ἵημι () híēmi
czasownik (1.1) przechodni wysyłać, posyłać, wyprawiaćHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „ἵημι”, Logeion, University of Chicago. (1.2) przechodni; o głosie, dźwięku lub mowie wydawać, wydobywać, wypowiadać, wymawiać (1.3) przechodni rzucać, ciskać, miotać, wyrzucać, wystrzeliwać (1.4) przechodni lub nieprzechodni puszczać, wypuszczać, zwalniać, upuszczać, pozwalać opaść; o cieczy: puszczać, wypuszczać, wylewać, rozlewać; wypływać, płynąć (1.5) nieprzechodni, w stronie medialnej pędzić, spieszyć się, ruszać, zmierzać (1.6) nieprzechodni, w stronie medialnej, pragnąć, dążyć do czegoś, być chętnym coś zrobić
(1.1-6) czasownik nieregularny koniugacji na -μι; należy do tego samego typu odmiany co δίδωμι i τίθημι i ma swoisty aoryst na -κα w liczbie pojedynczej strony czynnejThomas Dwight Goodell, A School Grammar of Attic Greek, §§ 371–379, redakcja Meagan Ayer i inni, Dickinson College Commentaries. formy podstawowe: ἵημι, ἥσω, ἧκα, -εἷκα, -εἷμαι, -εἵθην system praesentis strony czynnejPresent Active System – ἵημι, Dickinson College Commentaries. liczba osoba indicativus praesentis indicativus imperfecti coniunctivus optativus imperativus pojedyncza pierwsza ἵημι ἵην ἱῶ ἱείην — druga ἵης / ἱεῖς ἵεις ἱῇς ἱείης ἵει trzecia ἵησι(ν) / ἱεῖ ἵει ἱῇ ἱείη ἱέτω mnoga pierwsza ἵεμεν ἵεμεν ἱῶμεν ἱεῖμεν / ἱείημεν — druga ἵετε ἵετε ἱῆτε ἱεῖτε / ἱείητε ἵετε trzecia ἱᾶσι(ν) ἵεσαν ἱῶσι(ν) ἱεῖεν / ἱείησαν ἱέντων podwójna druga ἵετον ἵετον ἱῆτον ἱεῖτον / ἱείητον ἵετον trzecia ἵετον ἱέτην ἱῆτον ἱείτην / ἱειήτην ἱέτων bezokolicznik: ἱέναι; imiesłów: ἱείς, ἱεῖσα, ἱέν system praesentis strony medialnejPresent Middle System – ἵημι, Dickinson College Commentaries. liczba osoba indicativus praesentis indicativus imperfecti coniunctivus optativus imperativus pojedyncza pierwsza ἵεμαι ἱέμην ἱῶμαι ἱείμην — druga ἵεσαι ἵεσο ἱῇ ἱεῖο ἵεσο trzecia ἵεται ἵετο ἱῆται ἱεῖτο ἱέσθω mnoga pierwsza ἱέμεθα ἱέμεθα ἱώμεθα ἱείμεθα — druga ἵεσθε ἵεσθε ἱῆσθε ἱεῖσθε ἵεσθε trzecia ἵενται ἵεντο ἱῶνται ἱεῖντο ἱέσθων podwójna druga ἵεσθον ἵεσθον ἱῆσθον ἱεῖσθον ἵεσθον trzecia ἵεσθον ἱέσθην ἱῆσθον ἱείσθην ἱέσθων bezokolicznik: ἵεσθαι; imiesłów: ἱέμενος, ἱεμένη, ἱέμενον system aorystu strony czynnejAorist Active System – ἵημι, Dickinson College Commentaries. liczba osoba indicativus coniunctivus optativus imperativus pojedyncza pierwsza ἧκα ὧ εἵην — druga ἧκας ᾗς εἵης ἕς trzecia ἧκε(ν) ᾗ εἵη ἕτω mnoga pierwsza εἷμεν ὧμεν εἷμεν / εἵημεν — druga εἷτε ἧτε εἷτε / εἵητε ἕτε trzecia εἷσαν ὧσι(ν) εἷεν / εἵησαν ἕντων podwójna druga εἷτον ἧτον εἷτον / εἵητον ἕτον trzecia εἵτην ἧτον εἵτην / εἱήτην ἕτων bezokolicznik: εἷναι; imiesłów: εἵς, εἷσα, ἕν