Ignacy Loyola (; ur. w 1491 w Azpeitii, zm. 31 lipca 1556 w Rzymie) – święty Kościoła katolickiego, duchowny, teolog, prezbiter i założyciel zakonu jezuitów. Jego dewizą była łacińska sentencja Ad maiorem Dei gloriam (Ku większej chwale Boga).

Życiorys Młodość Urodził się w 1491 roku w zamku Loyola w Azpeitii, jako syn Beltrána Ibáñeza de Oñazy i Mariny Sánchez de Licony. Miał siedmiu braci (m.in. Juana Péreza, Martína Garcię, Beltrána, Ochoę Péreza, Henrando i Pero Lópeza) oraz pięć sióstr (m.in. Juanę, Magdalenę, Petronilę i Sanchę). Ponadto miał dwoje przyrodniego rodzeństwa: Juana Beltrána i Maríę Beltrán. Jego chrzcielnym imieniem było Íñigo, nadane na cześć benedyktyńskiego opata Íñiga z Oña. W dorosłym życiu zmienił imię na Ignacy, co – według pierwszego biografa Loyoli, Pedra de Rivandeneiry – było spowodowane większym upowszechnieniem tego imienia i odwołaniem do biskupa i męczennika Ignacego Antiocheńskiego. W domu rodzinnym Loyolów oprócz ojczystego języka baskijskiego mówiono także po hiszpańsku.

Między 1504 a 1507 roku Íñigo został wysłany do Arévalo do swojego dalszego krewnego Juana Velázqueza de Cuéllara, podskarbiego królestwa Kastylii. Gdy nauczył się czytać i pisać został paziem syna Juana – Hernana. Często uczestniczył w pojedynkach, a także grach hazardowych. Po śmierci Cuéllara, wdowa po nim dała Ignacemu 500 skudów oraz dwa konie i poleciła by udał się do Nájery, gdzie przebywał wicekról Nawarry Antonio Manrique de Lara. Tam Loyola został dworzaninem książęcym. W 1521 roku wziął udział w negocjacjach między kilkoma miastami regionu Gipuzkoa, które zakończyły się polubownym rozwiązaniem. Gdy król Francji Franciszek I najechał królestwo Nawarry, popierając roszczenia Henryka II, Antonio Manrique wyruszył do Segowii domagając się przysłania posiłków do obrony. W Pampelunie pozostawił oddział pod dowództwem Francésa de Beumonta, gdzie znajdował się także Íñigo oraz jego brat Martín Garcia. W trakcie bitwy, 19 maja 1521 roku Francuzi zdobyli miasto i rozpoczęli atakować zamek. Następnego dnia Ignacego trafiła kula wystrzelona z kolubryny, raniąc jedną nogę i łamiąc drugą.

Nawrócenie Po otrzymaniu pierwszej pomocy został przewieziony do domu swojej bratowej, Magdaleny de Araoz w Loyoli. Ponieważ pierwsza pomoc została udzielona niechlujnie, lekarze musieli na nowo poskładać połamane kości. 28 czerwca jego stan znacznie się pogorszył, lecz następnego dnia zaczął się stopniowo poprawiać. Według tradycji katolickiej miał wówczas ujrzeć św. Piotra, który go uzdrowił. W wyniku licznych urazów i rekonwalescencji jedna z kości łydki nasunęła się na drugą, dlatego Ignacy zdecydował się na kolejny zabieg polegający na całkowitym usunięciu tej kości. Podczas długiego okresu zdrowienia przeczytał jedyne dwie książki jakie miał dostępne: „Życie Chrystusa” Ludolfa Kartuza i „Złotą legendę” Jakuba de Voraigne’a. W efekcie lektur tych książek, postanowił wziąć przykład z Dominika Guzmána i Franciszka z Asyżu, porzucając dotychczasowy styl życia. Zgodnie z późniejszą tradycją chrześcijańską, miał wówczas ujrzeć Matkę Bożą wraz z Dzieciątkiem Jezus, co utwierdziło go w przekonaniu o słuszności nawrócenia.

