ἐκ ()
ekALA-LC Romanization Tables: Greek, Library of Congress — ε → e, κ → k; przydech słaby i znaki akcentu pomija się w transliteracji.
zapis w międzynarodowym alfabecie fonetycznym (IPA): attycka (V–IV w. p.n.e.; rekonstrukcja): ; przed samogłoską ἐξ: Evert van Emde Boas, Albert Rijksbaron, Luuk Huitink, Mathieu de Bakker, The Cambridge Grammar of Classical Greek, Cambridge University Press 2019, §§ 1.13–1.15, 1.25–1.30 — wartości fonetyczne ε, κ i ξ oraz zasady zapisu w IPA. koine i greka bizantyjska (rekonstrukcja przybliżona): ; przed samogłoską ἐξ: Geoffrey Horrocks, Greek: A History of the Language and Its Speakers, wyd. 2, Wiley-Blackwell 2010, rozdziały dotyczące rozwoju fonologicznego greki.
przyimek (1.1) z dopełniaczem, wskazuje miejsce lub punkt, z którego rozpoczyna się ruch albo od którego następuje oddzielenie: z, ze, od, spozaHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek–English Lexicon, hasło „ἐκ”, w serwisie LSJ.gr. (1.2) z dopełniaczem, wskazuje początek, okres albo następstwo w czasie: od, odtąd, po (1.3) z dopełniaczem, wskazuje pochodzenie, źródło, materiał, rodziców albo środowisko: z, od; pochodzić z, utworzony z (1.4) z dopełniaczem, wskazuje część, wybór albo wyodrębnienie ze zbioru: z, spośród (1.5) z dopełniaczem, wskazuje przyczynę, środek, narzędzie, podstawę albo sposób: wskutek, przez, za pomocą, na podstawie
nieodmienny
(1.1) καὶ μὲν τοῖσιν ἐγὼ μεθομίλεον ἐκ Πύλου ἐλθών. → Ja również przebywałem z nimi, przybywszy z Pylos.Homer, Iliada 1.269, tekst grecki w serwisie Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. (1.1) Ἐπεὶ δὲ οὕτως διακειμένων ἦλθον οἱ Ἰνδοὶ ἐκ τῶν πολεμίων. → gdy sytuacja tak wyglądała, przybyli mieszkańcy Indii od wrogów.Ksenofont, Wychowanie Cyrusa 6.2.9, tekst grecki w Alpheios Texts. (1.1) κατέβη δὲ Μωυσῆς ἐκ τοῦ ὄρους πρός τὸν λαόν. → Mojżesz zszedł z góry do ludu.Septuaginta, Księga Wyjścia 19,14, tekst grecki w Perseids. (1.2) ἐξ οὗ δὴ τὰ πρῶτα διαστήτην ἐρίσαντε Ἀτρεΐδης τε ἄναξ ἀνδρῶν καὶ δῖος Ἀχιλλεύς. → od chwili, gdy po raz pierwszy poróżnili się w sporze Atreida, władca ludzi, oraz boski Achilles.Homer, Iliada 1.6–7, tekst grecki w serwisie Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. (1.2) Καὶ παράγων εἶδεν ἄνθρωπον τυφλὸν ἐκ γενετῆς. → A przechodząc, zobaczył człowieka niewidomego od urodzenia.Ewangelia Jana 9,1, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.2) ἦν γὰρ ἐξ ἱκανῶν χρόνων θέλων ἰδεῖν αὐτόν. → od dłuższego czasu pragnął go zobaczyć.Ewangelia Łukasza 23,8, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.3) λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι δύναται ὁ θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἀβραάμ. → Mówię wam, że Bóg może z tych kamieni wzbudzić dzieci Abrahamowi.Ewangelia Mateusza 3,9, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.3) ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί. → Wy jesteście z dołu, ja jestem z góry.Ewangelia Jana 8,23, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.3) οἳ οὐ ἐξ αἱμάτων οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκὸς οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς ἀλλ’ ἐκ θεοῦ ἐγεννήθησαν. → Którzy nie z krwi ani z woli ciała, ani z woli mężczyzny, lecz z Boga się narodzili.Ewangelia Jana 1,13, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.4) ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με. → Zaprawdę, zaprawdę, mówię wam, że jeden z was wyda mnie.Ewangelia Jana 13,21, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.4) Καὶ ἀπεκρίθη αὐτῷ εἷς ἐκ τοῦ ὄχλου. → I odpowiedział mu jeden z tłumu.Ewangelia Marka 9,17, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.4) τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησεν τὸ θέλημα τοῦ πατρός; → Który z dwóch spełnił wolę ojca?Ewangelia Mateusza 21,31, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.5) ἐκ γὰρ τῶν λόγων σου δικαιωθήσῃ, καὶ ἐκ τῶν λόγων σου καταδικασθήσῃ. → na podstawie twoich słów zostaniesz usprawiedliwiony i na podstawie twoich słów zostaniesz potępiony.Ewangelia Mateusza 12,37, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.5) οὐ δικαιοῦται ἄνθρωπος ἐξ ἔργων νόμου. → człowiek nie zostaje usprawiedliwiony na podstawie uczynków Prawa.List do Galatów 2,16, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft. (1.5) πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων ἀπέθανον ἐκ τῶν ὑδάτων ὅτι ἐπικράνθησαν. → Wielu ludzi umarło od wód, ponieważ stały się gorzkie.Apokalipsa Jana 8,11, tekst grecki według Novum Testamentum Graece, wyd. 28, Deutsche Bibelgesellschaft.
(1.1-5) ἐκ / ἐξ + ; przyimek rządzi dopełniaczem. W standardowym zapisie ἐξ występuje przed samogłoską.
(1.2) ἐξ οὗ → od chwili, gdy; odkąd • ἐκ γενετῆς → od urodzenia (1.5) ἐκ βίας → siłą, przemocą • ἐκ παντὸς τρόπου → wszelkimi sposobami
(1.1) εἰς
ἐκβάλλω, ἐξάγω, ἐξέρχομαι ἔξοδος ἔξω, ἐκτός
z pragr. *eks, z praindoeuropejskiego *h₁eǵʰs „na zewnątrz, z”; por. łac. ex, ē, lit. iš, scs. изъRobert S.P. Beekes, Etymological Dictionary of Greek, Leiden–Boston: Brill 2010, hasło „ἐκ / ἐξ”. Łacińskie ex jest wyrazem pokrewnym, a nie zapożyczeniem z greki: obie formy kontynuują ten sam praindoeuropejski przyimek. W nowogreckim wyraz zachował się jako przyimek w postaci εκ [ek], a przed samogłoską εξ [eks]; występuje głównie w utrwalonych wyrażeniach i związkach frazeologicznych. Zachował się również jako prefiks εκ- / εξ-. Międzynarodowy element terminologiczny ec- wywodzi się z greckiego prefiksu ἐκ-.Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, hasła „εκ / εξ” i „εκ- / εξ-”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
ἐκ jest proklityką i w zwykłym szyku nie ma własnego akcentu; przy anastrofie może przybrać akcentowaną postać ἔκ.Herbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§ 179–183; por. także LSJ, hasło „ἐκ”. W standardowej prozie ἐκ występuje przed spółgłoską, a ἐξ przed samogłoską. W inskrypcjach i dialektach spotyka się także warianty asymilowane i dialektalne. W tym wyrazie zasadnicza wymowa [ek] / [eks] nie uległa istotnej zmianie między greką klasyczną a późniejszymi etapami języka; zapisy w polu „wymowa” są rekonstrukcjami.