Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч (старэйшы; , в. Новы Двор, Сакольскі павет, Гродзенская губерня (цяпер Падляшскае ваяводства, Польшча) — , , НКДБ) — беларускі грамадскі, рэлігійны і культурны дзеяч, лекар-псіханеўролаг, публіцыст, перакладчык, папулярызатар навукі. БратПра Грынкевіча без памылак беларускага святара Францішка Грынкевіча.

Біяграфічныя звесткі Паступіў на медыцынскі факультэт адноўленага Віленскага ўніверсітэта, скарыстаўшыся «ветэранскімі» льготамі, як удзельнік польска-савецкай вайны 1920 года. Вывучаючы медыцыну, Грынкевіч зразумеў, што яму больш адпавядае тэалагічны факультэт. Але паколькі з медыцынскага нельга было адразу туды перайсці, спярша ён перавёўся на гуманітарны факультэт, а пасля ўжо на тэалагічны. Аднак не вытрымаў паланізацыі, якая там панавала, і вярнуўся да медыцыны.

Пасля ён, разам з аднакурсніцай Янінай з Сувалкаў, выехаў у Познань, дзе яны, відаць, і пажаніліся ў 1927 годзе. 15 сакавіка 1929 года скончыў медыцынскі факультэт Пазнаньскага ўніверсітэта, атрымаўшы дыплом доктара «ўсіх лекарскіх навук». Яшчэ студэнтам, з 16 мая 1927 года, працаваў у нейралагічна-псіхіятрычнай клініцы Пазнаньскага ўніверсітэта спачатку быў асістэнтам, пасля — старшым асістэнтам. У 1931—1936 г. віцэ-старшыня Беларускай хрысціянскай дэмакратыі. У 1933 г. чатыры месяцы быў на стажыроўцы ў Мюнхене, дзе практыкаваўся ў галіне гістапаталогіі. Пасля вяртання заснаваў у клініцы гістапаталагічную лабараторыю.

У 1934 годзе сям’я пераехала ў Харошчу пад Беластокам. Станіслаў Грынкевіч узначаліў лабараторыю і шпітальны аддзел у мясцовай псіхіятрычнай бальніцы. У тыя гады ён напісаў шмат навуковых артыкулаў, якія публікаваліся ў медыцынскіх часопісах, польскіх і замежных. Актыўна ўдзельнічаў у з’ездах псіхіятраў. У 1937 годзе быў прызнаны найлепшым маладым псіхіятрам у Польшчы. Тады ж ён купіў пад Вільняй у 17 гектараў зямлі з вясковым домам і да 1939 г. разбудаваў там гаспадарку. Жыў у Харошчы, прыяжджаючы з сям’ёй у Еразалімку толькі на вакацыі. А гаспадарцы давалі рады сваякі з Новага Двара — сям’я Яна Точкі і Ян Замана.

Працаваў у літоўскай клініцы ў Вільні, выкладаў гігіену ў Віленскай беларускай гімназіі і псіхіятрыю ў Медыцынскім інстытуце ў Новай Вілейцы. У Віленскай беларускай гімназіі вучыліся і ягоныя дзеці. У гэты час не ўваходзіў у Беларускі нацыянальны камітэт, хоць яго туды запрашалі. Узначальваў Беларускага навуковага таварыства. Друкаваўся ў часопісах «Студэнцкая думка», «Калоссе», «Шлях моладзі», газетах «Беларуская крыніца», «Хрысціянская думка», «Новае жыццё». У 1936 г. яго брашура «Асвета», якая апавядала пра пазашкольныя формы беларускай асветнай працы (народны ўніверсітэт, курсы для дарослых, бібліятэкі, народны тэатр, хор і г.д.), была канфіскавана паліцыяй, а сам аўтар аштрафаваны і на два тыдні зняволены. Аўтар навукова-папулярных прац па медыцыне і гігіене, з лекцыямі ездзіў па заходнебеларускіх мястэчках і вёсках.

З прыходам у Вільню савецкіх войск арыштаваны, але здолеў уцячы з цягніка падчас вывазу вязняў. У гады нямецкай акупацыі ў Вільні, займаўся культурніцкай дзейнасцю. Устрымліваўся ад супрацоўніцтва з немцамі. Браў удзел у нацыянальным падполлі. У 1939 г. у Вільні разам з іншымі беларускімі дзеячамі заснаваў Беларускую незалежніцкую партыю. Зноў арыштаваны савецкімі ўладамі ў лістападзе 1944. Вывезены спачатку ў Мінск, потым у Магілёў. 18 мая 1945 ваенным трыбуналам Беларуска-Літоўскай ваеннай акругі прыгавораны да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны.

