La muerte ye un efeutu terminal que resulta de la estinción del procesu homeostáticu nun ser vivu; esto ye, el términu de la vida. Puede producise por causes naturales (vieyera, enfermedá, consecuencia de la cadena trófica, albuertu bonal, desastre natural) o inducíes (suicidiu, homicidiu, eutanasia, albuertu inducíu, accidente, desastre medioambiental).
El procesu de fallecimientu, magar ta totalmente definíu en delles de les sos fases dende un puntu de vista neurofisiológico, bioquímicu y médicu, entá nun ye del tou entendíu nel so conxuntu dende'l puntu de vista termodinámicu y neurolóxicu, y esisten discrepancies científiques al respeutu.
alt=|thumb|Kuoleman puutarha, Hugo Simberg (1906)
Muerte en bioloxía y medicina La muerte puede definise como un eventu resultante de la incapacidá orgánica de sostener la homeostasis. Dada la degradación del ácidu desoxirribonucleico (ADN) conteníu nos nucleos celulares, el retruque de les célules faise cada vegada más costosa.
Dende'l puntu de vista médicu ye'l cese global de funciones sistémicas; n'especial de les funciones bioeléctricas cerebrales y, poro, de les neuronales.
Evolución de les estimaciones del estáu de muerte Nel sieglu XX la muerte definíase como'l cese de l'actividá cardiaca (ausencia de pulsu), ausencia de reflexos y de la respiración visible. Sicasí, con base nestes evidencies insuficientes munches persones fueron soterraes tando n'estáu de vida latente o afeutaes por periodos de catalepsia.
Darréu, gracies a les meyores teunolóxiques y a la meyor conocencia de l'actividá del celebru, la muerte pasó a definise como l'ausencia d'actividá bioeléctrica en parte del celebru, verificable con un electroencefalograma. Más tarde entá esta evidencia demostró ser insuficiente, al demostrase que'l fenómenu d'ausencia d'actividá bioeléctrica en dellos casos bien escepcionales podía ser reversible, como nel casu de los afogaos y daos per finaos n'agües en cantu del puntu de conxelación.
Medicina forense
Históricamente los intentos por definir el momentu precisu de la muerte fueron problemáticos. D'antiguo definíase la muerte como'l momentu en que cesen los llatíos del corazón y la respiración, pero'l desenvolvimientu de la ciencia dexó establecer que realmente la muerte ye un procesu, que nun determináu momentu, tórnase irreversible. Anguaño, cuando ye precisa una definición del momentu de la muerte, considérase qu'esti correspuende al momentu en que se produz la irreversibilidad d'esti procesu. Esisten en medicina protocolo clínicos que dexen establecer con certidume'l momentu de la muerte, esto ye, que se cumplió una condición abondo y necesario pa la irreversibilidad del procesu de muerte.
Muerte cerebral Forma irreversible de la perdida de conciencia que se caracteriza por una desapaición completa de la función cerebral, con caltenimientu de la contraición cardiaca. Gracies a la meyora teunolóxica de la medicina, güei ye posible caltener una actividá cardiaca y ventiladora artificial en cuidos intensivos, nuna persona que'l so corazón dexó de llatir y nun ye capaz d'alendar por sigo mesmu, polo cual esto demuestra que nun ye tar muertu. El protocolu utilizáu pal diagnósticu de la muerte nesti casu ye distintu y tien de ser aplicáu por especialistes en ciencies neurolóxiques, falándose entós de "muerte cerebral" o "muerte encefálica". Nel pasáu, dalgunos consideraben que yera abondu col cese d'actividá llétrica na corteza cerebral (lo qu'implica'l fin de la consciencia) pa determinar la muerte encefálica, esto ye, el cese definitivu de la conciencia equivaldría a tar muertu, pero güei considérase, en casi tol mundu, difunta a una persona (entá si permanez con actividá cardiaca y ventiladora gracies al soporte artificial nuna unidá de cuidos intensivos), tres el cese irreversible de l'actividá vital de tol celebru incluyíu'l tallo cerebral (estructura más baxa del encéfalu encargada de la gran mayoría de les funciones vitales), comprobada por aciu protocolos clínicos neurolóxicos bien definíos y soportada por pruebes especializaes.
Nestos casos, la determinación de la muerte puede ser dificultosa. Un electroencefalograma, que ye la prueba más utilizada pa determinar l'actividá llétrica cerebral, puede nun detectar delles señales llétriques cerebrales bien débiles o pueden apaecer nél señales producíes fora del celebru y ser interpretaes equivocadamente como cerebrales. Por cuenta de esto, desenvolviéronse otres pruebes más confiables y específiques pa evaluar la vitalidá cerebral como la Tomografía por Emisión de Fotón Únicu (SPECT cerebral), la Panangiografía cerebral y l'Ultrasoníu transcraneal.
Muerte súbita La muerte súbita o muerte instantánea, sobrevien de manera abrupta cola invalidación instantánea d'unu o más órganos esenciales pal sustentu de la vida, un fulminante arrame cerebral, un síncope cardiacu agudu, o per mediu d'un socesu violentu abrupto (onda espansiva d'una esplosión) o accidente con muncha enerxía desenvuelto.
La muerte como contraste Ye'l fin de la vida, opuestu al nacencia. L'eventu de la muerte ye la culminación de la vida d'un organismu vivu. Sinónimos de muerte son occiso (muertu violentamente), óbito, fallecimientu, decesu y fallecimientu.
Suelse dicir qu'una de les carauterístiques clave de la muerte ye que ye definitiva, y n'efeutu, los científicos nun fueron capaces hasta agora de guardar la recomposición del procesu homeostáticu dende un puntu termodinámicamente recuperable.
