UNPROFOR

Сілы ААН па ахове (СААНА, англ. UNPROFOR: United Nations Protection Force; таксама вядомыя пад сваёй французскай абрэвіятурай FORPRONU: Force de Protection des Nations Unies) былі першымі міратворчымі сіламі ААН у Харватыі і Босніі і Герцагавіне падчас югаслаўскіх войнаў. Сілы былі сфармаваны ў лютым 1992 года, а іх мандат скончыўся ў сакавіку 1995 года з рэструктурызацыяй міратворчай місіі ў тры іншыя сілы:

Сілы прэвентыўнага разгортвання ААН (UNPREDEP) — , Аперацыя па аднаўленні даверу ААН у Харватыі (UNCRO) — , Рэарганізаваныя аперацыі UNPROFOR, якія працягваліся ў Босніі і Герцагавіне да іх замены місіямі НАТА і ЕС у снежні 1995 г. — .

Асабісты склад

UNPROFOR складаліся з амаль 39 000 чалавек. У яе склад увайшлі войскі Аргенціны, Аўстраліі, Бангладэш, Бельгіі, Бразіліі, Канады, Калумбіі, Чэхіі, Даніі, Егіпта, Эстоніі, Фінляндыі, Францыі, Нямеччыны, Ганы, Індыі, Інданезіі, Ірландыі, Італіі, Іарданіі, Кеніі, Літвы, Люксембурга, Малайзіі, Непала, Нідэрландаў, Новай Зеландыі, Нігерыі, Нарвегіі, Пакістану, Польшчы, Партугаліі, Расійскай Федэрацыі, Славацкай Рэспубліцы, Іспаніі, Швецыі, Швейцарыі, Тунісу, Турцыі, Украіны, Злучанага Каралеўства і ЗША. Паводле звестак ААН, за час дзеяння мандату UNPROFOR сярод персаналу загінула 167 чалавек. З тых, хто загінуў, трое былі ваеннымі назіральнікамі, 159 — іншымі вайскоўцамі, адзін — супрацоўнікам цывільнай паліцыі, двое — міжнароднымі цывільнымі супрацоўнікамі і двое — мясцовымі супрацоўнікамі.

Камандзірамі UNPROFOR былі: Імя Краіна З Па Генерал-лейтэнант Саціш Намбіяр Індыя Сакавік 1992 года Сакавік 1993 года Генерал-лейтэнант Ларс-Эрык Вальгрэн Швецыя Сакавік 1993 года Чэрвень 1993 года Генерал Жан Кот Францыя Чэрвень 1993 года Сакавік 1994 года Генерал Бертран дэ Савіль дэ Ла Прэсль Францыя Сакавік 1994 года Сакавік 1995 года Генерал Бернар Жанвье Францыя Сакавік 1995 года Студзень 1996 года Выбітныя афіцэры:

Генерал-маёр Льюіс Макензі (Канада) Сектар Сараева 1992 г. Генерал Філіп Марыйон (Францыя) з кастрычніка 1992 г. па ліпень 1993 г. Генерал-лейтэнант Фрэнсіс Брыкмон (Бельгія) 12 ліпеня 1993 г. — 24 студзеня 1994 г. Генерал-лейтэнант сэр Майкл Роўз (Вялікабрытанія) з 24 студзеня 1994 па 25 лютага 1995. Генерал-лейтэнант Руперт Сміт (Вялікабрытанія) з 25 лютага 1995 года.

Мандат

Харватыя

UNPROFOR былі створаны рэзалюцыяй 743 Савета Бяспекі ААН ад 21 лютага 1992 года падчас вайны за незалежнасць Харватыі.Савет бяспекі ААН Рэзалюцыя 743. S/RES/743(1992) 21 лютага 1992. Праверана 10 красавіка 2008. Першапачатковы мандат UNPROFOR заключаўся ў забеспячэнні стабільных умоў для мірных перамоваў і бяспекі ў трох дэмілітарызаваных анклавах («зонах бяспекі»), прызначаных як зоны, якія ахоўваюцца Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый (United Nations Protected Areas, UNPA). Яны былі размешчаны ў розных рэгіёнах да таго, як Рэспубліка Харватыя атрымала статус паўнапраўнага члена Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (ААН), але кантраляваліся самаабвешчанай Рэспублікай Сербская Краіна.

