Kłamstwo katyńskie jako fundament polityki pamięci w PRL (1945–1989) Przez cały okres istnienia Polski Ludowej sprawa zbrodni katyńskiej była jednym z najważniejszych i najściślej strzeżonych tabu politycznych. Władze komunistyczne, zależne od ZSRR, oparły oficjalną narrację historyczną na tzw. kłamstwie katyńskim, czyli tezie, że mordu dokonali Niemcy w 1941 roku. Utrzymanie tej wersji było warunkiem lojalności wobec Moskwy i legitymizacji władzy PZPR.

Cenzura i represje Wszelkie wzmianki o sowieckim sprawstwie zbrodni były bezwzględnie usuwane przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk (cenzurę). W podręcznikach, encyklopediach i prasie Katyń albo pomijano milczeniem, albo przypisywano go hitlerowcom. Za głoszenie prawdy groziły surowe represje karne, zwolnienia z pracy, a nawet wieloletnie więzienie. Rodziny ofiar były inwigilowane przez Służbę Bezpieczeństwa, a na aktyach zgonu fałszowano daty i miejsca śmierci, wpisując np. „zaginął bez wieści” lub rok 1941.

Walka o pamięć Mimo represji, społeczeństwo polskie kultywowało pamięć o ofiarach w drugim obiegu. Na cmentarzach (np. na Powązkach w Warszawie) pojawiały się nielegalne pomniki i tablice z datą „1940”, które były regularnie niszczone przez „nieznanych sprawców” (funkcjonariuszy SB). Prawda o Katyniu była przekazywana w domach, przez Radio Wolna Europa oraz w publikacjach podziemnych. Stała się symbolem oporu przeciwko zakłamaniu systemu komunistycznego i jednym z haseł opozycji demokratycznej w latach 80.