system aorystu strony medialnejAorist Middle System – ἵημι, Dickinson College Commentaries. liczba osoba indicativus coniunctivus optativus imperativus pojedyncza pierwsza εἵμην ὧμαι εἵμην — druga εἷσο ᾗ εἷο οὗ trzecia εἷτο ἧται εἷτο ἕσθω mnoga pierwsza εἵμεθα ὥμεθα εἵμεθα — druga εἷσθε ἧσθε εἷσθε ἕσθε trzecia εἷντο ὧνται εἷντο ἕσθων podwójna druga εἷσθον ἧσθον εἷσθον ἕσθον trzecia εἵσθην ἧσθον εἵσθην ἕσθων bezokolicznik: ἕσθαι; imiesłów: ἕμενος, ἑμένη, ἕμενον
(1.1) πρὸ γὰρ ἧκέ μιν Ἥρη → wcześniej bowiem Hera posłała ją.Homer, Ἰλιάς 18,168, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.1) ἦλθε δ᾽ Ἀθήνη οὐρανόθεν· πρὸ γὰρ ἧκε θεὰ λευκώλενος Ἥρη → Atena przybyła z nieba, ponieważ białoramienna Hera posłała ją.Homer, Ἰλιάς 1,194–195, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.1) τοῖσιν δ᾽ ἴκμενον οὖρον ἵει γλαυκῶπις Ἀθήνη → Atena zaś posyłała im pomyślny wiatr.Homer, Ὀδύσσεια 2,420, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.2) δενδρέῳ ἐφεζόμενοι ὄπα λειριόεσσαν ἱεῖσι → siedząc na drzewie, wydają delikatny głos.Homer, Ἰλιάς 3,152, Scaife ATLAS, Tufts University. (1.2) ὄπα τε μεγάλην ἐκ στήθεος εἵη → wydobywał z piersi potężny głos.Homer, Ἰλιάς 3,221, Scaife Viewer, Tufts University. (1.2) Ὣς φάσαν ἱεῖσαι ὄπα κάλλιμον → tak mówiły, wydając piękny głos.Homer, Ὀδύσσεια 12,192, Dickinson College Commentaries. (1.3) ἧκε δ᾽ ἀπορρήξας κορυφὴν ὄρεος μεγάλοιο → cisnął, odłamawszy wierzchołek wielkiej góry.Homer, Ὀδύσσεια 9,481, Dickinson College Commentaries. (1.3) τόν ῥα περιστρέψας ἧκε στιβαρῆς ἀπὸ χειρός → obróciwszy go, cisnął z silnej ręki.Homer, Ὀδύσσεια 8,189, Scaife ATLAS, Tufts University. (1.3) τῶν δὲ Μένωνος στρατιωτῶν ξύλα σχίζων τις […] ἵησι τῇ ἀξίνῃ → jeden zaś z żołnierzy Menona, rąbiąc drewno, rzuca siekierą.Ksenofont, Κύρου Ἀνάβασις 1,5,12, Scaife Viewer, Tufts University. (1.4) ἐννῆμαρ δ᾽ ἐς τεῖχος ἵει ῥόον → przez dziewięć dni puszczał nurt na mur.Homer, Ἰλιάς 12,25, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.4) Ἀξιοῦ, ὃς κάλλιστον ὕδωρ ἐπὶ γαῖαν ἵησιν → Axios, który rozlewa najpiękniejszą wodę po ziemi.Homer, Ἰλιάς 21,158, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.4) Στυγὸς ἄφθιτον ὕδωρ […] τὸ δ᾽ ἵησι καταστυφέλου διὰ χώρου → niezniszczalna woda Styksu […] płynie przez skalistą krainę.Hezjod, Θεογονία 805–806, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.4) ἧκα δ᾽ ἐγὼ καθύπερθε πόδας καὶ χεῖρε φέρεσθαι → ja zaś puściłem z góry nogi i ręce, pozwalając im poruszać się.Homer, Ὀδύσσεια 12,442, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.4) κὰδ δὲ κάρητος οὔλας ἧκε κόμας → spuściła z głowy kędzierzawe włosy.Homer, Ὀδύσσεια 6,231, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.4) ἐκ δ᾽ ἄρα χειρὸς φάσγανον ἧκε χαμᾶζε → wypuścił miecz z ręki na ziemię.Homer, Ὀδύσσεια 22,84, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.5) οἱ Ἀθηναῖοι, δρόμῳ ἵεντο ἐς τοὺς βαρβάρους → Ateńczycy ruszyli biegiem na barbarzyńców.Herodot, Ἱστορίαι 6,112,1, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.5) πρόσσω ἱέμενοι → pędząc naprzód.Homer, Ἰλιάς 16,382, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.5) οὐδὲ πόληος εἴα ἱεμένους ἐπιβαινέμεν → ani nie pozwalał im, pędzącym ku miastu, wejść do niego.Homer, Ἰλιάς 16,395, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.6) Ζεὺς […] Τρώεσσι δὲ ἵετ᾽ ἀρήγειν → Zeus zaś pragnął pomagać Trojanom.Homer, Ἰλιάς 12,68, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.6) Αἴας […] ἐφ᾽ Ἕκτορι […] ἵετ᾽ ἀκοντίσσαι → Ajaks pragnął rzucić włócznią w Hektora.Homer, Ἰλιάς 16,359, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”. (1.6) ἵετο γὰρ βαλέειν → bowiem pragnął ugodzić.Homer, Ἰλιάς 16,383, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη”.
(1.1) ἵημι + → wysyłać / posyłać kogoś lub coś (1.3) ἵημι + → rzucać / ciskać coś (1.3) ἵημι + narzędzia → rzucać / ciskać czymś (1.5) ἵημι w stronie medialnej + εἰς / ἐπί + → pędzić, ruszać, zmierzać do kogoś lub czegoś / na kogoś lub coś (1.6) ἵημι w stronie medialnej + bezokolicznik → pragnąć / być chętnym coś zrobić (1.6) ἵημι w stronie medialnej + → pragnąć czegoś, dążyć do czegoś
(1.1) ἧκέ μιν Ἥρη → Hera posłała ją (1.2) ὄπα ἱέναι → wydawać / wydobywać głos (1.3) ἵησι τῇ ἀξίνῃ → rzucać / ciskać siekierą (1.4) ὕδωρ ἐπὶ γαῖαν ἵησιν → rozlewać wodę po ziemi (1.5) δρόμῳ ἵεντο ἐς τοὺς βαρβάρους → ruszać / pędzić biegiem na barbarzyńców (1.6) ἵεσθαι + bezokolicznik → pragnąć / być chętnym coś zrobić
ἀνίημι, ἀφίημι, ἐφίημι, καθίημι, μεθίημι, παρίημι, προΐημι, συνίημι, ὑφίημι, ἕσις
z praindoeuropejskiego rdzenia *(H)i̯eh₁- „rzucać”Paul Heggarty, Cormac Anderson, Matthew Scarborough (redakcja), Indo-European Cognate Relationships, Cognate Set 5820; z odniesieniem do Robert S. P. Beekes, Etymological Dictionary of Greek, strony 581–582, oraz Helmut Rix i inni, Lexikon der indogermanischen Verben, strona 225.
wiele form prostego ἵημι jest poświadczonych wyłącznie w złożeniach; dotyczy to zwłaszcza części form perfectum i strony biernej, dlatego w formach podstawowych Goodell zapisuje odpowiednie postacie z poprzedzającym łącznikiem: -εἷκα, -εἷμαι, -εἵθην. w systemie aorystu strona czynna ma w liczbie pojedynczej swoistą formację na -κα: ἧκα, ἧκας, ἧκε, natomiast w liczbie mnogiej i podwójnej występują formy aorystu rdzennego, między innymi εἷμεν, εἷτε, εἷσαν.