ὁράω ()
horáō
czasownik (1.1) widzieć, dostrzegać, oglądać, obserwowaćΒασικό Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής, hasło „ὁράω”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.2) patrzeć, spoglądać, kierować wzrok lub uwagę; o miejscu także być zwróconym ku czemuś (1.3) uważać, baczyć, pilnować, mieć się na baczności, dopilnowywać (1.4) rozumieć, pojmować, dostrzegać, rozpoznawać (1.5) doświadczać, zaznawać; także próbować, sprawdzaćHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „εἴδω”, Scaife ATLAS (1.6) spotykać, znajdować
(1.1-1.6) czasownik supletywny; paradygmat tworzą trzy tematy: ὁρα-, ὀπ- i ἰδ-Thomas Dwight Goodell, A School Grammar of Attic Greek, § 391, Dickinson College Commentaries; w systemie praesentis odmienia się jako czasownik kontraktowy na -άωThomas Dwight Goodell, A School Grammar of Attic Greek, §§ 316–319, Dickinson College Commentaries formy podstawowe paradygmatu system strona czynna strona medialna strona bierna praesens ὁρῶ ὁρῶμαι ὁρῶμαι futurum — ὄψομαι ὀφθήσομαι aoryst εἶδον εἰδόμην ὤφθην perfectum ἑόρακα / ἑώρακα / ὄπωπα ἑώραμαι / ὦμμαι ἑώραμαι / ὦμμαι Thomas Dwight Goodell, A School Grammar of Attic Greek, „Verb List”, hasło „ὁράω”, Dickinson College CommentariesLiddell–Scott–Jones Greek-English Lexicon, hasło „ὁράω”, Logeion, University of Chicago praesens — strona czynna tryb liczba pojedyncza — 1., 2., 3. osoba liczba podwójna — 2., 3. osoba liczba mnoga — 1., 2., 3. osoba tryb oznajmujący ὁρῶ • ὁρᾷς • ὁρᾷ ὁρᾶτον • ὁρᾶτον ὁρῶμεν • ὁρᾶτε • ὁρῶσι(ν) tryb łączący ὁρῶ • ὁρᾷς • ὁρᾷ ὁρᾶτον • ὁρᾶτον ὁρῶμεν • ὁρᾶτε • ὁρῶσι(ν) tryb życzący ὁρῴην • ὁρῴης • ὁρῴη ὁρῷτον • ὁρῴτην ὁρῷμεν • ὁρῷτε • ὁρῷεν tryb rozkazujący — • ὅρα • ὁράτω ὁρᾶτον • ὁράτων — • ὁρᾶτε • ὁρώντων bezokolicznik ὁρᾶν imiesłów ὁρῶν, ὁρῶσα, ὁρῶν praesens — strona medialna / strona bierna tryb liczba pojedyncza — 1., 2., 3. osoba liczba podwójna — 2., 3. osoba liczba mnoga — 1., 2., 3. osoba tryb oznajmujący ὁρῶμαι • ὁρᾷ • ὁρᾶται ὁρᾶσθον • ὁρᾶσθον ὁρώμεθα • ὁρᾶσθε • ὁρῶνται tryb łączący ὁρῶμαι • ὁρᾷ • ὁρᾶται ὁρᾶσθον • ὁρᾶσθον ὁρώμεθα • ὁρᾶσθε • ὁρῶνται tryb życzący ὁρῴμην • ὁρῷο • ὁρῷτο ὁρῷσθον • ὁρῴσθην ὁρῴμεθα • ὁρῷσθε • ὁρῷντο tryb rozkazujący — • ὁρῶ • ὁράσθω ὁρᾶσθον • ὁράσθων — • ὁρᾶσθε • ὁράσθων bezokolicznik ὁρᾶσθαι imiesłów ὁρώμενος, ὁρωμένη, ὁρώμενον imperfectum strona liczba pojedyncza — 1., 2., 3. osoba liczba podwójna — 2., 3. osoba liczba mnoga — 1., 2., 3. osoba strona czynna ἑώρων • ἑώρας • ἑώρα