ὑπάρχω

ὑπάρχω ()

hupárkhō

czasownik (1.1) zaczynać, rozpoczynać, dawać początek; być pierwszym, kto coś robi (1.2) powstawać, pojawiać się; istnieć, być, znajdować się, być obecnym lub dostępnym (1.3) należeć do kogoś, przypadać lub przysługiwać komuś; mieć coś (1.4) o osobie sprzyjać komuś, być komuś oddanym, stać po czyjejś stronie (1.5) być przyjętym lub uznanym za dane, stanowić założenie (1.6) bezosobowo tak się składać, że…; faktem jest, że… (1.7) bezosobowo można, wolno; być możliwym

(1.1-7) koniugacja I; futurum strony czynnej ὑπάρξω, aoryst I strony czynnej ὑπῆρξα, perfectum strony medialno-biernej ὕπηργμαι

(1.1) οἵ γε ἐμὲ καὶ πατέρα τὸν ἐμὸν ὑπῆρξαν ἄδικα ποιεῦντες.Herodot, Ἱστορίαι 7,8β,2, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → to oni pierwsi zaczęli krzywdzić mnie i mojego ojca. (1.1) ἐὰν μέντοι τις ἡμᾶς καὶ εὖ ποιῶν ὑπάρχῃ…Ksenofont, Κύρου Ἀνάβασις 2,3,23, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → jeżeli jednak ktoś pierwszy zacznie wyświadczać nam dobro… (1.1) παιδοβόροι μὲν πρῶτον ὑπῆρξαν μόχθοι…Ajschylos, Χοηφόροι 1068–1069, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → najpierw dały początek nieszczęścia związane z pożeraniem dzieci… (1.2) πημονῆς δ᾽ ἅλις γ᾽ ὑπάρχει· μηδὲν αἱματώμεθα.Ajschylos, Ἀγαμέμνων 1656, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → nieszczęścia jest już dosyć; nie przelewajmy więcej krwi. (1.2) ἄναξ, ὑπάρχει γὰρ τόδ᾽ ἐν τῇ σῇ χθονί…Eurypides, Ἡρακλεῖδαι 181–182, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → królu, w twoim kraju istnieje bowiem taki zwyczaj… (1.2) οἶκος δ᾽ ὑπάρχει τῶνδε σὺν θεοῖς, ἄναξ, ἔχειν· πένεσθαι δ᾽ οὐ ἐπίσταται δόμος.Ajschylos, Ἀγαμέμνων 961–962, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → takich rzeczy, dzięki bogom, jest w domu pod dostatkiem, panie; dom nie zna ubóstwa. (1.3) ἢν δὲ τὴν τῶν ἀποσπευδόντων τὴν συμβολὴν ἕλῃ, ὑπάρξει τοι τῶν ἐγὼ κατέλεξα ἀγαθῶν τὰ ἐναντία.Herodot, Ἱστορίαι 6,109,6, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → jeżeli zaś wybierzesz zdanie tych, którzy odradzają bitwę, przypadnie ci przeciwieństwo dóbr, które wyliczyłem. (1.3) οὔτε ἵππου ὑπαρχούσης σφι οὔτε τοξευμάτων…Herodot, Ἱστορίαι 6,112,2, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → choć nie mieli ani jazdy, ani łuczników… (1.3) ὑπάρχει δ᾽ ἡμῖν ἔτι νῦν γε τὰ πλείω τῷ πεζῷ ἐπικρατεῖν.Tukidydes, Ἱστορίαι 7,63,2, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → Mamy jeszcze teraz tę przewagę, że górujemy w piechocie. (1.4) Παρύσατις μὲν δὴ ἡ μήτηρ ὑπῆρχε τῷ Κύρῳ, φιλοῦσα αὐτὸν μᾶλλον ἢ τὸν βασιλεύοντα Ἀρταξέρξην.Ksenofont, Κύρου Ἀνάβασις 1,1,4, Scaife Viewer, Perseus Digital Library. → Parysatys, matka, sprzyjała Cyrusowi, kochając go bardziej niż panującego Artakserksesa. (1.4) ὁ μέντοι Ἐπαμεινώνδας ἐλογίζετο καὶ ἐν Πελοποννήσῳ σφίσιν ὑπάρχειν Ἀργείους τε καὶ Μεσσηνίους…Ksenofont, Ἑλληνικά 7,5,5, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → Epaminondas liczył, że na Peloponezie ma po swojej stronie Argejczyków i Meseńczyków… (1.4) εἶπον τοίνυν ὅτι τοὺς μὲν ὡς ὑπαρχόντων Θηβαίων Φιλίππῳ λίαν θορυβουμένους…Demostenes, Περὶ τοῦ στεφάνου 174, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → powiedziałem więc, że ci, którzy bardzo niepokoją się, jakoby Tebańczycy byli po stronie Filipa… (1.5) θέντες ὡς ὑπάρχον εἶναι ὃ βούλονται, ἤδη τὰ λοιπὰ διατάττουσιν…Platon, Πολιτεία 458a, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → przyjąwszy za dane, że istnieje to, czego chcą, już ustalają pozostałe sprawy… (1.6) καλῶς· ὑπάρχει γὰρ σε μὴ γνῶναί τινα.Sofokles, Ἠλέκτρα 1340, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → dobrze; tak się składa, że nikt cię nie rozpozna. (1.7) ὥστε πανταχόθεν καλῶς ὑπάρχον ὑμῖν πολεμεῖν…Tukidydes, Ἱστορίαι 1,124,1, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → skoro więc pod każdym względem możecie prowadzić wojnę w sprzyjających warunkach… (1.7) τεκόντι δὲ ἀρετὴν ἀληθῆ καὶ θρεψαμένῳ ὑπάρχει θεοφιλεῖ γενέσθαι.Platon, Συμπόσιον 212a, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → temu zaś, kto zrodził i wychował prawdziwą cnotę, dane jest stać się umiłowanym przez bogów. (1.7) πόλεμον δὲ ξύμπαντας ἀραμένους… ὃν οὐχ ὑπάρχει εἰδέναι καθ᾽ ὅτι χωρήσει…Tukidydes, Ἱστορίαι 1,82,6, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → wojny zaś, którą wszyscy podjęli…, nie można wiedzieć, jak się potoczy…