Consecuencies psicolóxiques, muerte humana thumb|Persones de Viet Cong 1968 muertes en combate.
Definiciones y significaos emotivos El tipu de muerte más importante pal ser humanu ye ensin dulda la muerte humana, sobre manera la muerte de seres queríos. Conocer con certidume l'intre d'una muerte sirve, ente otres coses, p'asegurar que'l testamentu del difuntu va ser namái aplicáu tres la so muerte y, polo xeneral, conocer cuándo se debe actuar so les condiciones establecíes ante una persona difunta. Esiste la muerte psicolóxica, onde la persona ye consciente que va morrer. Nesti sentíu, la persona ye capaz de percibilo. Esta muerte psicolóxica causa con frecuencia ansiedá y depresión nes persones. La muerte psicolóxica aceptada dexa que la persona pueda afaese, colos recursos que-y queden, a la so redolada.Bayés, R. (2001). Psicoloxía del sufrimientu y de la muerte. Barcelona: Edición Martínez Roca.
El deséu y la capacidá de morrer Delles persones, en momentos determinaos de la so vida, esperimenten el sentimientu autodestructivo de terminar la so esistencia. L'actu pa consiguilo ye lo que llamamos suicidiu.
Lo contrario ye'l deséu de vivir, que non contraría al instintu de sobrevivencia, una y bones esti impúlsanos a tornar la muerte. Por casu, suicides que salten al vaciu intenten garrase a daqué pa nun morrer, eso ye l'instintu de sobrevivencia (o caltenimientu).
El mieu a la muerte
El mieu a la muerte deber a dos fechos qu'asoceden dientro del nuesu inconsciente. De primeres, la muerte nunca ye posible con al respective de nós mesmos; esto ye, la causa de la muerte ye esterna, nesti sentíu, atribúyese-y un calter malinu; la muerte ye mala y alcuéntrase nel ambiente non en nós mesmos. Siguiendo esto, pal nuesu inconsciente ye inconcebible morrer por dalguna causa natural o vieyera. De segundes, la persona nun ye capaz d'estremar ente un deséu y la realización d'esti (un fechu); esto xustifica la muerte sobre la base de la culpa onde'l deséu y la realidá xeneren un conflictu. Asina, la persona considérase responsable de la muerte del otru nel sentíu de que'l deséu de matalo y el fechu de la muerte xenera culpabilidá. Coles mesmes, el procesu del dolor siempres lleva consigo daqué de roxura. Nesti sentíu, depositar na persona muerta dos sentimientos estremaos: l'amor que se tien y tuvo por esta a lo llargo de la so vida, y l'odiu xeneráu pola sensación d'abandonu que xenera la perda d'esti ser queríu. El mieu a la muerte surde como una negación escontra la esistencia d'esta.Kubler Ross, Y. (1975). Sobre la muerte y los morrebundos. Barcelona: Grijalbo. Capítulos 1 y 2
La muerte na sociedá humana thumb|Saquiadores fusilaos depués del Terremotu de 1906 en Valparaíso, Chile. La concepción de la muerte como fin o como tránsitu, la so creencia nuna vida dempués de la muerte, nel Xuiciu Final, actúen como condicionantes pa l'actuación de los individuos nun sentíu o otru. La idea d'inmortalidá y la creencia nel Más allá apaecen d'una forma o otra en práuticamente toles sociedaes y momentos históricos. Usualmente dexar al arbitrio de los individuos, nel marcu de los conceutos daos pola so sociedá, la decisión de creer o nun creer y en qué creer esautamente. La esperanza de vida na redolada social determina la presencia na vida de los individuos de la muerte, y la so rellación con ella. La so presencia nel arte ye constante, siendo unu de los elementos dramáticos a los que más se recurre tantu nel teatru, como nel cine o en noveles y rellatos.
Tradiciones relixoses cristianes La segunda entruga en surdir de la muerte humana y seique la más interesante ye: ¿qué asocede a los seres humanos tres la muerte? Realmente, lo que se preguntar ye qué asocede coles facultaes mentales de la persona que finó. Unos creen que se caltienen gracies l'espíritu qu'empuxaba a la so mente, alzando'l so estáu de conciencia a realidaes entá mayores, otros creen na migración de l'alma d'un ser humanu tres la so muerte a un planu físicamente inalcanzable.
La relixón cristiana considera la muerte como'l fin de la permanencia física del ser humanu nel so estáu carnal, l'espíritu abandona'l cuerpu físicu que se deteriora y que ye incapaz de sostenese so les lleis d'esti universu finito, y darréu vuelve a Dios (Eclesiastés 12:7). L'alma, dependiendo de si conoció y reconoció a Xesucristu como'l so Dios y salvador (Romanos 10:9) dir a un llugar de reposu a la espera de la segunda venida de Xesucristu (1 Tesalonicenses 4:16) nesi llugar de reposu la so rellación col Ser Supremu sería direuta (el Paraísu), y l'otru, el de los espíritus encarcelaos quien nun reconocieron a Jesús como'l so Señor y Salvador tendrán de presentase nel Xuiciu Final. Esti llugar ye llamáu l'Infiernu. El Paraísu ye un mundu dinámicu onde se realiza una interacción cola obra de Dios y coles persones na tierra por aciu ministeriu d'ánxeles. Según esta relixón la obra de Dios resumir nes siguientes frases: "Esta ye la mio Obra y la mio Gloria, llevar a cabu la inmortalidá y la vida eterna del home"
Según la relixón cristiana de la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes (mormona), l'espíritu qu'abandona'l cuerpu ye asemeyáu n'apariencia al que dexa n'estáu carnal, pero na so forma más nueva. Les conocencies adquiríes, l'apariencia física caltiénense pero nun estáu de perfeición intanxible pa esti mundu y más puru.