Współczesne śledztwa IPN, procesy przed ETPCz i znaczenie Polskich Cmentarzy Wojennych Po 1990 roku sprawa katyńska przeniosła się z płaszczyzny historycznej na prawną. Polska dążyła do pełnego wyjaśnienia okoliczności zbrodni i ukarania winnych, jednak rosyjskie śledztwo (Głównej Prokuratury Wojskowej) zostało umorzone w 2004 roku z powodu śmierci sprawców, a jego akta w dużej części utajniono.

Śledztwo Instytutu Pamięci Narodowej W 2004 roku, po umorzeniu postępowania w Rosji, Instytut Pamięci Narodowej (IPN) wszczął własne śledztwo w sprawie zbrodni katyńskiej. Polski wymiar sprawiedliwości kwalifikuje ten czyn jako zbrodnię wojenną oraz zbrodnię przeciwko ludzkości, co oznacza, że nie ulega on przedawnieniu. Celem śledztwa jest ustalenie pełnej listy ofiar i sprawców oraz doprowadzenie do prawnej oceny działań funkcjonariuszy państwa radzieckiego, nawet jeśli nie żyją.

Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Rodziny ofiar, niezadowolone z postawy Rosji, skierowały skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) w Strasburgu (sprawa Janowiec i inni przeciwko Rosji). W wyroku z 2013 roku Trybunał stwierdził, że Rosja naruszyła Konwencję Praw Człowieka, odmawiając współpracy z sądem, jednak nie orzekł o odpowiedzialności Rosji za samo śledztwo katyńskie, uznając, że wydarzenia te miały miejsce przed ratyfikacją Konwencji przez ten kraj. Mimo to proces ten umiędzynarodowił problem braku rehabilitacji prawnej ofiar.

Polskie Cmentarze Wojenne W latach 2000–2012 otwarto cztery Polskie Cmentarze Wojenne: w Katyniu, Miednoje, Charkowie i Bykowni. Są one miejscem spoczynku tysięcy ofiar i stanowią trwały dowód zbrodni. Cmentarze te pełnią funkcję sanktuariów narodowych, gdzie odbywają się uroczystości państwowe z udziałem najwyższych władz Rzeczypospolitej. Ich istnienie jest gwarancją zachowania pamięci o ofiarach i przestrogą przed systemami totalitarnymi.