Geneza stanu wojennego i militaryzacja przemysłu Wprowadzenie stanu wojennego w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku było kulminacyjnym momentem konfliktu między władzami Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a ruchem społecznym skupionym wokół NSZZ „Solidarność”. Decyzja ta, podjęta przez Radę Państwa na wniosek Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (WRON), miała na celu zahamowanie procesów demokratyzacyjnych i przywrócenie pełnej kontroli państwa nad gospodarką i społeczeństwem.
Sytuacja polityczna przed 13 grudnia 1981 r. Narastający kryzys gospodarczy oraz radykalizacja postulatów „Solidarności” (m.in. żądanie wolnych wyborów do rad narodowych) skłoniły kierownictwo PZPR do siłowego rozwiązania problemu. Władze, na czele z generałem Wojciechem Jaruzelskim, od miesięcy przygotowywały plany operacyjne, zakładające masowe aresztowania działaczy opozycji oraz zawieszenie praw obywatelskich. Wprowadzenie stanu wojennego uzasadniano koniecznością zapobieżenia wojnie domowej i rzekomej interwencji wojsk radzieckich, choć historycy wskazują, że głównym motywem była obrona monopolu władzy partii komunistycznej.
Militaryzacja zakładów pracy Jednym z najważniejszych elementów rygorów stanu wojennego była militaryzacja kluczowych sektorów gospodarki. Objęła ona zakłady o strategicznym znaczeniu dla państwa, takie jak kopalnie węgla kamiennego, huty, elektrownie, porty oraz transport kolejowy. Pracownicy tych przedsiębiorstw zostali formalnie uznani za zmobilizowanych, co oznaczało, że podlegali prawu wojskowemu. Odmowa wykonania polecenia służbowego była traktowana jak dezercja i karana przez sądy wojskowe w trybie doraźnym.
Komisarze wojskowi Do zarządzania zmilitaryzowanymi zakładami skierowano komisarzy wojskowych (oficerów Ludowego Wojska Polskiego), którzy przejęli faktyczną władzę nad dyrekcjami przedsiębiorstw. Ich zadaniem było nadzorowanie dyscypliny pracy, łamanie oporu załóg oraz egzekwowanie zakazu strajków. Wprowadzenie tego systemu miało na celu sparaliżowanie działalności struktur „Solidarności” w zakładach pracy i wymuszenie ciągłości produkcji w warunkach narzuconego reżimu.