości z ekranową partnerką, Marion Davies, podpisał dwuletni kontrakt od MGM, który gwarantował mu zarobek 2 tysięcy dolarów tygodniowo.
mały|Gable i Claudette Colbert w filmie Ich noce W 1934 został udostępniony przez wytwórnię MGM niszowej wówczas Columbii Pictures, która kręciła film Ich noce. Początkowo był niezadowolony z tego faktu, ale zmienił zdanie po spotkaniu z reżyserem Frankiem Caprą i zapoznaniu się ze scenariuszem komedii. Capra po latach wspominał: Clark świetnie się bawił na planie. Grał siebie, może ten jedyny raz w swojej karierze. Chłopięcy i szorstki he-man to był właśnie Gable. Film spotkał się ze świetnym przyjęciem i idealnie wpasował się w gusta widowni okresu wielkiego kryzysu. Garderoba głównego bohatera (pulower z dekoltem w szpic, filcowa fedora, trencz) stała się na jakiś czas modna, podobnie jak wąsy typu pencil. Według jednej z miejskich legend scena, w której Gable wystąpił bez podkoszulki, miała rzekomo spowodować spadek sprzedaży tej odzieży o kilkadziesiąt procent w USA. 27 lutego 1935 na gali rozdania Oscara Gable odebrał z rąk Irvinga Cobba nagrodę za najlepszą pierwszoplanową rolę męską w Ich nocach. W przemowie po zwycięstwie powiedział: Jest tak wielu dobrych aktorów w tym biznesie, ale czuję się szczęśliwy jak dziecko i trochę głupio, że mnie wybrano. Po sukcesie Ich nocy stał się pierwszoligową gwiazdą Hollywood i podpisał siedmioletni kontrakt, który przewidywał zarobki w wysokości 4 tysięcy dolarów tygodniowo przez pierwsze trzy lata, następnie 4,5 tys. dolarów tygodniowo przez kolejne 2 lata i 5 tysięcy dolarów na tydzień w ostatnich dwóch latach. Gable mógł grać co najwyżej w trzech filmach w danym roku kalendarzowym, a gdyby pracodawca chciał skorzystać z usług aktora w większym wymiarze, aktor zarobiłby dodatkowe 25 tysięcy dolarów za każdy dodatkowy film. mały|Gable w Buncie na Bounty Po Ich nocach zagrał w filmach Ludzie w bieli i Manhattan Melodrama z Myrną Loy oraz w Uwięzionych z Joan Crawford. Za rolę Fletchera Christiana, przewodzącego buntowi wobec despotycznego i okrutnego kapitana Bligha (Charles Laughton), w filmie Bunt na Bounty otrzymał w 1935 nominację do Oscara. Choć chwalił sobie współpracę na planie z Franchotem Tone, nie mógł porozumieć się z Charlesem Laughtonem. Biografowie aktora wysuwają tezę, jakoby Gable nie tolerował mężczyzn, którzy obnosili się ze swoim homoseksualizmem. Gable starał się zachować profesjonalizm w scenach z Laughtonem, a ten miał unikać kontaktu wzrokowego z filmowym partnerem. Sytuację opanował Irving Thalberg, apelując do obu aktorów, aby „nie zachowywali się jak primadonny”. Obaj aktorzy unikali siebie poza planem.
Współpraca ze Spencerem Tracym mały|Spencer Tracy i Gable|lewo Tracy, zaledwie 10 miesięcy starszy od Gable’a, był niespełnionym aktorem po pięciu rozczarowujących latach pracy dla wytwórni Fox Film. Obaj mężczyźni byli zupełnie inni wizualnie, zatem nie rywalizowali o te same role, aczkolwiek to Gable uważał Tracy’ego za lepszego aktora i obawiał się, że ten może lepiej zaprezentować się przed kamerami. Aktorzy współpracowali ze sobą na planie filmów: San Francisco, Test Pilot i Boom Town. Na planie tego drugiego doszło do rywalizacji między aktorami – Tracy, zazdrosny o karierę Gable’a, próbował zagrać scenę śmierci swojego bohatera w sposób jak najbardziej przejmujący, co miało nie spodobać się Gable’owi. Tuż po nakręceniu Test Pilot w 1938 kariera Gable’a osiągnęła apogeum – w wyniku plebiscytu, w którym miało brać udział 20 milionów fanów, został mianowany przez Eda Sullivana „królem Hollywood”, choć spekuluje się, że głosowanie mogło być w pewien sposób zmanipulowane przez wytwórnię MGM.
Przeminęło z wiatrem mały|Gable i Vivien Leigh w Przeminęło z wiatrem