ὑψηλός ()
hypsēlósALA-LC Romanization Tables: Greek, Library of Congress — przydech mocny → h, υ → y, ψ → ps, η → ē. Tablica ALA–LC pomija znaki akcentu; w tym haśle akcent zachowano zgodnie z praktyką transliteracji haseł starogreckich w polskim Wikisłowniku.
zapis w międzynarodowym alfabecie fonetycznym (IPA): attycka (V–IV w. p.n.e.; rekonstrukcja): … koine (ok. IV w. n.e.; rekonstrukcja przybliżona): … bizantyjska (ok. X w. n.e.; rekonstrukcja przybliżona):
przymiotnik (1.1) wysoki, wyniosły; wysoko położonyHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek–English Lexicon, hasło „ὑψηλός”, Scaife ATLAS. (1.2) wzniosły, podniosły, dostojny (1.3) wyniosły, dumny, chełpliwy
(1.1-3) przymiotnik trójkońcówkowy: ὑψηλός, ὑψηλή, ὑψηλόν; rodzaj męski i nijaki według II deklinacji, rodzaj żeński według I deklinacji / ὑψηλοῦ, ὑψηλῆς stopień wyższy: ὑψηλότερος, ὑψηλοτέρα, ὑψηλότερον stopień najwyższy: ὑψηλότατος, ὑψηλοτάτη, ὑψηλότατον; także ὑψηλέστατος, ὑψηλεστάτη, ὑψηλέστατον
(1.1) ὄρος δ’ αὐτὸ περιεῖχεν ὀχυρὸν καὶ ὑψηλὸν πάντῃ ἐκ θαλάττης εἰς θάλατταν. → trudno dostępna i wysoka góra otaczała je zewsząd, od morza do morza.Ksenofont, Anabaza 1.2.22, tekst grecki w Scaife Viewer, Perseus Digital Library. (1.1) […] ἡ Μηδικὴ χώρη […] ὀρεινή ἐστι κάρτα καὶ ὑψηλή. → […] kraina Medów […] jest bardzo górzysta i wysoko położona.Herodot, Dzieje 1.110.2, tekst grecki w serwisie Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. (1.1) πάλιν παραλαμβάνει αὐτὸν ὁ διάβολος εἰς ὄρος ὑψηλὸν λίαν. → Ponownie diabeł zabiera go na bardzo wysoką górę.Ewangelia Mateusza 4,8, tekst grecki NA28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.2) καὶ αὐτὴ ἡ τέχνη αὐτῶν θεσπεσία τις καὶ ὑψηλή. → A sama ich sztuka jest czymś boskim i wzniosłym.Platon, Eutydem 289e–290a, tekst grecki w serwisie Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. (1.3) μὴ τὰ ὑψηλὰ φρονοῦντες, ἀλλὰ τοῖς ταπεινοῖς συναπαγόμενοι. → Nie myślcie o rzeczach wyniosłych, lecz trzymajcie się pokornych.List do Rzymian 12,16, tekst grecki NA28, Deutsche Bibelgesellschaft.
(1.1) ὄρος ὑψηλόν → wysoka góra • χώρα ὑψηλή → wysoko położona kraina (1.2) τέχνη ὑψηλή → wzniosła sztuka
ὕψος , ὑψηλότης ὑψόω ὑψηλόφρων ὑψηλῶς
wyraz należący do tej samej rodziny co („wysoko, w górze”) oraz („wysokość”)Robert S.P. Beekes, Etymological Dictionary of Greek, Leiden–Boston: Brill 2010, hasło „ὕψι”, s. 1541. Wspólny element ὑψ- wiąże tę rodzinę ze znaczeniem wysokości i położenia w górze. Od znaczenia przestrzennego „wysoki, położony wysoko” rozwinęły się znaczenia przenośne „wzniosły, dostojny” oraz „wyniosły, dumny”. W nowogreckim wyraz jest kontynuowany jako υψηλός. Powszechna forma ψηλός rozwinęła się ze starogreckiego ὑψηλός wskutek zaniku początkowej nieakcentowanej samogłoski.Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, hasła „υψηλός” i „ψηλός”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
Rodzaj nijaki może być używany rzeczownikowo, np. τὰ ὑψηλά „rzeczy wysokie; rzeczy lub sprawy wzniosłe albo wyniosłe”. Rekonstrukcje wymowy przedstawiają wybrane etapy rozwoju języka; zmiany fonetyczne zachodziły stopniowo i niejednocześnie w różnych regionach świata greckojęzycznego.