Pod koniec lutego 1522 roku wyruszył, wraz z bratem Pero Lópezem, aby spotkać się ze swoim dawnym protektorem. W Navarrete spotkał się z księciem i odebrał kilka dukatów za swoją dawną służbę, a następnie spłacił swoje długi i wyruszył do opactwa w Montserracie, gdzie dotarł około 21 marca. Tam wyspowiadał się z całego życia przed francuskim mnichem Jeanem Chanonem, a następnie odbył całonocne czuwanie przed obrazem Czarnej Madonny. 25 marca oddał swoje odzienie ubogiemu, a sam założył tunikę pielgrzyma i udał się do Manresy. Początkowo zamierzał zostać tam tylko kilka dni, ale ostatecznie spędził tam jedenaście miesięcy. Zatrzymał się w szpitalu św. Łucji, a następnie w klasztorze dominikańskim. Jedną z jego ulubionych lektur tamtego okresu była: „O naśladowaniu Chrystusa”. Zajmował się głównie posługą wśród chorych i ubogich, apostolstwem oraz codzienną, siedmiogodzinną modlitwą. Często przebywał też w jaskini nieopodal miasta nad rzeką Cardener. Tam miał ułożyć pierwszy szkic „Ćwiczeń duchownych”, które potem wielokrotnie poprawiał.

Około 18 lutego 1523 roku opuścił Manresę i udał się do Barcelony, by stamtąd wypłynąć do Rzymu. W Aragonii pozostał około 20 dni, w czasie których rozmawiał z zakonnikami i zakonnicami z gałęzi hieronimickiej. W okolicach 20 marca wypłynął na okręcie do Gaety, zabrawszy ze sobą jedynie wyżebrane pożywienie. Po pięciu dniach rejsu dotarł do półwyspu Apenińskiego i natychmiast wyruszył do Rzymu, obawiając się zarazy. Poprzez Fondi dostał się do Wiecznego Miasta w Niedzielę Palmową 29 marca 1523 roku. Dwa dni później uzyskał zgodę papieża na wyjazd do Ziemi Świętej. 13 albo 14 kwietnia opuścił Rzym i udał się do Padwy, gdzie musiał uzyskać świadectwo zdrowia niezbędne do wejścia do Wenecji. Nie udało mu się go zdobyć, ale nie został skontrolowany i legalnie dostał się do stolicy kupieckiej republiki. Początkowo utrzymywał się z jałmużny, a następnie został ugoszczony przez bogatego Hiszpana. Do Jerozolimy wyruszył wraz Peterem Füsslym i Philippem Hagenem okrętem „Negrona”, dzięki pomocy doży Andrei Grittiego. 14 sierpnia dopłynął do Famagusty na Cyprze, a po pięciu dniach wypłynął z Larnaki do Jafy, gdzie dostał się 24 sierpnia. Dopiero po tygodniu grupa pokutników uzyskała zgodę na wejście do miasta i stamtąd wyruszyli na osłach do Jerozolimy. Do docelowego miasta dotarli 4 września i zostali przywitani przez franciszkanów, którzy pełnili funkcję kustoszów Ziemi Świętej. Ignacy planował pozostać tam do końca życia i przedstawił ten plan gwardianowi klasztoru na górze Syjon. Zakonnik był skłonny się na to zgodzić, ale końcowa decyzja należała do prowincjała, który nie udzielił zgody. 3 października opuścił Ziemię Świętą wraz z innymi pątnikami, wypływając z Jafy do Larnaki, gdzie dotarli po jedenastu dniach. Z Cypru Ignacy odpłynął małym statkiem handlowym na początku listopada i do Apulii dotarł pod koniec grudnia. W Wenecji zjawił się w połowie stycznia 1524 roku i zatrzymał się u tego samego bogatego Hiszpana, który udzielił mu gościny przed podróżą do Jerozolimy. Wkrótce potem udał się do Genui, by stamtąd powrócić do Barcelony.