ἑωρᾶτον • ἑωράτην ἑωρῶμεν • ἑωρᾶτε • ἑώρων strona medialna / strona bierna ἑωρώμην • ἑωρῶ • ἑωρᾶτο ἑωρᾶσθον • ἑωράσθην ἑωρώμεθα • ἑωρᾶσθε • ἑωρῶντο futurum — strona medialna, znaczenie czynne tryb liczba pojedyncza — 1., 2., 3. osoba liczba podwójna — 2., 3. osoba liczba mnoga — 1., 2., 3. osoba tryb oznajmujący ὄψομαι • ὄψει / ὄψῃ • ὄψεται ὄψεσθον • ὄψεσθον ὀψόμεθα • ὄψεσθε • ὄψονται tryb życzący ὀψοίμην • ὄψοιο • ὄψοιτο ὄψοισθον • ὀψοίσθην ὀψοίμεθα • ὄψοισθε • ὄψοιντο bezokolicznik ὄψεσθαι imiesłów ὀψόμενος, ὀψομένη, ὀψόμενον futurum — strona bierna tryb liczba pojedyncza — 1., 2., 3. osoba liczba podwójna — 2., 3. osoba liczba mnoga — 1., 2., 3. osoba tryb oznajmujący ὀφθήσομαι • ὀφθήσει / ὀφθήσῃ • ὀφθήσεται ὀφθήσεσθον • ὀφθήσεσθον ὀφθησόμεθα • ὀφθήσεσθε • ὀφθήσονται tryb życzący ὀφθησοίμην • ὀφθήσοιο • ὀφθήσοιτο ὀφθήσοισθον • ὀφθησοίσθην ὀφθησοίμεθα • ὀφθήσοισθε • ὀφθήσοιντο bezokolicznik ὀφθήσεσθαι imiesłów ὀφθησόμενος, ὀφθησομένη, ὀφθησόμενον drugi aoryst — strona czynna tryb liczba pojedyncza — 1., 2., 3. osoba liczba podwójna — 2., 3. osoba liczba mnoga — 1., 2., 3. osoba tryb oznajmujący εἶδον • εἶδες • εἶδε(ν) εἴδετον • εἰδέτην εἴδομεν • εἴδετε • εἶδον tryb łączący ἴδω • ἴδῃς • ἴδῃ ἴδητον • ἴδητον ἴδωμεν • ἴδητε • ἴδωσι(ν) tryb życzący ἴδοιμι • ἴδοις • ἴδοι ἴδοιτον • ἰδοίτην ἴδοιμεν • ἴδοιτε • ἴδοιεν tryb rozkazujący — • ἰδέ / ἴδε • ἰδέτω ἴδετον • ἰδέτων — • ἴδετε • ἰδόντων bezokolicznik ἰδεῖν imiesłów ἰδών, ἰδοῦσα, ἰδόν drugi aoryst — strona medialna tryb liczba pojedyncza — 1., 2., 3. osoba liczba podwójna — 2., 3. osoba liczba mnoga — 1., 2., 3. osoba tryb oznajmujący εἰδόμην • εἴδου • εἴδετο εἴδεσθον • εἰδέσθην εἰδόμεθα • εἴδεσθε • εἴδοντο tryb łączący ἴδωμαι • ἴδῃ • ἴδηται ἴδησθον • ἴδησθον ἰδώμεθα • ἴδησθε • ἴδωνται tryb życzący ἰδοίμην • ἴδοιο • ἴδοιτο ἴδοισθον • ἰδοίσθην ἰδοίμεθα • ἴδοισθε • ἴδοιντο tryb rozkazujący — • ἰδοῦ / ἰδού • ἰδέσθω ἴδεσθον • ἰδέσθων — • ἴδεσθε • ἰδέσθων bezokolicznik ἰδέσθαι imiesłów ἰδόμενος, ἰδομένη, ἰδόμενον aoryst — strona bierna tryb liczba pojedyncza — 1., 2., 3. osoba liczba podwójna — 2., 3. osoba liczba mnoga — 1., 2., 3. osoba tryb oznajmujący ὤφθην • ὤφθης • ὤφθη ὤφθητον • ὠφθήτην ὤφθημεν • ὤφθητε • ὤφθησαν tryb łączący ὀφθῶ • ὀφθῇς • ὀφθῇ ὀφθῆτον • ὀφθῆτον ὀφθῶμεν • ὀφθῆτε • ὀφθῶσι(ν) tryb życzący ὀφθείην • ὀφθείης • ὀφθείη ὀφθεῖτον • ὀφθείτην ὀφθεῖμεν • ὀφθεῖτε • ὀφθεῖεν tryb rozkazujący — • ὄφθητι • ὀφθήτω ὄφθητον • ὀφθήτων — • ὄφθητε • ὀφθέντων bezokolicznik ὀφθῆναι imiesłów ὀφθείς, ὀφθεῖσα, ὀφθέν perfectum — główne formacje strona forma podstawowa bezokolicznik imiesłów strona czynna ἑόρακα / ἑώρακα ἑωρακέναι ἑωρακώς, ἑωρακυῖα, ἑωρακός strona czynna, wariant z tematem ὀπ- ὄπωπα ὀπωπέναι ὀπωπώς, ὀπωπυῖα, ὀπωπός strona medialna / strona bierna ἑώραμαι / ὦμμαι ἑωρᾶσθαι / ὦφθαι ἑωραμένος / ὠμμένος
