οἶδα ()
oîda
czasownik (1.1) wiedzieć, znaćHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „οἶδα”, Scaife ATLAS (1.2) umieć, potrafić, wiedzieć, jak coś zrobić; z bezokolicznikiemDavid Binning Monro, A Grammar of the Homeric Dialect, „Infinitive with Impersonal Verbs”, Dickinson College Commentaries
(1.1, 1.2) czasownik defektywny; formy perfectum mają znaczenie czasu teraźniejszego („wiedzieć, znać”), a formy plusquamperfectum — czasu przeszłego („wiedzieć, znać” w przeszłości); brak odrębnego systemu praesentis i aorystu w tym znaczeniuHerbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§ 794–799, Alpheios liczba osoba perfectum — tryb oznajmujący perfectum — tryb łączący perfectum — tryb życzący perfectum — tryb rozkazujący plusquamperfectum — tryb oznajmujący pojedyncza 1. οἶδα εἰδῶ εἰδείην — ᾔδη / ᾔδειν 2. οἶσθα εἰδῇς εἰδείης ἴσθι ᾔδησθα / ᾔδεις 3. οἶδε εἰδῇ εἰδείη ἴστω ᾔδει(ν) podwójna 2. ἴστον εἰδῆτον εἰδεῖτον ἴστον ᾖστον 3. ἴστον εἰδῆτον εἰδείτην ἴστων ᾔστην mnoga 1. ἴσμεν εἰδῶμεν εἰδεῖμεν / εἰδείημεν — ᾖσμεν / ᾔδεμεν 2. ἴστε εἰδῆτε εἰδεῖτε / εἰδείητε ἴστε ᾖστε / ᾔδετε 3. ἴσασι εἰδῶσι εἰδεῖεν / εἰδείησαν ἴστων ᾖσαν / ᾔδεσαν
(1.1) ὃς ᾔδη τά τʼ ἐόντα τά τʼ ἐσσόμενα πρό τʼ ἐόνταHomer, Ἰλιάς 1.70, Scaife Viewer, Perseus Digital Library → który wiedział to, co jest, co będzie i co było wcześniej (1.1) τούτους μὲν δὴ οἶδαHomer, Ὀδύσσεια 4.551, Scaife Viewer, Perseus Digital Library → tych więc znam (1.1) παλαίτατος ὧν ἀκοῇ ἴσμενTukidydes, Ἱστορίαι 1.4.1, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → najdawniejszy spośród tych, o których wiemy z przekazu (1.2) οἶδʼ ἐπὶ δεξιά, οἶδʼ ἐπʼ ἀριστερὰ νωμῆσαι βῶνHomer, Ἰλιάς 7.238, Scaife Viewer, Perseus Digital Library → umiem obracać tarczę w prawo i w lewo (1.2) ὃς οὐδὲν ᾔδει πλὴν τὸ προσταχθὲν ποεῖνSofokles, Φιλοκτήτης 1010, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → który nic nie umiał poza robieniem tego, co nakazano (1.2) προβάλλεσθαι δ᾽ ἢ βλέπειν ἐναντίον οὔτ᾽ οἶδεν οὔτ᾽ ἐθέλειDemostenes, Κατὰ Φιλίππου Α΄ 40, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → ani osłaniać się, ani patrzeć przed siebie nie umie i nie chce
(1.1) w znaczeniu „wiedzieć, znać” może łączyć się z biernikiem osoby lub rzeczy; np. τούτους μὲν δὴ οἶδα → „tych więc znam” (1.1) z dopełniaczem może oznaczać znajomość danej dziedziny lub biegłość w niej, szczególnie u HomeraDavid Binning Monro, A Grammar of the Homeric Dialect, „Uses of the Genitive”, Dickinson College Commentaries (1.1) z imiesłowem może wyrażać wiedzę, że określony stan rzeczy zachodzi (1.1) może wprowadzać zdanie dopełnieniowe z ὅτι lub ὡς w znaczeniu „wiedzieć, że…” (1.2) łączy się z bezokolicznikiem w znaczeniu „umieć, potrafić, wiedzieć, jak coś zrobić”; np. οἶδʼ ἐπὶ δεξιά, οἶδʼ ἐπʼ ἀριστερὰ νωμῆσαι βῶν → „umiem obracać tarczę w prawo i w lewo”
(1.1, 1.2) mimo form perfectum czasownik ma znaczenie czasu teraźniejszego; jego formy plusquamperfectum, np. ᾔδη, mają znaczenie czasu przeszłego (1.1, 1.2) u Homera występują również m.in. formy οἶδας, ἴδμεν, ἴδμεναι i ἴδμεν; Smyth odnotowuje również osobne formy dialektalne