У 1992 годзе мандат быў пашыраны на так званыя «ружовыя зоны» для кантролю за доступам да «зонаў бяспекі» ААН (Рэзалюцыя СБ ААН 762),Савет бяспекі ААН Рэзалюцыя 762. S/RES/762(1992) 30 чэрвеня 1992. Праверана 10 красавіка 2008. некаторага памежнага кантролю і маніторынгу грамадзянскага доступу ў ружовыя зоны (Рэзалюцыя СБ ААН 769),Савет бяспекі ААН Рэзалюцыя 796. S/RES/796(1992) 7 жніўня 1992. Праверана 10 красавіка 2008. і кантролю за дэмілітарызацыяй паўвострава Прэўлака каля Дуброўніка (Рэзалюцыя СБ ААН 779).Савет бяспекі ААН Рэзалюцыя 779. S/RES/779(1992) 6 кастрычніка 1992. Праверана 10 красавіка 2008.

Боснія і Герцагавіна У адрозненне ад Харватыі, мандат UNPROFOR для Босніі і Герцагавіны не заключаўся ў назіранні за існым раней спыненнем агню. Па сутнасці, мандат можна падзяліць на чатыры этапы:

Этап 1: Дапамога Сараева — пачынаючы з 5 чэрвеня 1992 г. UNPROFOR адказвала за ахову аэрапорта Сараева ў адпаведнасці з рэзалюцыяй 758 у гуманітарных мэтах. UNPROFOR павінны былі забяспечваць калідор бяспекі для канвояў дапамогі паміж аэрапортам і горадам.William J. Durch and James A. Shear (1996). Faultlines: UN Operations in the Former Yugoslavia. New York: St. Martin’s Press. Этап 2: Суправаджэнне гуманітарнай дапамогі — 14 верасня 1992 г. UNPROFOR атрымалі мандат (рэзалюцыя 776 СБ ААН) ад Савета Бяспекі ААН на забеспячэнне аховы гуманітарных арганізацый, такіх як Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа і іншай дзейнасці па просьбе Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў, напрыклад, планаванне канвояў і перамовы аб бяспечным праездзе. Сілам таксама было дазволена выкарыстоўваць самаабарону, калі ўзброеныя асобы паспрабуюць перашкодзіць ім выканаць свой мандат. Этап 3: Ахова бяспечных раёнаў — наступнае пашырэнне мандата адбылося 16 красавіка 1993 г. з рэзалюцыяй 819 СБ ААН, якая абвясціла горад Срэбраніца «зонай бяспекі», свабоднай «ад узброеных нападаў або любых іншых варожых дзеянняў».William J. James and john A. Shear (1996). Faultlines: UN Operations in the Former Yugoslavia. New York: St. Martin’s Press У маі 1993 года Біхач, Сараева, Гораждзе, Жэпа і Тузла таксама былі дададзеныя ў «зоны бяспекі». Фаза 4: Назіранне за Мусульманска-Харвацкай Федэрацыяй і зонамі забароны на ўзбраенне — у выніку, UNPROFOR пры пасрэдніцтве ЗША сачылі за спыненнем агню ў Босніі ў лютым 1994 года, стварыўшы Мусульманска-Харвацкую Федэрацыю.Steven L. Burg & Paul S. Shoup. (1999). The War in Bosnia and Herzegovina. New York: M.E. Sharpe UNPROFOR адказвалі за маніторынг зон раздзялення і пунктаў кантролю ўзбраення. Акрамя таго, СБ ААН павялічыў санкцыянаваныя сілы UNPROFOR для маніторынгу зон забароны на ўзбраенне, але фактычна ніколі не змяняў мандат аперацыі.

31 сакавіка 1995 г. UNPROFOR былі рэарганізаваны ў тры скаардынаваныя міратворчыя аперацыі. 20 снежня 1995 г. сілы UNPROFOR былі перафармаваныя ў кіраваныя НАТА Сілы выканання (IFOR), задачай якіх было выкананне Агульнага рамачнага пагаднення аб міры ў Босніі і Герцагавіне (GFAP — інакш вядомае як Дэйтанскае пагадненне).