(1.1) ὁρᾷς νεκρὸν τόνδ᾽; → widzisz tego zmarłego?Eurypides, Ἑκάβη 760, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.1) ἐπειδάν τις καθεύδων μηδ᾽ ὄναρ μηδὲν ὁρᾷ. → kiedy ktoś śpi i nie widzi żadnego snuPlaton, Ἀπολογία Σωκράτους 40d, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.1) πολλοὺς γὰρ ὑμῶν ὁρῶ δικάζοντας. → widzę bowiem wielu z was sądzącychLizjasz, Κατὰ Θεομνήστου 10.1, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.2) καὶ πρῶτον μὲν ἔτεμον ταύτην ᾗ πρὸς Πελοπόννησον ὁρᾷ. → i najpierw spustoszyli tę część, która jest zwrócona ku PeloponezowiTukidydes, Ἱστορίαι 2.55.1, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.2) διὰ τὸ μὴ ὁρᾶν εἰς τὸν πράττοντα. → z powodu tego, że nie patrzy się na aktoraArystoteles, Περὶ ποιητικῆς 1460a, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.2) φιλεῖ γὰρ πρὸς τὰ χρηστὰ πᾶς ὁρᾶν. → każdy bowiem lubi patrzeć ku dobrym rzeczomSofokles, Ἠλέκτρα 972, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.3) ὁρᾶτε μὴ πάθωμεν ἅπερ πολλοὺς μὲν λέγουσιν ἐν θαλάττῃ πεπονθέναι. → uważajcie, żebyśmy nie doświadczyli tego, co, jak mówią, spotkało wielu na morzuKsenofont, Κύρου παιδεία 4.1.15, Scaife Viewer, Perseus Digital Library (1.3) ὅρα καθ᾽ ὕπνον μὴ καταυλισθεὶς κυρῇ. → sprawdź, czy przypadkiem nie śpiSofokles, Φιλοκτήτης 30, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.3) ὁρᾶτε ὅπως μὴ αἴσχιον καὶ ἀπορώτερον τῇ Πελοποννήσῳ πράξομεν. → uważajcie, żebyśmy nie sprowadzili na Peloponez czegoś bardziej haniebnego i trudnegoTukidydes, Ἱστορίαι 1.82.5, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.4) φωνῇ γὰρ ὁρῶ, τὸ φατιζόμενον. → po głosie bowiem rozpoznaję to, co mówiąSofokles, Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ 138, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.4) οὐ ὁρᾷς ὅτι ἥμαρτες; → czy nie rozumiesz, że zbłądziłeś?Ajschylos, Προμηθεὺς δεσμώτης 259–260, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.4) Ὁρᾷς οὖν, ἔφη, ὅτι καὶ σὺ Ἔρωτα οὐ θεὸν νομίζεις; → rozumiesz więc, powiedziała, że i ty Erosa nie uważasz za boga?Platon, Συμπόσιον 202d, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.5) οἴμ᾽ ὡς