σῴζω ()
sōízō
czasownik (1.1) ratować, ocalać, zachowywać przy życiu; w stronie biernej lub medialnej także ocaleć, uratować sięHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, wyd. 9, Oxford 1940, hasło „σῴζω”, Scaife ATLAS (1.2) chronić, zachowywać, przechowywać, utrzymywać w bezpiecznym lub nienaruszonym stanie (1.3) zachowywać, przestrzegać, dotrzymywać, utrzymywać prawo, nakaz, polecenie itp. (1.4) pamiętać, zachowywać w pamięci (1.5) doprowadzać, dostarczać bezpiecznie do określonego miejsca; w stronie biernej także docierać, przybywać, wracać bezpiecznie (1.6) w odniesieniu do choroby: uzdrawiać; w stronie biernej lub medialnej wyzdrowieć, zostać uzdrowionym (1.7) w Nowym Testamencie, o Bogu lub Chrystusie: zbawiać; w stronie biernej być zbawionym
(1.1-7) koniugacja I; formy podstawowe: σῴζω, σώσω, ἔσωσα, σέσωκα, σέσωσμαι, ἐσώθην
(1.1) ἡ μὲν γὰρ εὐταξία σῴζειν δοκεῖ → dyscyplina bowiem zdaje się ratowaćKsenofont, Ἀνάβασις 3,1,38, Scaife Viewer (1.1) ἐμοὶ πιθοῦ καὶ σώθητι → posłuchaj mnie i uratuj sięPlaton, Κρίτων 44b, Scaife ATLAS (1.1) ὃς γὰρ ἐάν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι → kto bowiem zechce ocalić swoje życieΚατὰ Ματθαῖον 16,25, Online Greek Bible (1.2) σπέρμα πυρὸς σώζων → zachowując zarzewie ogniaHomer, Ὀδύσσεια 5,490, Scaife ATLAS (1.2) ὑμεῖς δὲ τὰ ὑπάρχοντά τε σῴζειν → wy zaś zachowujecie to, co posiadacieTukidydes, Ἱστορίαι 1,70,2, Scaife Viewer (1.2) φράζεο νῦν, ὅπως κε πόλιν καὶ ἄστυ σαώσεις → zastanów się teraz, jak ocalisz miasto i gródHomer, Ἰλιάς 17,144, Scaife ATLAS (1.3) σῴζων ἐφετμὰς Λοξίου χρηστηρίους → przestrzegając wyrocznych nakazów LoksjaszaAjschylos, Εὐμενίδες 241, Scaife ATLAS (1.3) τοὺς καθεστῶτας νόμους ἄριστον ᾖ σῴζοντα τὸν βίον τελεῖν → najlepiej jest przeżyć życie, przestrzegając ustanowionych prawSofokles, Ἀντιγόνη 1113–1114, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.3) τοὺς σοὺς λόγους σώιζοντες → dotrzymując twoich słówEurypides, Ἑλένη 1552, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.4) παρῆκα θεσμῶν οὐδένʼ, ἀλλʼ ἐσῳζόμην → nie pominęłam nic z nakazów, lecz pamiętałamSofokles, Τραχίνιαι 682, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.4) μηδʼ ἃ ἔμαθε σῴζοιτο → nie pamiętałby nawet tego, czego się nauczyłPlaton, Πολιτεία 455b, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.4) μνήμην σῴζομαι στρατεύματος → zachowuję pamięć o wojskuEurypides, Ἰφιγένεια ἐν Αὐλίδι 302, Scaife ATLAS (1.5) σωθέντος ἐμεῦ ὀπίσω ἐς οἶκον → gdy wrócę bezpiecznie z powrotem do domuHerodot, Ἱστορίαι 4,97, Scaife Viewer (1.5) ἢν δὲ δὴ καὶ σωθῶμεν ἐπὶ θάλατταν → jeżeli zaś rzeczywiście i dotrzemy bezpiecznie do morzaKsenofont, Ἀνάβασις 6,5,20, Scaife Viewer (1.5) εἴ ποτʼ αὐτὸν ἐς δόμους ἴδοιμι σωθέντʼ → gdybym kiedykolwiek zobaczyła go wracającego bezpiecznie do domuSofokles, Τραχίνιαι 610–611, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.6) ἡ πίστις σου σέσωκέν σε → twoja wiara uzdrowiła cięΚατὰ Ματθαῖον 9,22, Online Greek Bible (1.6) καὶ ἡ εὐχή τῆς πίστεως σώσει τὸν κάμνοντα → i modlitwa wiary uzdrowi choregoἸακώβου 5,15, Online Greek Bible (1.6) καὶ ὅσοι ἄν ἥψαντο αὐτοῦ ἐσῴζοντο → i wszyscy, którzy dotknęli go, zdrowieliΚατὰ Μᾶρκον 6,56, Online Greek Bible (1.7) σῶσαι τοὺς πιστεύοντας → zbawić wierzącychΠρὸς Κορινθίους Α΄ 1,21, Online Greek Bible (1.7) ζητῆσαι καὶ σῶσαι τὸ ἀπολωλός → szukać i zbawić to, co zginęłoΚατὰ Λουκᾶν 19,10, Online Greek Bible (1.7) ἀλλʼ ἵνα σώσω τὸν κόσμον → lecz aby zbawić światΚατὰ Ἰωάννην 12,47, Online Greek Bible
(1.1–4, 1.6–7) w użyciu przechodnim z osoby lub rzeczy ratowanej, zachowywanej albo chronionej (1.1) przy znaczeniu „ratować od czegoś” m.in. ἐκ + , ἀπό + lub sam określający niebezpieczeństwo, od którego ktoś jest ratowany (1.5) miejsce, do którego ktoś zostaje bezpiecznie doprowadzony lub dociera, może być wyrażone m.in. przez ἐς / εἰς + albo ἐπί +
według Olgi Tribulato czasownik jest utworzony od σῶς (< σαός) „bezpieczny” za pomocą przyrostka -ίζωOlga Tribulato, Ancient Greek Verb-Initial Compounds: Their Diachronic Development within the Greek Compound System, De Gruyter 2015, s. 259, przyp. 10
w źródłach starogreckich występują warianty pisowni z ι i bez niego; LSJ dokumentuje m.in. zapis epigraficzny i papirusowy σωιζ-, ale również formy bez ι, np. σώζω w poezji epickiej występują również formy σαόω, σάωμι, σόω i σώω