Дзейнасць

Люты 1992 г. — сакавік 1993 г. Седрык Торнберы быў дырэктарам па грамадзянскіх справах UNPROFOR у пачатку місіі ў лютым 1992 года. Да канца свайго першага мандата ў сакавіку 1993 г. UNPROFOR дасягнулі пэўнага поспеху ў аднаўленні міру ў Харватыі, у прыватнасці дабіўшыся ліквідацыі Югаслаўскай народнай арміі (ЮНА) у маі 1992 г. Аднак грамадзянскія хваляванні былі такімі, што тэрор, дыскрымінацыя і «этнічныя чысткі» ўсё яшчэ прысутнічалі. Мясцовым сербскім сілам удалося завяршыць зачыстку раёнаў UNPA, распачатую ў 1991 годзе, у выніку чаго там засталося толькі 279 харватаў з даваеннага насельніцтва ў 102 000 чалавек.Jerry Blaskovich, Anatomy of Deceit: An American Physician's First-hand Encounter with the Realities of the War in Croatia

Сітуацыя была праблематычнай, галоўным чынам з-за адмовы ад супрацоўніцтва з боку мясцовых сербскіх уладаў, а таксама з-за пазнейшых буйных харвацкіх ваенных наступальных дзеянняў. Акрамя таго, значна змянілася сітуацыя, для якой ствараліся і разлічваліся UNPROFOR. Харвацкі бок цяпер адмовіўся весці перамовы аб сваім суверэнітэце над UNPA і «ружовымі зонамі», што сербская частка не прыняла. Стварэнне «Рэспублікі Сербская Краіна» яшчэ больш ускладніла сітуацыю.

Адкрыццё аэрапорта Сараева было праведзена канадскімі аператыўнымі сіламі, якія перамясціліся ў межах тэатра ваенных дзеянняў з Харватыі (Сурац) у зону баявых дзеянняў Сараева. У склад канадскіх сіл уваходзіў франкамоўны Каралеўскі 22-і полк з далучэннем роты N англамоўнага 3-га батальёна Каралеўскага канадскага палка. Канадскі кантынгент быў разгорнуты цягнікамі з базы канадскіх узброеных сіл Бадэн-Золінген і БКС Лар, Германія.

Нягледзячы на варожыя дзеянні, міжнародны аэрапорт Сараева заставаўся адкрытым. У перыяд з 3 ліпеня 1992 г. па 31 студзеня 1993 г. гуманітарны паветраны транспарт, арганізаваны УВКБ ААН пад аховай UNPROFOR, даставіў 2476 самалётаў з 27 460 тонамі харчавання, медыкаментаў і іншай дапамогі.

Размеркаванне гуманітарнай дапамогі было парушана з-за адмовы ад супрацоўніцтва і нават варожых дзеянняў (міны, стралковая зброя, РПГ) бакоў на месцах, асабліва з боку сіл баснійскіх сербаў. Тым не менш, з лістапада 1992 г. па студзень 1993 г. у агульнай складанасці каля 34 600 тон дапамогі былі дастаўлены прыблізна 800 000 атрымальнікам у 110 месцах па ўсёй Босніі і Герцагавіне.

Сакавік 1993 г. — люты 1994 г.

Харвацкія налёты 6 ліпеня 1993 года ўзнікла новая напружанасць пасля рашэння харвацкага ўрада аднавіць стратэгічны мост у Масленіцы 18 ліпеня — Харватыя была разрэзана напалову, а мост быў у руках сербаў. Сілы UNPROFOR, якім было даручана назіраць за выхадам харвацкіх войскаў з гэтага раёна, не змаглі разгарнуцца з-за адмовы харвацкіх уладаў у доступе. Сербы абстралялі мост, часткова разбурыўшы яго 2 жніўня. 12 жніўня ў Жэневе пачаліся перамовы аб спыненні агню, але яны не скончыліся поспехам. У рэшце рэшт, харвацкія сілы адступілі на свае пазіцыі, якія раней займалі перад уварваннем.

Аперацыя «Забараніць палёты»

У сярэдзіне сакавіка неапазнаныя самалёты скінулі бомбы на вёскі ў ваколіцах Срэбраніцы, упершыню парушыўшы «беспалётныя зоны». Боснійскія сербы былі абвінавачаныя ў выбуху, але адмовіліся ад адказнасці. 31 сакавіка адбылося галасаванне па рэзалюцыі, якая дазваляе краінам, якія ўдзельнічаюць у UNPROFOR, прымаць «усе неабходныя меры» для прадухілення ваенных палётаў ваюючых бакоў у забароненых для палётаў зонах (Аперацыя «Забарона палётаў»). Для выканання рэзалюцыі былі задзейнічаны французскія, нідэрландскія і амерыканскія самалёты. Усяго да 1 снежня 1994 г. было зафіксавана 3317 парушэнняў. 28 лютага 1994 года чатыры ваенныя самалёты былі збітыя знішчальнікамі НАТА над Босніяй і Герцагавінай.

Бяспечныя зоны З сакавіка 1993 г. сербскія ваенізаваныя атрады забілі вялікую колькасць мірных жыхароў, разбурылі жыллё, не дазволілі UNHCR даставіць гуманітарную дапамогу і прымусілі тысячы баснійскіх бежанцаў бегчы ў горад Срэбраніца. Ад 30 да 40 чалавек у дзень паміралі ад ваенных дзеянняў, голаду, уздзеяння холаду або адсутнасці медыцынскай дапамогі. Рэзалюцыя 819 паспрабавала вырашыць гэтую праблему, абвясціўшы Срэбраніцу «бяспечнай зонай». Рэзалюцыя 836 дазволіла UNPROFOR «пры дзеяннях у мэтах самаабароны прымаць неабходныя меры, уключаючы прымяненне сілы, у адказ на бамбардзіроўкі бяспечных раёнаў любым з бакоў або на ўзброенае ўварванне ў іх, або ў выпадку любой наўмыснай перашкоды ў гэтых раёнах ці вакол іх для свабоды перамяшчэння UNPROFOR або абароненых гуманітарных канвояў».Security Council Resolution 819, 16 April 1993, operative para. 1 Для ажыццяўлення стрымлівання было накіравана каля 7600 чалавек падтрымкі і арганізавана авіяцыйная падтрымка ў каардынацыі з НАТА.

Вайна ў Босніі

Сакавік 1994 г. – лістапад 1994 г.

Пазітыўныя зрухі і падаўжэнне мандата

Напад на бяспечныя зоны Неўзабаве пасля спынення агню паміж харвацкімі і сербскімі сіламі баснійскія сербы пачалі штурм бяспечнага раёна Гораждзе, моцна абстраляўшы горад і навакольныя вёскі. Пратэсты і ўгаворы Савета Бяспекі ААН аказаліся неэфектыўнымі, і 10 і 11 красавіка 1994 года НАТА нанесла авіяўдары па пазіцыях баснійскіх сербаў. У адказ сілы баснійскіх сербаў захапілі ў палон шмат супрацоўнікаў ААН, выкарыстаўшы іх у якасці жывых шчытоў у тых месцах, дзе чакаліся бамбёжкі. Бамбардзіроўкі аказаліся значна менш эфектыўнымі, чым на нядаўняй вайне ў Персідскім заліве, якая абумовіла разуменне грамадскасцю авіяўдараў. Нягледзячы на дэманстрацыю авіяцыі НАТА і пратэсты нязгодных сербаў, абстрэлы працягваліся. У сітуацыі, падобнай да той, што адбылася ў Сараеве, быў выстаўлены ўльтыматум, і да 24 красавіка большасць сербскіх войскаў выканала яго. Гэтыя інцыдэнты прывялі да яшчэ аднаго разважання аб статусе бяспечных зон.

Спробы міру

Ізаляцыя баснійскіх сербаў

Пагаршэнне бяспекі

Закладнікі ААН і мост Врбаня

Падзенне Срэбраніцы