μακάριος ()
makários
przymiotnik (1.1) szczęśliwy, błogosławiony, szczęsny; o osobach, a także o życiu, losie, stanie lub innych rzeczachHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „μακάριος”, Scaife ATLASAnatole Bailly, Dictionnaire grec-français, hasło „μακάριος”, Classical Language Dictionary, Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften (1.2) pomyślny, dobrze sytuowany, zamożny, bogaty; o osobach, miastach i wspólnotach (1.3) o zmarłym: błogosławiony, szczęsny
(1.1-3) przymiotnik regularny o trzech zakończeniach: μακάριος (rodzaj męski), μακαρία (rodzaj żeński), μακάριον (rodzaj nijaki) • rodzaj męski μακάριος odmienia się według wzorca II deklinacji na -ος • rodzaj żeński μακαρία odmienia się według wzorca I deklinacji na -α, -ας; -α pozostaje w całej liczbie pojedynczej, ponieważ poprzedza je ι • rodzaj nijaki μακάριον odmienia się według wzorca II deklinacji na -ον stopień wyższy: μακαριώτερος, μακαριωτέρα, μακαριώτερον; stopień najwyższy: μακαριώτατος, μακαριωτάτη, μακαριώτατον rzadka jest również odmiana dwuzakończeniowa μακάριος (rodzaj męski i żeński), μακάριον (rodzaj nijaki), poświadczona u Platona
(1.1) σὺ δʼ εἶ μακαρία μακάριός θʼ ὁ σὸς πόσις → ty zaś jesteś szczęśliwa, i twój mąż jest szczęśliwyEurypides, Orestes 86, Scaife Viewer (1.1) ἐμοὶ μὲν δὴ ταῦτα ἀκούοντι ἐδόκει αὐτός τε μακάριος εἶναι → mnie zaś, gdy tego słuchałem, wydawało się, że on sam jest szczęśliwyKsenofont, Wspomnienia o Sokratesie 1,6,14, Scaife Viewer (1.1) ὁ γʼ εὖ ζῶν μακάριός τε καὶ εὐδαίμων → ten, kto dobrze żyje, jest szczęśliwy i pomyślnyPlaton, Państwo 354a, Scaife Viewer (1.2) ὠφελείας μὲν γὰρ οἱ ἐνδεεῖς ὀρέγονται, συνημερεύειν δὲ καὶ οἱ μακάριοι → korzyści bowiem pragną potrzebujący, wspólnie spędzać dni zaś także zamożniArystoteles, Etyka nikomachejska 1157b21, Humanitext (1.2) ὦ ξένε, κινδυνεύω, σοι δοκεῖν μακάριός τις εἶναι → o cudzoziemcze, chyba uważasz mnie za jakiegoś szczęściarzaPlaton, Menon 71a (1.2) κατὰ μέσα δὲ τὰ πεδία κεῖσθαι συμβαίνει τὴν πασῶν ποτε μακαριωτάτην γεγονυῖαν πόλιν Καπύην → pośród równin zaś leży Kapua, miasto, które niegdyś było ze wszystkich najbogatszePolibiusz, Dzieje 3,91,6, Scaife Viewer (1.3) οὗ δὴ τὸν μακάριον γεγονότα θέντες, κύκλῳ χώσαντες → gdzie zaś, złożywszy błogosławionego zmarłego, usypią wokół mogiłęPlaton, Prawa 947e, tekst grecki, Wikiźródła (1.3) ἐνθάδε κατάκιτε ἡ τῆς μακαρίας μνήμης Εὐλανπία → tutaj spoczywa Eulampia błogosławionej pamięciSGLIBulg 102, Odessos, inskrypcja nagrobna, PHI Greek Inscriptions (1.3) ἐνθάδε κατάκιτε ἡ τῆς μακαρίας μνήμης Δόμνα → tutaj spoczywa Domna błogosławionej pamięciSEG 26:789, inskrypcja nagrobna, PHI Greek Inscriptions
(1.1) z wskazującym przyczynę szczęścia: μακάριος τινί → szczęśliwy z powodu czegoś (1.1) z lub zdaniem objaśniającym przyczynę; por. ὦ μακάριε σύ ὅτι … → o szczęśliwy ty, ponieważ … (1.1) w zwrotach bezpośrednich ὦ μακάριε może pełnić funkcję uprzejmej apostrofy → drogi pan, mój drogi
(1.1) μακάριος βίος → szczęśliwy żywot, szczęśliwy życie (1.1) μακαρία ζωή → szczęśliwe życie (1.3) μακαρίας μνήμης → błogosławionej pamięci, świętej pamięci
(1.1) ἄθλιος
μάκαρ, μακαρίζω, μακαριότης, μακαρισμός, μακαριστός, μακαρίτης
od μάκαρ; μακάριος jest późniejszą, przede wszystkim prozaiczną postacią należącą do tej samej rodziny leksykalnej
μακάριος jest przede wszystkim formą prozaiczną odpowiadającą starszemu i poetyckiemu μάκαρ, choć występuje również u poetów, m.in. Pindara i Eurypidesa. LSJ poświadcza również rzeczownikowe użycie rodzaju nijakiego τὸ μακάριον → szczęście, błogość. Przysłówek utworzony od przymiotnika ma postać μακαρίως; LSJ poświadcza także najwyższy stopień przysłówka μακαριώτατα. εὐδαίμων może występować obok μακάριος jako wyraz bliskoznaczny, ale Arystoteles rozróżnia zakres obu pojęć, dlatego nie zostało ono wpisane wyżej jako ścisły synonim.