ἔοικας ὀψὲ τὴν δίκην ἰδεῖν. → biada, jak się zdaje, późno doświadczasz sprawiedliwościSofokles, Ἀντιγόνη 1270, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.5) ὦ μήτηρ, ἥτις ἐκ τυραννικῶν δόμων δούλειον ἦμαρ εἶδες. → o matko, która z królewskich domów zaznałaś dnia niewoliEurypides, Ἑκάβη 55–56, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.5) αὐτὰρ ἐπὴν τόξου πειρήσεται ἠδὲ ἴδηται. → a kiedy wypróbuje łuk i sprawdzi goHomer, Ὀδύσσεια 21.159, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.6) πρίν τὸν Βρασίδαν ἰδεῖν. → zanim spotkał BrasidasaTukidydes, Ἱστορίαι 4.125.1, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (1.6) ποῦ ἄν ἴδοι Πρόξενον ἢ Κλέαρχον; → gdzie mógłby znaleźć Proksenosa albo Klearchosa?Ksenofont, Κύρου Ἀνάβασις 2.4.15, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
(1.1) z biernikiem; także z imiesłowem predykatywnym lub zdaniem podrzędnym; rzadko z dopełniaczem (1.2) z określeniem przyimkowym lub przysłówkiem, m.in. εἰς + biernik → „patrzeć na…” oraz πρός + biernik → „patrzeć ku…”, „być zwróconym ku…” (1.3) szczególnie w trybie rozkazującym przed zdaniem zależnym: ὅρα / ὁρᾶτε + μή … → „uważaj / uważajcie, żeby nie…”, ὁρᾶτε ὅπως μή … → „uważajcie, żeby nie…” (1.4) z biernikiem, imiesłowem predykatywnym, zdaniem podrzędnym lub bezokolicznikiem; ὁρᾷς ὅτι … → „rozumiesz, że…”
od tematu ὁρ-: ὅραμα, ὅρασις, ὁρατός, ἀόρατος, ἀφοράω, διοράω, εἰσοράω, ἐφοράω, καθοράω, παροράω, προοράω, συνοράω, ὑπεροράω od tematu ὀπ-: ὄμμα, ὄψις, ἐπόπτης, αὐτόπτης od tematu ἰδ-: οἶδα, ἱστορία, εἶδος, εἴδωλον, ἰδέα
ὁρᾶν φάος ἠελίοιο → „żyć”Homer, Ὀδύσσεια 10.498, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας ὁρᾷς; / ὁρᾶτε; → „widzisz? / widzicie?”; używane także parentetycznie, w objaśnieniach lub ironicznieSofokles, Ἠλέκτρα 628, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας τὰ ὁρώμενα → „rzeczy widzialne”
paradygmat supletywny łączy trzy tematy: ὁρα-, ὀπ- i ἰδ-; temat ὁρα- wywodzi się z praindoeuropejskiego *wer-/wor- „obserwować, uważać, strzec”, natomiast ἰδ- z praindoeuropejskiego *weid- „widzieć, wiedzieć”
futurum ὄψομαι ma formę strony medialnej, lecz znaczenie czynne → „będę widzieć”Thomas Dwight Goodell, A School Grammar of Attic Greek, § 392, Dickinson College Commentaries w stronie biernej czasownik może znaczyć „być widzianym”, a także „ukazywać się”, „pojawiać się”; np. τὰ ὁρώμενα → „rzeczy widzialne” warianty dialektalne praesentis: joński ὁρέω → „widzieć”, eolski ὄρημι → „widzieć”