Сведка, які вярнуўся ў Польшчу пасля лагераў і адшукаў сям’ю Станіслава Грынкевіча, казаў, што той памёр на этапе, захварэўшы на дызентэрыю. Паводле інфармацыі Чырвонага крыжа, Грынкевіч памёр 25 ліпеня 1945 г. у лагеры на тэрыторыі СССР.

Публікацыі Творчасць Станіслава Грынкевіча можна падзяліць на прафесійную медыцынскую і навукова-папулярную, публіцыстычную і літаратурную. Пісаў па-беларуску ў «Крыніцу», «Калоссе», «Хрысціянскую думку», «Заранку» і іншыя часопісы.

Публікацыі С. Грынкевіча вызначаюцца праблемным падыходам, актуальнасцю, грунтоўным навуковым узроўнем («3 зацемак аб характары беларусаў», «Аб праве на Бацькаўшчыну», «Культура і задачы нацыянальнай працы», «Гігіена псіхічная як праблема асноўных адносін да жыцця», «Псіхааналіз і праблемы літаратурныя і грамадскія», «Узгадаванне характару» і інш.). Аўтар працы «Народ», кнігі «Аб тэатры», п’есы «Жанімства па радыё», апавядання «Арлянё» (усе 1927), аповесці «Царква. Помста. Вязніца» (1928), кнігі «Парады хворым і здаровым» (1935), эсэ «У братоў украінцаў» (1936). Праца С. Грынкевіча «Асвета» (1936) была канфіскавана, а аўтар аштрафаваны і на два тыдні зняволены польскімі ўладамі. Пераклаў з лацінскай мовы працу вядомага аскета і містыка Тамаша Кемпійскага «Следам за Хрыстом».

Сям’я У шлюбе з полькай Ядвігай Грынкевіч (1902—1963) меў чатырох дзяцей: Вітаўта, Вольгу, Ганну і БагданаСяргей Чыгрын. Віленскія дапаўненні да біяграфіі Станіслава Грынкевіча. // Ніва № 47 (2376), 25 лістапада 2001 г.. Паводле ўспамінаў Галіны Войцік, дома ў Грынкевічаў гаварылі па-польску, бо гаспадыняй была жонка. Між тым Ядвіга добра валодала беларускай мовай і разам з мужам пісала навуковыя працы па-беларуску. Пасля арышту Станіслава Грынкевіча канфіскавалі хату і ўсю маёмасць. Ядвіга з дзецьмі выехала ў ПольшчуЭдвард Людовіч. Наш першы псыхааналітык. Яна прасіла пісьменнікаў уратаваць яго, Кузьма Чорны для гэтага сустрэўся з савецкім пракурорам, але дармаМаксім Танк. Збор твораў. Т. 12 : Лісты / укладальнікі: У. І. Мархель, С. У. Калядка. — 2011..

Бібліяграфія

Ab teatry: Praktyčny padručnik dla amatarskich teatrau. Wilnia, 1927; Arlanio. Wilnia, 1927; Narod. Wilnia, 1927; Žanimstva pa radyjo: Pjesa u 3-ch abrazoch. Wilnia, 1927; Carkwa, pomsta, wiaźnica: Apowieść. Wilnia, 1928; Rady chworym i zdarowym. Častka I. Wilnia, 1935 (разам з Я. Грынкевіч); Рады хворым і здаровым. Вільня, 1935 (разам з Я.Грынкевіч); Aświeta. Wilnia, 1936; У братоў украінцаў. Вільня, 1936 (2 выд. Вільня, 1937); Rady chworym i zdarowym. Častka II. Wilnia, 1937 (разам з Я. Грынкевіч); Народ. Вільня, 1937; Алкагалізм. Вільня, 1937 (разам з Я.Грынкевіч); Умовы і загады, неабходныя для здароўя. Вільня. 1939 (разам з Я.Грынкевіч).

Літаратура

Ліс А., Пяткевіч А., Трацяк Я. Грынкевіч // ЭГБ у 6 т. Т. 3. Мн., 1996.

Катэгорыя:Асобы Катэгорыя:Расстраляныя Катэгорыя:Медыкі Беларусі Катэгорыя:Публіцысты Беларусі Катэгорыя:Папулярызатары навукі Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі Катэгорыя:Перакладчыкі з лацінскай мовы Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову Катэгорыя:Псіхіятры Беларусі Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі