διά ()
diá
przyimek (1.1) z dopełniaczem, przestrzennie: przez, poprzez, na wskrośHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „διά”, Scaife ATLASHerbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, § 1685Richard John Cunliffe, A Lexicon of the Homeric Dialect, hasło „διά”, Scaife ATLAS (1.2) z dopełniaczem, o czasie: przez, stale; o odstępie czasu: po, co (1.3) z dopełniaczem: przez, za pośrednictwem, za pomocą, drogą (1.4) z dopełniaczem: w określonym stanie lub w określony sposób (1.5) z biernikiem: z powodu, ze względu na, przez, dzięki przysłówek (2.1) w języku homeryckim: przez, na wskroś, w poprzek (2.2) w języku homeryckim: osobno, rozdzielnie, na części (2.3) w języku homeryckim: używane do wzmocnienia znaczenia czasownika
(1.1) διὰ μὲν ἀσπίδος ἦλθε φαεινῆς ὄβριμον ἔγχοςHomer, Iliada 3.357, Scaife ATLAS → potężna włócznia przeszła przez lśniącą tarczę (1.1) αἴγλη παμφανόωσα διʼ αἰθέρος οὐρανὸν ἷκεHomer, Iliada 2.458, Scaife ATLAS → jaśniejący blask przez eter dosięgnął nieba (1.1) ἔπειτα προυχώρουν […] διὰ Κρωπιᾶς, ἕως ἀφίκοντο ἐς ἈχαρνάςTukidydes, Wojna peloponeska 2.19.2, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → następnie posuwali się […] przez Kropię, aż dotarli do Acharn (1.2) οἱ δὲ πολέμιοι […] ἐγρηγόρεσαν καὶ ἔκαιον πυρὰ πολλὰ διὰ νυκτόςKsenofont, Anabaza 4.6.22, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → wrogowie […] czuwali i palili wiele ognisk przez noc (1.2) καὶ πρῶτον καὶ ὕστατον καὶ διὰ παντὸςPlaton, Menexenus 247a, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → i na początku, i na końcu, i przez cały czas (1.2) οἱ δὲ ἱρέες ξυρῶνται πᾶν τὸ σῶμα διὰ τρίτης ἡμέρηςHerodot, Dzieje 2.37.2, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → kapłani zaś golą cały ciało co drugi dzień (1.3) ἔλεγε πρῶτος Τισσαφέρνης δι᾽ ἑρμηνέως τοιάδεKsenofont, Anabaza 2.3.17, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → Tissafernes jako pierwszy mówił przez tłumacza tak (1.3) Διὰ τούτου γράμματα πέμψας ὡς ἈλέξανδρονAjschines, Przeciw Ktezyfontowi 3.162, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → wysławszy przez niego listy do Aleksandra (1.3) οὔτε κατὰ γῆν οὔτε διὰ θαλάσσηςTukidydes, Wojna peloponeska 1.2.2, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → ani lądem, ani morzem (1.4) ἀλλ᾽ αἰεὶ διὰ φόβου εἰσὶTukidydes, Wojna peloponeska 6.34.2, Scaife Viewer → lecz stale są w strachu (1.4) τήν τε πόλιν ἐφύλασσε καὶ δι᾽ ἡσυχίας μάλιστα ὅσον ἐδύνατο εἶχενTukidydes, Wojna peloponeska 2.22.1, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → strzegł miasta i utrzymywał je w możliwie największym spokoju (1.4) οἰκοδόμημα διὰ ταχέων εἰργασμένονTukidydes, Wojna peloponeska 4.8.4, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → budowla wykonana szybko (1.5) εἰ μὴ διὰ τὴν ἐκείνου μέλλησινTukidydes, Wojna peloponeska 2.18.4, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → gdyby nie jego zwłoka (1.5) τιμώμενον μὴ δι᾽ ἑαυτὸν ἀλλὰ διὰ δόξαν προγόνωνPlaton, Menexenus 247b, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → czczonego nie ze względu na niego samego, lecz ze względu na sławę przodków (1.5) μάλιστα μὲν διὰ τοὺς θεούς […] ἐσῳζόμηνDemostenes, O wieńcu 18.249, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → przede wszystkim dzięki bogom […] zostałem ocalony (2.1) διὰ δʼ ἔπτατʼ ὀϊστόςHomer, Iliada 5.99, Scaife ATLAS → strzała zaś przeleciała na wskroś (2.1) πρῶτον μὲν πελέκεας στῆσεν, διὰ τάφρον ὀρύξαςHomer, Odyseja 21.120, Scaife ATLAS → najpierw ustawił topory, wykopawszy rów w poprzek (2.1) κλέος διὰ ξεῖνοι φορέουσινHomer, Odyseja 19.333, Scaife ATLAS → cudzoziemcy niosą sławę daleko (2.2) χηρωσταὶ δὲ διὰ κτῆσιν δατέοντοHomer, Iliada 5.158, Scaife ATLAS → dalsi krewni zaś dzielili majątek między siebie (2.2) οἳ Ῥόδον ἀμφενέμοντο διὰ τρίχα κοσμηθέντεςHomer, Iliada 2.655, Scaife ATLAS → którzy zamieszkiwali Rodos, ustawieni w trzy oddziały (2.2) διά τε ξύλα δανὰ κεάσσαιHomer, Odyseja 15.322, Scaife ATLAS → i rozłupać suche drewno na części (2.3) διὰ δὲ χρόα καλὸν ἔδαψενHomer, Iliada 5.858, Scaife ATLAS → i rozszarpał piękne ciało (2.3) αὐτὰρ ἐπὴν δή μοι σχεδίην διὰ κῦμα τινάξῃHomer, Odyseja 5.363, Scaife ATLAS → lecz kiedy już mi fala roztrzaska tratwę na kawałki (2.3) ἀλλὰ τί κε ῥέξαιμι; θεὸς διὰ πάντα τελευτᾷHomer, Iliada 19.90, Scaife ATLAS → lecz co mógłbym zrobić? bóg doprowadza wszystko do końca
(1.1) διά + dopełniacz → ruch lub przebieg przez przestrzeń; w poezji διά + biernik → przez, poprzez (1.2) διά + dopełniacz → trwanie przez cały okres lub odstęp czasu; w poezji διά + biernik → podczas (1.3) διά + dopełniacz → środek, pośrednik lub droga wykonania czynności; u Homera διά + biernik → przez, za pomocą (1.4) διά + dopełniacz → stan lub sposób (1.5) διά + biernik → przyczyna (2.1-3) homeryckie διά określa czasownik jako samodzielny przysłówek i nie musi rządzić przypadkiem następującego rzeczownika
δια-
(1.2) διὰ παντός → stale, bez przerwy (1.2) διὰ χρόνου → po pewnym czasie, po przerwie (1.4) διὰ ταχέων → szybko
z biernikiem διά może rzadko wyrażać cel → dla, w celu