Działalność Instytutu Katyńskiego i walka rodzin ofiar o prawdę w okresie komunizmu W warunkach cenzury i represji w PRL, ciężar dokumentowania zbrodni i upominania się o prawdę wzięły na siebie organizacje podziemne oraz rodziny pomordowanych. Najważniejszą rolę odegrał powołany w 1978 roku w Krakowie nielegalny Instytut Katyński, który gromadził dowody sowieckiego sprawstwa zbrodni.

Biuletyn Katyński i archiwum pamięci Instytut wydawał w drugim obiegu „Biuletyn Katyński” oraz książki, w których publikowano relacje świadków, listy ofiar i analizy historyczne. Działacze Instytutu (m.in. Adam Macedoński) zbierali pamiątki po zamordowanych, tworząc unikalne archiwum społeczne. Dzięki ich pracy udało się ocalić od zapomnienia nazwiska wielu ofiar i przeciwstawić się propagandzie władz.

Rodziny Katyńskie i Dolinka Katyńska Rodziny ofiar, zrzeszające się nieformalnie (a po 1989 r. w stowarzyszenia Rodzin Katyńskich), organizowały tajne msze żałobne i spotkania rocznicowe. Ważnym miejscem pamięci stała się tzw. Dolinka Katyńska na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W 1981 roku ustawiono tam w konspiracji pomnik z datą „1940”, który został natychmiast usunięty przez służby bezpieczeństwa. Władze postawiły w tym miejscu oficjalny obelisk z fałszywym napisem „ofiarom hitleryzmu”, co stało się symbolem walki o prawdę historyczną w przestrzeni publicznej. Dopiero upadek komunizmu pozwolił na jawną działalność Rodzin Katyńskich i przywrócenie właściwych napisów na pomnikach.