οὗτος ()
hoûtos
zaimek wskazujący (1.1) ten (1.2) w bezpośrednim zwrocie do osoby hej ty
(1.1-2) odmiana zaimkowa; końcówki odpowiadają zasadniczo I deklinacji w rodzaju żeńskim oraz II deklinacji w rodzaju męskim i nijakim + liczba pojedyncza przypadek rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki mianownik οὗτος αὕτη τοῦτο dopełniacz τούτου ταύτης τούτου celownik τούτῳ ταύτῃ τούτῳ biernik τοῦτον ταύτην τοῦτο + liczba podwójna przypadek rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki mianownik / biernik τούτω τούτω τούτω dopełniacz / celownik τούτοιν τούτοιν τούτοιν + liczba mnoga przypadek rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki mianownik οὗτοι αὗται ταῦτα dopełniacz τούτων τούτων τούτων celownik τούτοις ταύταις τούτοις biernik τούτους ταύτας ταῦτα
(1.1) αὕτη ἔστω ἱκανὴ ἀπολογία πρὸς ὑμᾶς.Platon, Ἀπολογία Σωκράτους 24b, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → niech to będzie wystarczającą obroną wobec was. (1.1) ἃ ἄν εἴπῃς, ἔμμενε τούτοις.Platon, Πολιτεία 345b, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → cokolwiek powiesz, trzymaj się tego. (1.1) οὗτοι μὲν κακῶς τε καὶ αἰσχρῶς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀποθνῄσκουσιν.Ksenofont, Κύρου Ἀνάβασις 3,1,43, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → Ci zazwyczaj umierają źle i haniebnie. (1.2) Οὗτος, τί πάσχεις, ὦ κακόδαιμον Ξανθία;Arystofanes, Σφῆκες 1, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → hej ty, co się z tobą dzieje, nieszczęsny Ksantiasie? (1.2) ὦ οὗτος, Αἶας, δεύτερόν σε προσκαλῶ.Sofokles, Αἴας 89, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → hej ty, Ajaksie, po raz drugi cię wołam. (1.2) οὗτος, οὐ μενεῖς;Arystofanes, Ὄρνιθες 1055, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → hej ty, nie zatrzymasz się?
(1.1) używane zarówno rzeczownikowo, np. οὗτος → „ten”, jak i przymiotnikowo z rzeczownikiem (1.1) przy rzeczowniku οὗτος zwykle występuje z rodzajnikiem w tzw. pozycji orzecznikowej: οὗτος ὁ ἀνήρ lub ὁ ἀνήρ οὗτος → „ten człowiek”; konstrukcja ὁ οὗτος ἀνήρ nie jest standardową konstrukcją tego zaimka (1.1) οὗτος może wskazywać osobę lub rzecz bliską w przestrzeni, czasie lub toku myśli; w porównaniu z ὅδε ma zwykle słabszą siłę deiktyczną, natomiast ἐκεῖνος odnosi się zasadniczo do czegoś bardziej odległego (1.1) οὗτος, szczególnie nijakie τοῦτο, może odnosić się do treści wcześniej wspomnianej, a także zapowiadać treść, która nastąpi później (1.1) biernik rodzaju nijakiego τοῦτο lub ταῦτα może być użyty przysłówkowo → „z tego powodu, dlatego” (1.2) mianownik οὗτος może wyjątkowo pełnić funkcję bezpośredniego zwrotu do osoby → „hej, ty!”
οὑτοσί, οὕτως, τοιοῦτος, τοσοῦτος, τηλικοῦτος
(1.1) τοῦτο μέν … τοῦτο δέ … → „po pierwsze … po drugie …; częściowo … częściowo …”
etymologia niepewna; według Smytha forma powstała z dawnego zaimka wskazującego ὁ oraz elementów *υ i -τος
(1.1) οὗτος ma szerszy zakres użycia niż ὅδε i może pełnić zarówno funkcję deiktyczną, jak i anaforyczną (1.1) w języku attyckim zaimek mógł być dodatkowo wzmacniany sufiksem deiktycznym -ί, np. οὑτοσί, αὑτηί, τουτί, οὑτοιί, ταυτί (1.1-2) w liczbie podwójnej odrębne formy rodzaju żeńskiego występują rzadko; podstawowy paradygmat podaje wspólne τούτω, τούτοιν
Henry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, wyd. 9, 1940, hasło „οὗτος”, Logeion, University of Chicago. Herbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §333, Alpheios Project / Perseus Project. Herbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§1176–1178, Alpheios Project / Perseus Project. Herbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§1238–1261, Alpheios Project / Perseus Project. Herbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§1288a, 1610, Alpheios Project / Perseus Project. Demonstrative Pronouns: οὗτος, αὕτη, τοῦτο, Dickinson College Commentaries.