ἦ ()
ê
partykuła (1.1) partykuła potwierdzająca lub wzmacniająca wypowiedź: doprawdy, zaiste, rzeczywiście, istotnieHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „ἦ”, Logeion, University of Chicago.Herbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§ 2864–2866, Alpheios Project. (1.2) partykuła pytajna, zwłaszcza w pytaniach wyrażających zdziwienie, niedowierzanie lub oburzenie: czyż, czy naprawdę czasownik, forma fleksyjna (2.1) pierwsza osoba liczby pojedynczej imperfectum trybu oznajmującego strony czynnej czasownika εἰμί „być”: byłem, byłamHerbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§ 768, 771, Alpheios Project. (2.2) trzecia osoba liczby pojedynczej imperfectum trybu oznajmującego strony czynnej czasownika ἠμί „mówić, rzec”: rzekł, rzekła, powiedział, powiedziałaThomas Dwight Goodell, A School Grammar of Attic Greek, § 383, Dickinson College Commentaries.
(1.1) ὦ πόποι ἦ μέγα πένθος Ἀχαιΐδα γαῖαν ἱκάνει → o biada, doprawdy wielki smutek ogarnia ziemię achajskąHomer, Ἰλιάς 1,254, Scaife ATLAS. (1.1) Ἰοὺ ἰού, ὦ Ἱππίας, ἦ θαυμασίως τε καὶ μεγαλείως καὶ ἀξίως σαυτοῦ εἴρηκας → o o, Hippiaszu, doprawdy wspaniale i wzniośle, i godnie siebie powiedziałeśPlaton, Ἵππίας μείζων 291e, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”. (1.1) ἦ μὴν ἐγὼ ἔπαθόν τι τοιοῦτον → doprawdy, ja doświadczyłem czegoś takiegoPlaton, Ἀπολογία Σωκράτους 22a, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”. (1.2) ξεῖνε φίλʼ, ἦ καί μοι νεμεσήσεαι ὅττι κε εἴπω; → drogi cudzoziemcze, czy naprawdę rozgniewasz się na mnie za to, co powiem?Homer, Ὀδύσσεια 1,158, Scaife ATLAS. (1.2) ἦ γὰρ νοεῖς θάπτειν σφ᾽, ἀπόρρητον πόλει; → czy naprawdę zamierzasz go pogrzebać, choć w mieście jest to zakazane?Sofokles, Ἀντιγόνη 44, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”. (1.2) ἦ καλῶς ἔχει; → czyż jest to słuszne?Platon, Πολιτεία 469d, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”. (2.1) εἰ μὲν γὰρ ἐγὼ ἔτι ἐν δυνάμει ἦ → gdyby bowiem ja jeszcze byłem w pełni siłPlaton, Πολιτεία 328d, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη. Ψηφια Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”. (2.1) οὐ οἷός τ᾽ ἦ ἰδεῖν → nie byłem w stanie zobaczyćPlaton, Συμπόσιον 174e, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”. (2.1) ἀθλιώτερος ἦ ὁτουοῦν → byłem nędzniejszy od kogokolwiekPlaton, Συμπόσιον 173a, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”. (2.2) Ἀλλὰ περιμενοῦμεν, ἦ δ᾽ ὃς ὁ Γλαύκων → ale poczekamy, rzekł GlaukonPlaton, Πολιτεία 327c, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Biblioteka της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”. (2.2) Αὐτό, ἦ δ᾽ ὅς → właśnie to, rzekł onPlaton, Πολιτεία 362d, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”. (2.2) ἀλλὰ σύ, ἦ δ᾽ ὅς → a ty, rzekł onPlaton, Συμπόσιον 174b, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”.
(1.1) występuje na początku członu wypowiedzi, który wzmacnia; często łączy się z innymi partykułami. (1.2) wprowadza pytanie; często występuje w połączeniach wyrażających zdziwienie lub silną reakcję mówiącego.
(1.1) ἦ μήν → „doprawdy, zaiste”; połączenie używane m.in. w stanowczych zapewnieniach, groźbach i przysięgach (1.2) ἦ γάρ → „czyż?, czy naprawdę?”; może wyrażać zdziwienie (2.2) ἦ δ᾽ ὅς → „rzekł on”, częsta formuła przy relacjonowaniu rozmowy
(2.1) ἦ jest starszą attycką formą pierwszej osoby liczby pojedynczej imperfectum czasownika εἰμί; później obok niej występuje analogicznie utworzone ἦν. nie mylić z ἤ „lub, albo; niż”.Herbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§ 2856–2866, Alpheios Project.