Studia Dzięki pomocy trzech osób: Jerónima Ardévola, Inés Pascual i Isabel Roser, Loyola rozpoczął studia z zakresu sztuk wyzwolonych w 1524 roku. W trakcie studiów wznowił praktyki pokutne i czyny miłosierdzia. Usiłował także dokonać reform w żeńskich klasztorach w Barcelonie, gdyż odeszły one od klauzurowej reguły. W 1526 roku wyjechał do Alcali de Henares, by studiować filozofię na tamtejszym uniwersytecie. Oprócz nauki oddawał się ćwiczeniom duchowym i działalności apostolskiej. Ze względu na to oraz na swój ubogi strój, był posądzany o przynależenie do środowiska alumbrados, co zapoczątkowało śledztwa przez inkwizycję. Początkowo prowadzili je Miguel Carrasco i Antonio Meija, z polecenia wielkiego inkwizytora Alfonsa Manrique de Lara y Solísa. Następnie sprawę przejął wikariusz biskupa Toledo Juan Rodríguez de Figueroa, który po przesłuchaniu Ignacego i jego towarzyszy 21 listopada 1526 roku stwierdził, że w ich sposobie życia nie ma nic nagannego. Zalecił jedynie by zmienili nieco ubiór, by nie kojarzył się z zakonnikami. Kolejny proces rozpoczął się 6 marca 1527 roku i dotyczył przyjmowania dużej liczby osób, zwłaszcza kobiet, które nauczał i zachęcał do zmiany swoich postępowań. Dodatkowo miał zachęcić dwie z nich do odbycia długiej pielgrzymki do katedry w Jaén, by nawiedzić Veraicon. W połowie kwietnia Ignacy został aresztowany, choć zezwolono na jego odwiedzanie. Po siedemnastu dniach został przesłuchany przez Figueroę, gdzie zeznał, że usiłował odwieźć dwie kobiety od zamiaru pielgrzymki. Gdy powróciły one do Hiszpanii, potwierdzono zeznania Ignacego i został uniewinniony od zarzutów 1 czerwca. W wyroku zabroniono także pokutnikom wypowiadać się w tematach wiary, do czasu aż uzyskają stosowne wykształcenie.

Na początku lipca 1527 roku Loyola przybył do Salamanki, aby podjąć studia. Niecałe dwa tygodnie później został zaproszony do klasztoru dominikanów, gdzie go przesłuchano i zamknięto. Początkowo przesłuchania prowadzili zakonnicy, a następnie przejął je Sancho Gomez de Frias. Kilka dni później odbyła się rozprawa sądowa, w której uczestniczyło czterech sędziów. Po zadaniu wielu pytań i wysłuchaniu wyczerpujących odpowiedzi, stwierdzili że Loyola i jego towarzysze nie robią niczego nagannego, a jedynie powinni posiąść wykształcenie teologiczne, aby mówić o różnicach w grzechach lekkich i ciężkich.

Wobec tego postanowił udać się do Francji, by podjąć studia na Uniwersytecie Paryskim, jednocześnie nie chcąc łączyć nauki z działalnością apostolską. Po opuszczeniu aresztu udał się do Barcelony, skąd wyruszył do Paryża, gdzie dotarł 2 lutego 1528 roku. Przez pierwsze półtora roku powtórzył materiał ze studiów w Hiszpanii, a następnie rozpoczął naukę na Collège de Montaigu. Początkowo mieszkał w pensjonacie, jednak po utracie pieniędzy musiał żyć na ulicy z jałmużny, a następnie znalazł schronienie w szpitalu św. Jakuba. Z uwagi na problemy w utrzymaniu, co jakiś czas udawał się do Flandrii, by uzyskać pomoc od hiszpańskich kupców. Studia filozoficzne rozpoczął w Collège Sainte-Barbe. Tam jego współlokatorami byli Piotr Faber i Franciszek Ksawery. Kontynuował propagowanie ćwiczeń duchowych wśród studentów, a ponieważ odciągało to ich od zajęć, przełożony kolegium, doktor Gouveia chciał wymierzyć Ignacemu karę chłosty. Kiedy Loyola wyjaśnił mu swoje postępowanie, Gouveia odstąpił od swego zamiaru i prosił o wybaczenie. W 1532 roku uzyskał stopień bakałarza, a 14 marca 1535 roku – tytuł magistra. Podczas studiów uformowała się grupa sześciu osób wokół Ignacego, którzy potem współtworzyli z nim Towarzystwo Jezusowe – Piotr Faber, Franciszek Ksawery, Simão Rodrigues, Diego Laynez, Alfonso Salmerón i Nicolás Bobadilla. 15 sierpnia 1534 roku Loyola i sześciu towarzyszy złożyła śluby w kaplicy Najświętszej Marii Panny w Montmartre, podczas mszy, której przewodniczył jedyny kapłan – Piotr Faber. Forma tych ślubów nie jest do końca znana; prawdopodobnie zakładała podróż do Jerozolimy i oddanie się do dyspozycji papieża, gdyby nie mogli działać w Ziemi Świętej. Przyrzeczenia te były odnawiane przez kolejne dwa lata, zawsze w dzień Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W tym czasie do początkowej grupy dołączyli Claude Le Jay, Jean Codure i Paschase Broët.

Po opuszczeniu Paryża, jesienią 1536 roku Ignacy otrzymał list z uniwersytetu, że studiował teologię przez półtora roku. Nie chciał uzyskiwać dyplomu z paryskiej uczelni, gdyż wymagało by to co najmniej pięciu lat studiów.

Działalność