(1.1) ὑπάρχω + dopełniacz → „zaczynać coś, dawać początek czemuś” • ὑπάρχω + imiesłów → „zaczynać coś robić, jako pierwszy coś robić” • ὑπάρχω + biernik lub celownik osoby w konstrukcjach dotyczących dobrodziejstwa → „zacząć wyświadczać komuś dobro” (1.2) ὑπάρχω + dopełniacz → „istnieje / jest pod dostatkiem czegoś” • z imiesłowem może określać istniejący lub aktualny stan, np. ἡ ὑπάρχουσα οὐσία → „istniejący / posiadany majątek” (1.3) ὑπάρχω + celownik osoby + podmiot oznaczający rzecz → „coś należy, przypada lub przysługuje komuś; ktoś coś ma”, np. ὑπάρχει τινί τι → „ktoś coś ma” (1.4) ὑπάρχω + celownik osoby → „sprzyjać komuś, być komuś oddanym, być po czyjejś stronie” (1.5) τούτων ὑπαρχόντων → „przy założeniu, że tak jest; skoro przyjęto to jako dane”; ὡς ὑπάρχον → „jako istniejące / przyjęte za dane” (1.6) bezosobowe ὑπάρχει + biernik + bezokolicznik → „faktem jest, że…; tak się składa, że…” (1.7) bezosobowe ὑπάρχει + celownik + bezokolicznik → „komuś wolno coś zrobić; ktoś może coś zrobić”; także ὑπάρχον + celownik + bezokolicznik → „skoro ktoś może / skoro komuś wolno coś zrobić”

(1.2-3) τὰ ὑπάρχοντα → „istniejące lub obecne okoliczności, dostępne środki lub korzyści; mienie, majątek, zasoby”

złożenie z ὑπό i ἄρχω

(1.2-3) użyta rzeczownikowo forma rodzaju nijakiego liczby mnogiej imiesłowu τὰ ὑπάρχοντα może oznaczać zarówno aktualnie istniejące okoliczności lub korzyści, jak i posiadane dobra, środki lub majątek

Henry George Liddell, Robert Scott, Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, skrócone opracowanie słownika Liddella–Scotta, wyd. Πελεκάνος 2007, hasło „ὑπάρχω”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Henry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, wyd. 9, 1940, hasło „ὑπάρχω”, Logeion, University of Chicago.