ἄρχω ()
árkhō
czasownik (1.1) iść na czele, prowadzić, wskazywać drogę (1.2) rządzić, dowodzić, sprawować władzę (1.3) zaczynać, rozpoczynać, zapoczątkowywać
(1.1-3) koniugacja I; formy podstawowe strony czynnej: ἄρχω, ἄρξω, ἦρξα, ἦρχα; perfectum strony medialno-biernej ἦργμαι, aoryst strony biernej ἤρχθην
(1.1) ἄρχε δ᾽ ἈθήνηHomer, Ὀδύσσεια 3,12, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → Atena zaś szła na czele. (1.1) ἦρχε δ᾽ ἄρ᾽ ἝκτωρHomer, Ἰλιάς 17,262, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → Hektor zaś szedł na czele. (1.1) ἄρχε δ᾽ ὈδυσσεύςHomer, Ὀδύσσεια 24,502, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → Odyseusz zaś szedł na czele. (1.2) Βοιωτῶν μὲν Πηνέλεως καὶ Λήϊτος ἦρχονHomer, Ἰλιάς 2,494, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → Beotami zaś dowodzili Peneleos i Leitos. (1.2) ὅσον τό τ᾽ ἄρχειν καὶ τὸ δουλεύειν δίχαAjschylos, Προμηθεὺς δεσμώτης 927, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → jak bardzo różnią się rządzenie i bycie niewolnikiem. (1.2) ὥστε ἡμῶν ἄρχειν ἐπιχειρεῖνKsenofont, Ἑλληνικά 2,4,40, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → próbować rządzić nami. (1.3) ἐγὼ δ᾽ ἦρχον χαλεπαίνωνHomer, Ἰλιάς 2,378, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → to ja pierwszy zacząłem gniewać się. (1.3) ἐπεὶ δὲ ἤρξαντο βουλεύεσθαιKsenofont, Ἑλληνικά 2,3,13, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → gdy zaś zaczęli naradzać się. (1.3) ἤρξαντο δὲ κατὰ τοὺς χρόνους τούτους καὶ τὰ μακρὰ τείχη Ἀθηναῖοι ἐς θάλασσαν οἰκοδομεῖνTukidydes, Ἱστορίαι 1,107,1, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → w tym czasie Ateńczycy zaczęli także budować Długie Mury ku morzu.
(1.1) ἄρχω + biernik, np. ὁδόν, + celownik osoby; także ἄρχω + dopełniacz, np. ὁδοῖο (1.2) najczęściej ἄρχω + dopełniacz osoby lub grupy, nad którą sprawuje się władzę; rzadziej + celownik (1.3) ἄρχω lub ἄρχομαι + dopełniacz; także + bezokolicznik; ἀπό lub ἐκ + dopełniacz → „zaczynać od…”
etymologia niepewna; Bailly ostrożnie zestawia wyraz z rekonstruowaną formą praindoeur. *h₂r-ske/o-
(1.3) znaczenie „zaczynać” występuje zarówno w stronie czynnej, jak i medialnej; w prozie attyckiej częsta jest strona medialna. Poświadczone są m.in. futurum medialne ἄρξομαι oraz aoryst medialny ἠρξάμην
Henry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, wyd. 9, 1940, hasło „ἄρχω”, Classical Language Dictionary, Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities. Anatole Bailly, Dictionnaire grec-français, Bailly 2020, hasło „ἄρχω”, Classical Language Dictionary, Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities.