Вішчынскія () — шляхецкі род герба «Корвін» у Вялікім Княстве Літоўскім, прадстаўнікі якога ад XVI да канца XVIII ст. займалі земскія і гродскія ўрады ў Рэчыцкім павеце. Прозвішча роду пайшло ад маёнтка Вішчын на Рагачоўшчыне.
Паходжанне
Першы вядомы ў ВКЛ прадстаўнік роду — Грыгоры Вардынскі, які за ваенныя заслугі атрымаў ад Жыгімонта I Старога маёнтак Вішчын у Рэчыцкім павеце; ад назвы гэтага маёнтка і пайшло прозвішча роду. Яго сын Тэадор атрымаў ад Жыгімонта II Аўгуста пацвярджэнне на валоданне Вішчынам. Унук роданачальніка Павел, падстолі рэчыцкі, ажаніўся з дачкой Івана Рубля і ўзяў за ёю ў пасаг маёнтак Рублева; у 1596 г. ад Жыгімонта III ён атрымаў прывілей на леннае валоданне маёнткамі Астапінкаўшчына і Кураноўшчына Рагачоўскай воласці і на пляц у Рагачове.
Уладанні і маёмасныя спрэчкі
У 1636 г. сыны Паўла — Даніэль, падстолі рэчыцкі, Ян і Канстанцін — валодалі маёнткамі Панкротаўскі, Іваноўскі, Мацілеўцавічы, Вішчын, Ачапоўск і Мікулінск Рэчыцкага павета. Даніэль дадаткова набыў маёнтак Ісасімаўшчына. Наступнае пакаленне зазнала страты вайны 1654—1667 гг.: Адам быў забіты ў Быхаве, а жонка скарбніка рэчыцкага Рыгора ў 1663 г. аддала Вішчын, Круплі і Званец у застаўнае валоданне падчашаму гродзенскаму Зяновічу. Тады ж галіна роду замацавалася і за межамі павета: Ян атрымаў у пасаг ад жонкі Алены Парэмбскай маёнткі Уснар (Парэмбшчына) і Старына ў Гродзенскім павеце.
Значную частку XVIII ст. род правёў у судовых спрэчках за свае рэчыцкія маёнткі. 18 лістапада 1705 г. падчашы рэчыцкі Казімір-Ян унёс у Рэчыцкі гродскі суд маніфест супраць віцебскага ваяводы і рагачоўскага старасты Казіміра Пацея за забранне падчас вайны маёнткаў Вішчын, Круплі, Шапчыцы і іншых; 3 сакавіка 1734 г. яго сын Пётр атрымаў дэкрэт Рэчыцкага каптуровага суда па той жа справе з Пацеямі, дзе фігуравалі ўжо і Кісцяні. 4 кастрычніка 1738 г. трое братоў унеслі ў Рэчыцкі гродскі суд маніфест супраць Юдзіцкіх за невяртанне дакументаў на маёнткі Вішчын, Круплі, Шапчыцы і Гапееўшчына.
Пад канец Рэчы Паспалітай род валодаў і на Бабруйшчыне: у 1786 г. Юзаф разам з маці набыў у пісара вялікага кароннага Граноўскага маёнткі Касарычы і Парэчча за 500 000 злотых польскіх. Гэтая пакупка скончылася эксдывізіяй: 2 чэрвеня 1825 г. Галоўны Мінскі суд вынес дэкрэт аб падзеле яго маёмасці, а Касарычы аддалі ў 12-гадовую арэнду на выплату паезуіцкага доўгу. Яго сын Ксаверы паводле эксдывізіі валодаў маёнткам Харомцы Бабруйскага павета (23 дымы) у 1816—1859 гг.
Урады і палітычнае жыццё павета
Вішчынскія займалі рэчыцкія земскія і гродскія ўрады на працягу двух з паловай стагоддзяў: падстолія (Павел, Даніэль), скарбніка (Рыгор; пазней Казімір, 1766), падчашага (Казімір-Ян), мечніка (Ян) і суддзі гродскага (Казімір). Казімір быў таксама суддзёй Галоўнага земскага суда Магілёўскай губерні (1776).
У часы панавання Аўгуста III род належаў да мясцовай кліентэлы Радзівілаў і ўваходзіў у кола сямі родаў, з якіх — з нязначнымі агаворкамі — выключна і абіраліся паслы Рэчыцкага павета на соймы Рэчы Паспалітай. Нямкоўскі стараста Караль Вішчынскі быў адным з трох шляхцічаў, якія абіраліся пасламі найбольшую колькасць разоў — тройчы (1748, 1758 і 1761 гг.); ён жа выконваў даручэнні сваіх магнацкіх патронаў на сойміках іншых паветаў ВКЛ.
У попісе шляхты Рэчыцкага павета 30 верасня 1765 г. Казімір Вішчынскі, суддзя гродскі і мечнік рэчыцкі, быў ротмістрам чачэрскай парафіі і пісаўся з дзяржавы Немкавічы — той самай, ад якой Караль Вішчынскі тытулаваўся нямкоўскім старастам.НГАБ. Ф. 1783. Воп. 1. Спр. 1. Арк. 54—65адв.
Прадстаўнікі
Грыгоры Вардынскі — роданачальнік, атрымаў Вішчын ад Жыгімонта I Старога Павел — падстолі рэчыцкі, атрымаў прывілей на Астапінкаўшчыну і Кураноўшчыну (1596) Даніэль — падстолі рэчыцкі Рыгор — скарбнік рэчыцкі Казімір-Ян — падчашы рэчыцкі, унёс маніфест супраць Казіміра Пацея (1705) Андрэй і Караль — паручнікі пяцігорскай харугвы войскаў ВКЛ Ян — мечнік рэчыцкі Казімір — скарбнік рэчыцкі (1766), суддзя гродскі рэчыцкі, суддзя Галоўнага земскага суда Магілёўскай губерні (1776); жонка Францішка Хлявінская Юзаф — ротмістр рэчыцкі Юзаф (†1826—1832) — ротмістр кавалерыі войскаў ВКЛ, кавалер ордэна Святога Станіслава (1791) і Белага Арла (1793), у адстаўцы генерал-маёр (1794), стацкі радца; жонка Барбара Дарналовіч Ксаверы — межавы суддзя Бабруйскага павета, дэпутат Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу ад Бабруйскага павета
Прызнанне ў дваранстве
Род быў прызнаны ў дваранстве пастановамі Галоўнага земскага суда Магілёўскай губерні ад 9 студзеня 1776 г. і Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу ад 23 чэрвеня 1832 г. (6-я частка радаводнай кнігі) і зацверджаны ўказам Сената ад 13 кастрычніка 1836 г. (№ 9569).
Гл. таксама
Рэчыцкая шляхта Корвін (герб)
Крыніцы
Літаратура
Катэгорыя:Шляхецкія роды Катэгорыя:Рэчыцкі павет